Bladen Leonie Breebaart

Heilige grond of heidense grond, dat is de vraag

Je hoort weleens dat wij leven in een joods-christelijke beschaving, maar daar is archeologe Judith Schuyf het niet mee eens. “Een joods-christelijke cultuur – hoe kom je erbij? Onze cultuur heeft veel diepere wortels, die teruggaan tot de prehistorie.” Maandblad Volzin, deze september gewijd aan het thema­­ ‘Heilige grond’,  sprak de 68-jarige archeologe in verband met haar nieuwe boek ‘Heidense heiligdommen’, dat eerder werd besproken in Trouw en dat ons informeert over bomen, stenen, laagtes en hoogtes, waterputten en rivieren die een heidens-rituele functie hebben gehad. 

We denken vaak dat de eerste christenen (zoals de bomen-kappende Bonifatius) met zulke heidense rituelen korte metten maakten, maar dat klopt niet, vertelt Schuyf. Het ging veel geleidelijker en chaotischer. Heilige plekken (bomen, putten) verdwenen niet onmiddellijk, ze kregen eerder een nieuw christelijk sausje. “De intentie op hoger niveau bleef hetzelfde: ik wil niet ziek worden, kunt u mij beschermen?” Heilige waterputten werden soms gedempt, maar vaker door het christendom overgenomen. Vandaar dat er zoveel Willibrord-putten bestaan. 

Vierde-generatie-atheïst

Met de spirituele betekenis van heilige plekken heeft Judith Schuyf als wetenschapper en ‘vierde-generatie-atheïst’ weinig. Wel erkent ze dat haar onderzoek aan een behoefte voldoet, vooral bij niet-christenen, die te kennen geven eindelijk een verhaal te horen waarmee ze zich kunnen identificeren.

En de trend begraven te willen worden in de natuur, tussen de bomen? Is dat ook een erfenis van onze heidense voorouders? Dat zou kunnen, maar het is wel een trend waar juist kloosters baat bij hebben, lezen we in Klooster! De benedictijnse­­ Sint-Willibrordsabdij in Doetinchem bijvoorbeeld, heeft zestig hectare grond en het bosbeheer is kostbaar. Dan biedt een natuurbegraafplaats uitkomst, want voor één graf betaal je hier 3255 euro. Probleem is wel dat het bos ook weer niet aangetast mag worden. “Voor een begrafenis moet je best een groot en diep gat graven”, vertelt Jaap Beekhuis van het bedrijf Urnengedenkparken Nederland. Mede daarom kiest deze abdij voor kleine urnen. En die handgemaakte aardewerken urnen zijn weer gemodelleerd naar een model uit de late bronstijd, zo’n vierduizend jaar geleden, toen het christendom nog niet was uitgevonden.  Al is het nieuwe model wel beter, zegt Beekhuis. “Onze urnen zijn dikker en met grotere hitte gebakken dan die van destijds en zullen op tachtig à negentig centimeter diepte dus heel erg lang intact blijven.” Bij deze abdij lig je in principe voor altijd.

Funerair erfgoed

Dat is zeker niet overal het geval, weet Korrie Korevaart. Zo was de ‘Maria Rust’ in Rockanje, laatste rustplaats van zo’n 4500 mensen, er bijna niet meer geweest, vertelt ze in Volzin. “Er waren plannen om er een weg overheen te leggen.” Dat heeft de 64-jarige cultuurhistorica weten te voorkomen: Maria Rust is veilig. Ander ‘funerair­­ erfgoed’ is dat niet en daar probeert Korevaart als vicevoorzitter van stichting Terebinth iets aan te doen. Puur en alleen omdat daarmee zoveel historie verdwijnt. “Ik heb geen religieuze motivering.”

Wel gelooft Korevaart dat de mens een soort is die zorgt voor de doden. “We vinden het belangrijk om netjes om te gaan met de mensen die verdwijnen.” En dat betekent ook dat je niet zomaar oude stenen weghaalt, laat staan hele begraafplaatsen. 

Dat begraafplaatsen verdwijnen, is vaak een kwestie van geld, erkent Korevaart, want ze liggen vaak in het centrum en daar is de grond kostbaar. En wat doe je als nabestaanden het graf niet meer kunnen bekostigen? Tot frustratie van de stichting kiezen particuliere begraafplaatsen van katholieke parochies nu vaak voor het vervangen van oude graven­­ en grafstenen. “Wat heb je dan? Een fantastische kerk uit 1911 met allemaal graven eromheen met glimmend Indiaas graniet!” Een kerk is natuurlijk ook een soort bedrijf, beseft Korevaart, maar kerkgangers hebben moeite met het opruimen van oude graven, dat is toch een beetje heilige grond. “Ze zien dat als hún plek, waar hun familie ligt en hun geschiedenis.”

Lees ook: 

Een nieuwe inkomstenbron voor de zusters van Abdij Koningsoord

De zusters van Abdij Koningsoord hebben sinds kort een natuurbegraafplaats naast hun klooster. De belangstelling is groot. ‘De doden zijn bij ons nooit alleen.’

Als oppergod Wodan voortdurend tegen je praat

Frigga Asraaf werd naar eigen zeggen opgeëist door de voorchristelijke oppergod Wodan. Sindsdien is ze hogepriesteres van natuurreligie Ásatrú. Toen ze ziek werd, bleek haar geloof haar reddingsboei.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden