Gebedshuizen

Het ‘anderhalvemeter-gebedshuis’: wie mag er straks naar binnen?

Ouderling Teunis Bunt in de kerk in Opheusden.Beeld Hanne van der Woude

Kerken, synagoges en moskeeën stellen protocollen op om zo goed mogelijk om te gaan met dit religieuze anderhalvemetertijdperk. Wat eeuwen gebruik was, kan niet meer.

 Voor de kerken is het een meevaller dat de regels al vanaf 1 juli worden versoepeld, van dertig naar maximaal honderd mensen, op anderhalve meter. “Maar het voelt als bitterzoet”, zegt woordvoerder Marloes Nouwens van de Protestantse Kerk. “Er zitten zoveel mitsen en maren aan, dat de spontaniteit er voorlopig wel af is.”

Gebedshuizen moeten met allerlei zaken rekening houden. De routing naar en in het gebouw: mensen mogen elkaar niet in de weg lopen. Hygiëne: schone handen, schone banken, schoon tapijt. De garderobe: vermijden van opstoppingen, liever jas mee naar binnen. 

De grote vraag is wie er straks naar binnen mogen. Voor gebedshuizen met genoeg ruimte en relatief weinig bezoekers levert die vraag weinig problemen op. In de nieuwe situatie moeten ze er hoogstens voor zorgen dat de kleine groep mensen verspreid zit over de zaal. Maar de meeste andere gebedshuizen moeten selecteren. Hoe?

Het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (Cio), waarbij 31 kerken zijn aangesloten, heeft daar wel een antwoord op: reserveren, net zoals voor een theater of een restaurant. Cio-­secretaris Daniëlle Woestenberg ziet dat zo voor zich: “Ik kan me voorstellen dat de dominee bij een reservering vraagt: ‘Voelt u zich goed? Oké, dan krijgt u plek nummer acht’. Reserveren is een helder systeem, je moet drukte bij de deur voorkomen.” 

Voor de kerken is het zingen een probleem, en dan met name de samenzang. Premier Rutte voerde de risico’s van zingen aan als reden dat ook megakerken zich moeten houden aan maximaal honderd kerkgangers. Ook het Cio vindt dat redelijk. “Je wilt voorkomen dat de kerk een bron van besmetting is”, zegt secretaris Woestenberg. “Uit volle borst zingen in een kerk met een laag plafond en allemaal mensen op leeftijd, dat mag, maar je moet je afvragen of dat verstandig is.” Wel ziet ze nu, in de zomer, kansen in de buitenlucht. Voor gezamenlijk zingen op een plein, of voor buitendiensten.

Op een kluitje

In de joodse gemeenschap zal het wennen worden, zegt Ruben Vis, secretaris van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap. “We moeten kijken hoe we de joodse voorschriften moeten toepassen onder de nieuwe omstandigheden.” Als voorbeeld noemt Vis het voorlezen uit de Thora, de vijf boeken van Mozes. Daarbij staan drie mensen ‘op een kluitje’. Vis weet nog niet hoe het straks op anderhalve meter moet. Wel wijst hij op een ander voorschrift, dat mogelijkheden biedt: “‘Je zult jezelf in leven houden’, dat is misschien wel de belangrijkste van allemaal”.

Of de moskeeën vanaf 1 juli weer honderd mensen zullen toelaten is nog maar de vraag. Muhsin Köktas, voorzitter van het contactorgaan moslims en overheid CMO, weet nog niet of hij dat gaat adviseren. “We vinden het heel lastig. Neem de Ulu Moskee in Utrecht, daar komt normaal gezien bij een vrijdaggebed bijna duizend mensen bij ­elkaar. Hoe ga je dan bepalen wie je ­toelaat? Anders dan bij kerken hebben moskeeën minder vaste bezoekers: heel wat mensen gaan dan weer hier, dan weer daar bidden. Dat maakt dat je minder overzicht hebt van wie er naar de moskee komt.”

De voorzitter wijst ook op de dagelijkse gebeden, die vaak door ouderen worden bezocht. Juist zij, zegt hij, ­zitten nu in een sociaal isolement. “Maar of het wijs is open te gaan? De oudere mensen zijn zwakker en ­lopen ook meer risico.”

Teunis Bunt, ouderling bij de gereformeerde gemeente in Opheusden, 2500 zielen, 1800 plaatsen in de kerk.

Voor de corona-crisis waren bij de zondagse diensten in de gereformeerde gemeente in Opheusden alle 1800 plaatsen bezet, en bij bijzondere diensten was er vaak plaatsgebrek. “Honderd mensen is voor ons heel weinig”, zegt ouderling Teunis Bunt dan ook. “Gezinnen mogen bij elkaar zitten, en als je daartussen anderhalve meter afstand neemt, passen er zo 400 a 500 mensen in. Ik kan me voorstellen dat 300 bij ons veiliger is dan 100 in een heel klein kerkje. Maar we moeten ons natuurlijk aan de voorschriften houden.”

Maar voorlopig buigt de commissie waarin Bunt zit, zich vanaf maandag over de vraag hoe ze de nieuwe ‘honderdregel’ gaat invullen. “Een teller en desinfectiemiddel bij de deur, geen jassen mee in de kerk, alle uitgangen open”, suggereert Bunt. “We zouden mensen kunnen uitnodigen op basis van het alfabet, eerst A tot en met C, en zo verder. Dan weten we ongeveer hoeveel mensen er komen, en met een teller bij de deur zie je wanneer je aan het maximum zit. Zingen wordt lastig. Misschien kan het orgel spelen en de gemeente mee-neuriën. Maar ik kan me ook wel voorstellen dat de samenzang wordt verboden.”

Nasr Joemman, secretaris van de Anwar e-Qoebamoskee in Utrecht, zo'n 200 vaste bezoekers bij het vrijdaggebed

Vanaf de eerste dag van de ramadan staat er bij de Anwar e-Qoebamoskee in de Utrechtse wijk Overvecht iemand bij de deur met een notitieblokje. “Die houdt bij hoeveel mensen er binnenkomen, aangezien er maximaal dertig welkom zijn”, zegt Nasr Joemman, secretaris in het moskeebestuur. “Dan gaat de deur op slot.”

Naar de vrijdaggebeden en avondgebeden komt intussen een min of meer vaste groep van zo’n 25 mensen, vertelt Joemman. Met hen zijn regels afgesproken: “Te allen tijde de anderhalve meter afstand bewaren. Ook vragen we mensen thuis de rituele wassing te doen omdat het anders te krap wordt bij de wasruimte. En bij binnenkomst vragen we mensen nog eens de handen te wassen, of desinfecterende gel te gebruiken. Iedereen is verplicht om sokken te dragen en neemt verplicht een eigen gebedskleed mee.”

Dat alles gaat zonder problemen, zegt Joemman. “De wijkagent was gisteren op bezoek, die vond het prima, en mooi dat we het zo hebben kunnen oplossen.” Hij ziet de honderd bezoekers ook wel zitten: de moskee is ruim genoeg om dan nog anderhalve meter afstand te houden. “We gaan uit voorzorg alvast het hele tapijt opnieuw reinigen.”

Pastoor Harry Scheve, parochie de Twaalf Apostelen, met twaalf kerken in de Achterhoek

Pastoor Harry Scheve is blij met het nieuws over de aanstaande versoepeling. “Voor de geloofsgemeenschap is de het heel belangrijk. Wij hebben onze vieringen via livestream uitgezonden en zoveel mogelijk gedeeld met onze mensen. En dat wordt ook wel gewaardeerd, maar het is en blijft surrogaat.

“De meeste kerken zijn godzijdank groot genoeg om anderhalve meter tussen de gelovigen te houden, maar hier in de parochie is een aantal kerken waar het absoluut niet kan. Kerkjes als die in Olburgen of Borculo, daar kunnen normaal gesproken amper honderd mensen in. Wie laten we dan binnen? Wie het eerst komt wie het eerst maalt, dat zou kunnen. Of op alfabet.”

Een praktisch probleem in de rooms-katholieke kerk is het uitreiken van de communie. Hoe doe je dat op anderhalve meter? “In de kathedraal van Keulen zit er een plastic scherm tussen de gelovigen en de voorganger. Dat is misschien een oplossing. We moeten hier creatief mee omgaan, maar ondertussen wel zorgen dat we de boel levend houden.”

Sjaak Teuwissen, predikant in de Gereformeerde Kerk in Ermelo, onderdeel van de PKN, twee kerkgebouwen met 550 en 350 plaatsen

Dominee Sjaak Teuwissen is opgelucht dat er straks weer meer mogelijk is. Na 1 juni gaat de kerk langzaam weer open met maximaal 30 mensen, per 1 juli wordt voorzichtig opgeschaald naar honderd.

Normaal gesproken zitten er per dienst 150 tot 250 mensen in de kerk. “Ik kan niet inschatten of mensen straks voorzichtig zijn en thuis blijven, of dat mensen juist denken: ‘yes’, we kunnen weer”, zegt Teuwissen. Teuwissen denkt aan een paar oplossingen. “We zouden meerdere diensten kunnen houden. Of we geven voorrang aan mensen die geen toegang hebben tot internet of kerkradio, zodat zij in ieder geval weer naar de kerk kunnen. Een derde optie is dat we mensen gaan verdelen op achternaam of wijk.”

Ook het zingen wordt moeilijk. “Het zou best kunnen dat we de mensen na 1 juli vragen om een paar diensten lang niet te zingen. Dan doen we het met liederen via internet, of met een zangeres die alleen zingt.” En dan is er nog het koffiedrinken na afloop: “Eventueel kunnen we een koffie-to-go meegeven, maar het gaat eigenlijk meer om de ontmoeting natuurlijk.”

Hans Groenewoudt, rabbijn in de orthodox-joodse synagoge in Amstelveen, plaats voor 250 mensen

In de orthodox-joodse synagoge in Amstelveen overheerst vooralsnog de voorzichtigheid, zegt rabbijn Hans Groenewoudt. “We staan nog niet te jubelen.” Normaal gesproken zitten er honderd mensen in de sjoel. De joodse gemeenschap rond Amstelveen is hard getroffen door het virus: in het nabijgelegen Buitenveldert vielen tientallen doden. Daarom is voorzichtigheid geboden, zegt Groenewoudt: “Ik weet bijna zeker dat ouderen en zieken voorlopig niet welkom zullen zijn, of misschien alleen op uitnodiging.”

Hoe doe je dat, in sjoel zijn op anderhalve meter? Groenewoudt: “We hebben al een opstelling gemaakt we houden een derde van de plaatsen over. Met maximaal dertig man kan het, maar hoe dat met honderd man moet, wordt flink puzzelen. Eerst zullen we mensen vragen: als we weer open gaan, wil je dan komen? Als mensen dat willen, krijgen ze een plaats toegewezen.” Het in acht nemen van de joodse voorschriften ziet Groenewoudt niet als een obstakel. “Heel simpel: bijna geen voorschrift in het jodendom blijft overeind in geval van ziekte.”

Lees ook:

Juni oefenmaand voor kerken: vieringen met maximaal dertig mensen

Vooruitlopend op de versoepeling van de regels per 1 juli, kunnen kerken in juni alvast kerkdiensten houden die worden bezocht door maximaal dertig personen, met anderhalve meter afstand van elkaar. Met dit advies voor een ‘oefenmaand’ komt het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (IOC), waarbij 31 kerken zijn aangesloten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden