Beeld trouw

MinaretEildert Mulder

Heiligheid kan erg onheilig zijn

Wat er precies is gebeurd op 29 oktober in de stad Lalmonirhat in Bangladesh zal wel eeuwig duister blijven. Ook de tientallen arrestaties zullen weinig exacte informatie opleveren. Eén feit staat onomstotelijk vast: de jeugdige bibliothecaris Shahi Dunnabi Jawad Jewel veranderde na een gebedsdienst in een moskee in een hoopje as op een snelweg.

Deskundigen breken zich de hersens over een verschijnsel dat de laatste acht jaar aan ruim zeshonderd Bengalen het leven kostte: lynchpartijen die als uit het niets ontstaan. Dit jaar staat de teller op dertig. Het zijn de geregistreerde gevallen, in werkelijkheid kunnen het veel meer zijn.

Het verhaal is onthutsend. Jewel betreedt samen met een vriend een moskee, zonder ook maar het flauwste vermoeden dat zijn einde nabij zou kunnen zijn. Het tweetal verricht het namiddaggebed. Volgens de meest sobere lezing begint alles met een ongelukje. Jewel zou een koran van een plank hebben genomen. Daarbij vallen andere korans en boeken met uitspraken van de profeet op de grond. Jewel raapt ze op en zet ze terug. De moeazzin, de zanger die oproept tot gebed, is boos. Er volgt een woordenwisseling.

Volgens een minder sobere, waarschijnlijk aangedikte versie riep Jewel dat de moskee extremisten herbergde. De boeken zou hij van de plank hebben geveegd om te kijken of erachter ook wapens verborgen lagen. Zo kan het best zijn gegaan, redeneert men achteraf. Achteraf, want bij die fatale gebeurtenissen zelf speelden verstandelijke redeneringen een nederige figurantenrol. Jewel was ontslagen en zou in de war zijn geweest, heet het nu in een terugblik.

Hoe het ook zij, mensen brengen Jewel en zijn vriend naar een kantoorgebouw. Om hen te beschermen? Voor ondervraging? Blijft onduidelijk. Intussen doet een vilein gerucht zijn werk: Jewel heeft een koran vertrapt. Nepnieuws oude stijl, met de mond, zonder sociale media. Een menigte stormt als een redeloos dier af op het kantoorgebouw. Gelovigen, zojuist nog biddend, sleuren de arme Jewel naar buiten. Even verderop slaan ze hem dood. Zijn lijk verbranden ze op de snelweg, die ze urenlang blokkeren. De politie staat machteloos, al vertelt naderhand een agent nog wel een spannend verhaal over hoe hij Jewels vriend heeft gered, in een wilde vlucht over de daken van huizen.

Is dit alles typisch voor de islam? Het lijkt eerder cultureel. Eenzelfde drama voltrok zich eerder bij een vals gerucht over kinderontvoering. En wat deden hindoes in buurland India, vijf jaar geleden in het dorp Bisara, niet al te ver van de hoofdstad Delhi? Ook daar dat duivelse mechaniek dat doet denken aan een ander heelal, beroofd van de dimensie tijd. Geen moment van vertragende bezinning, meteen een wilde lynchpartij. Het schema: een kwalijk gerucht als aanklacht, een massa die in een seconde haar vonnis velt en zelf het beulswerk verricht. Het is de uiterste consequentie van eigen rechter spelen. Pedojagers in Nederland, huiver.

Ook in Bisara ging het over heiligheid, niet van een boek maar van een beest. Een hindoetempel riep om dat een moslim, Mohammed Akhlaq, een heilig kalf had gestolen en geslacht. Gelovigen overvielen zijn huis en lynchten hem. De politie trof in de ijskast inderdaad vlees aan, volgens de familie en een laboratorium afkomstig van een schaap. Een tweede laboratorium had het over rundvlees, waarna er zelfs nog een rechtszaak op gang kwam tegen de vermoorde Akhlaq. Heiligheid kan erg onheilig zijn.

Minaret

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden