OverzichtBladen

Het complotdenken van 2020: alles draait om emotie

De plaatselijke dominee Chuck Allen heeft net de campagnebijeenkomst geopend van Evangelicals for Trump in Cumming, in de Amerikaanse staat Georgia, als hij een voorspelling doet over de komende verkiezingen. Het zal dit keer significantly anders zijn dan bij de vorige verkiezingen, zegt hij tegen de verslaggever van Christianity Today. Witte evangelische christenen zullen nog steeds op Trump gaan stemmen, maar nu vanuit een ander gevoel. “Ik denk dat de meeste evangelische kiezers – de meeste dominees zeker – vier jaar geleden vermoedelijk tégen Hillary Clinton stemden. Vier jaar later stemmen velen, zo niet de meesten, vóór Trump.”

Dat het kiezers in 2016 meer ging om oppositie tegen Clinton dan om de aantrekkingskracht van Trump als kandidaat, bleek destijds uit een peiling van Pew Research. Inmiddels zijn er ook evangelische opponenten die Trump hardop bekritiseren vanwege zijn polariserende retoriek en Amerika-eerst-politiek. Maar deze zomer was het nog steeds 59 procent van de evangelische christenen die hun goedkeuring van de president als ‘erg sterk’ kwalificeerde, tegenover 29 procent van alle Amerikanen.

Verwantschap

Hier in Nederland tekent zich op sociale media een verwantschap uit tussen spirituele accounts en complotaccounts over het coronavirus. De Groene Amsterdammer dook in die wereld. Ze ontwaren een nieuwe groep samenzweerders, “die jonger, hipper en vrouwelijker is dan de reeds bekende club van mensen die op zolderkamers de 9/11-aanslagen of de MH17-ramp proberen te ver­klaren”.

Complotdenkers over het coronavirus stellen dat het wel meevalt met de pandemie, en dat traditionele ­media slechts angst aanjagen. Daar komt soms nog de overtuiging bij dat de overheid er belang bij heeft dat mensen bang zijn. En op het thema angst haakt de spirituele wereld in. “Het is koren op de molen van spirituele coaches, die zich al voor de coronacrisis met niets anders bezighielden dan angst ombuigen in positiviteit.”

Door beroemdheden of influencers kunnen die ­samenzweringstheorieën zomaar een hoge vlucht krijgen. Dat gebeurde bijvoorbeeld toen Doutzen Kroes, met 6,5 miljoen volgers op Instagram, de vraag opwierp of de media, de overheid, grote bedrijven, wel willen dat we gezond zijn. ‘Vragen stellen’, dat is kenmerkend voor nieuwe complotdenkers, merkten de professoren Russell Muirhead en Nancy Rosenblum al op in hun boek ‘A Lot of People Are Saying’. Het gaat de complotdenker van nu niet meer om de waarheid. “Waar traditioneel complotdenken taai van aard is en veelal een zoektocht naar verklaringen, is het nieuwe complotdenken vooral een manier om emotie te ventileren.”

Muirhead en Rosenblum waarschuwen voor deze ontwikkeling. Dat nieuwe complotdenkers geen bewijs verlangen, en het objectief waarneembare er niet toe doet voor hen, maakt een gesprek met hen onmogelijk, zeggen zij. “Het creëert een diepe polarisatie over wat het betekent om iets te weten – een kloof die onoverbrugbaarder is dan ideologische polarisatie. Het wordt onmogelijk om te overtuigen, compromissen te sluiten en zelfs om het oneens te zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden