Reportage

Het 'eeuwige licht' dooft in de Grote Sjoel in Deventer

Na een korte, intense stilte blaast Tom Fürstenberg, voorzitter van Beth Shoshanna, op de sjofar, de ramshoorn. Het afscheid van de synagoge valt de gemeenteleden zwaar. Beeld Herman Engbers

De synagoge in Deventer heeft gisteren haar deuren moeten sluiten. 'Ik kan het nog steeds niet geloven.'

Het is een zonovergoten maandagochtend in Deventer, het middeleeuwse stadscentrum ligt onder een deken van vakantierust. De enige bedrijvigheid heerst bij de Grote Synagoge in de Golstraat, waar een groepje van pakweg twintig mensen met dozen sjouwt. Tassen vol keppeltjes, bordjes met Hebreeuwse teksten, boeken; alles gaat in de verhuisbusjes die voor het gebedshuis staan. De gezichten zijn bedrukt: vandaag moeten ze de synagoge uit.

"Ik kan het nog steeds niet geloven. Het is een afgang voor de stad", zegt Tom Fürstenberg, voorzitter van Beth Shoshanna. Fürstenberg is boos op het gemeentebestuur, dat het vertrek uit de synagoge niet kon voorkomen. Ze verhuizen nu naar een leegstaande synagoge in Raalte, twintig kilometer verderop.

Processie

Als de eerste lading spullen in de busjes zit, breekt het grote moment aan: het verwijderen van de thora-rollen. Vol eerbied neemt Fürstenberg de rollen uit de Heilige Arke, de kast waarin ze worden bewaard. Langzaam loopt hij naar de uitgang, in processie gevolgd door de gemeente. Plots heft hij een lied aan: 'Adon Olam' ('Heer van de wereld'), een intens strijdlied dat wordt gezongen bij het begin van elke dienst. De gemeenteleden zingen met gebroken stemmen mee, pakken elkaar vast, vechtend tegen de tranen.

Ook Fürstenberg heeft het te kwaad. Hij legt de rollen in het busje, en slaakt dan een ijzige wanhoopskreet. Na een korte, intense stilte blaast de voorzitter op de sjofar, de ramshoorn waar alleen tijdens hoge feestdagen op wordt geblazen.

Het is allemaal improvisatie, want het jodendom biedt geen voorschriften voor het verlaten van een synagoge. "Dit komt gewoon nooit voor", zegt Sanne Terlouw, die aan de wieg stond van de ingebruikname van de synagoge door Beth Shoshanna in 2010. Ze kijkt terug op een mooie tijd. Hoogtepunten waren de keren dat honderden kinderen uit Deventer op bezoek kwamen, om te leren over het jodendom. "Of die ochtenden dat we met een intiem, klein clubje samen de dienst beleefden, met de deuren open."

De mouwen worden opgestroopt: het werk moet door, hoe moeilijk dat ook is. Fürstenberg klimt op een trapje om het 'Neer Tamid', het 'eeuwige licht' dat in een synagoge altijd aan moet zijn, voorgoed te doven.

Vlak voor vertrek is er koffie met zelfgebakken taart, om even bij te komen. Terwijl iedereen staat te keuvelen zet Terlouw nogmaals een lied in. Iedereen zingt uit volle borst mee. Lied volgt op lied, het ene weemoedig, het andere ritmisch en opwekkend. Het zingen biedt troost. 'Kol haolam kulo', zo luidt de tekst van een van de liederen. Fürstenberg vertaalt: 'Heel de wereld is een smalle brug, het is de kunst om niet bang te zijn'.

Lees ook:

De joodse gemeente moet uit Deventer vertrekken: 'Diep treurig dat dit anno 2018 gebeurt'

‘Met pijn in het hart’ vertrekt de joodse gemeente uit Deventer. De huur is opgezegd, en bemiddeling tussen de eigenaar en de joodse gemeente heeft niets opgeleverd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden