boekrecensie

Hertzberger spoort aan ‘zomaar weer eens wat te geloven’ - maar ze overtuigt niet

Janine Abbring interviewt Rosanne Hertzberger in ‘Zomergasten’.

Het grote niets; waarom we te veel vertrouwen hebben in de wetenschap
Rosanne Hertzberger
Prometheus
96 blz., € 12,99
★★★☆☆

Over de auteur

Rosanne Hertzberger (1984) is schrijver en microbioloog. Wie heel exact wil weten wat Hertzberger precies allemaal doet, kan op haar website terecht. Daar laat ze zien dat ze een derde van haar inkomsten uit media haalt: ze is columnist voor NRC Handelsblad (sinds 2009) en schreef het boek ‘Ode aan de E-nummers’. Hertzberger staat bekend om haar eigenzinnigheid, nuchterheid en wars-zijn van populaire opinie. Ze maakte veel los met een column waarin zij adverteerders op sites met seksistische en vrouwvernederende content, zoals Dumpert, op hun verantwoordelijkheid wees (#wiebetaaltDumpertreten). In 2017 was Hertzberger Zomergast.

De serie ‘Het grote niets’ is de zestiende editie in de serie ‘Nieuw licht’, een initiatief van filosofen Coen Simon (1972) en Frank Meester (1970), die daarmee sinds 2015 tegenwicht willen bieden aan de ‘vertwittering van het debat’; het steeds ongenuanceerder worden van het publieke debat onder invloed van sociale media. Simon en Meester nodigen hedendaagse denkers en opiniemakers uit een pamflet te schrijven over een actueel vraagstuk met een klassieke tekst, die hetzelfde vraagstuk aan de orde stelt, in de hand.

Over het boek

Hebben we te veel vertrouwen in de wetenschap? Dat is de vraag die centraal staat in dit kleine werk en die door Meester en Simon wordt verbonden aan Francis Bacons (1561-1626) ‘Novum Organum’. Het korte antwoord luidt: Ja. Meester, Simon en Hertzberger bespeuren in onze westerse samenleving zowel een hang naar onderbuik en spiritualiteit (besproken in de vorm van mindfulness) als een gretig vertrouwen in wetenschappelijke feiten. Het voorvoegsel ‘evidence based’ verleent in een maatschappij die losgezongen raakte van religieuze zingeving en duiding, morele, epistemologische en metafysische geldigheid, aldus Hertzberger. Maar is dat terecht? De wetenschap is heel wat minder betrouwbaar dan men haar doet voorkomen, stelt Hertzberger. Wetenschappers zijn per slot van rekening ook maar mensen met financiële en politieke belangen en persoonlijke drijfveren en voorkeuren. Wetenschap is ‘heerlijk kneedbaar en je kunt haar van alles in de mond leggen’ door resultaten listig te presenteren of aan ‘cherry picking’ te doen – alleen acht slaan op die gegevens die de gewenste uitkomst ondersteunen. Steeds vaker blijkt bovendien dat wetenschappelijke experimenten niet reproduceerbaar zijn. De mens is en blijft een irrationeel wezen, dat zijn blik gemakkelijk laat vertroebelen, concludeert Hertzberger. Net zoals Bacon ons ook al waarschuwde.

Redenen om dit boek te lezen

Hertzberger geeft een interessante analyse van hoe evidence based mindfulness in Silicon Valley populair werd. Mindfulness werd daar doelmatig ontdaan van de oorspronkelijke spirituele, boeddhistische grondslag, voorzien van een wetenschappelijke basis en in dienst gesteld van een westers individualistisch welzijns-navelstaren en optimaliseren van de eigen prestaties. Inmiddels is mindfulness terug te vinden op de werkvloer, in de geestelijke gezondheidszorg en in ons dagelijks leven. Het zou bewezen effectief zijn. Hertzberger ontmaskert het gros van die bewijzen in een handomdraai. Daarmee is ze niet tegen mindfulness of (moderne) rituelen, integendeel. Ze spoort de lezer aan soms gewoon weer eens wat ‘proberen te geloven, in plaats van het bewezen te willen zien.’

Redenen om dit boek niet te lezen

Dat laatste is een charmante boodschap. Maar wel een die alleen werkt omdat het boekje zich sec met mindfulness bezighoudt als voorbeeld van iets wat we gewoon eens zouden kunnen geloven zonder het bewezen te willen zien. Hertzberger verbindt de hang naar spiritualiteit en het harde geloof in de wetenschap – via een nogal korte bocht – met een door haar bespeurd nihilisme. Geeft mensen ertoe oproepen gewoon weer eens wat te geloven ‘in plaats van het bewezen willen zien’– in tijden van fake news en oprukkend rechts radicalisme – niet evenzeer blijk van nihilisme? De ‘onderbuik’ die in de inleiding kort genoemd wordt, blijft in Hertzbergers pleidooi wat onderbelicht, maar vraagt wellicht juist om een tegengestelde reactie: geloof nooit zomaar iets, ook niet als het evidence based wordt genoemd.

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden