In de schaduw van de minaret Eildert Mulder

Heilige grond, maar van wie?

Niet Amerika, maar India is het land van de onbegrensde mogelijkheden, althans in de rechtspraak. Zelfs hindoegoden en heilige rivieren kunnen als eisers deelnemen aan een proces.

De wonderlijke wet die dat regelt, hebben niet Indiërs, maar koloniale Britten uitgevaardigd, die India twee eeuwen overheersten tot 1947. Ze werden dol van allerlei conflicten over heiligdommen. Laat juristen uitleggen waarom, maar de handigste oplossing leek het om goden tot rechtspersonen te maken.

Die gouden vondst drong ook door tot de jurisprudentie van Engeland zelf, in 1991. Aanleiding was een rechtszaak over een in India gestolen godenbeeld, dat via via was doorverkocht naar Engeland. De Indiase partij die teruggave verlangde, liet de gebeeldhouwde god optreden als eiser. De tegenpartij protesteerde dat Engeland een christelijk land was. Maar volgens de Engelse rechter had het hindoeïsme ook vaste voet gekregen in het Verenigd Koninkrijk, en daarom mocht de beledigde god als eiser optreden.

Kosters en butlers

Dat kon hij natuurlijk niet zelf. In zulke gevallen behartigen ‘shebaits’ de belangen van de god. Shebaits staan in dienst van een godheid, krijgen hun wijding in een tempel en lijken iets tussen kosters en butlers te zijn. Soms procederen goden, ook via hun ‘butlers’, zelfs tegen elkaar. Rechtszaken tegen mensen winnen ze niet automatisch. Vrouwe Justitia blijft blind, zelfs voor goden.

Ook in een slepende, uiterst gevoelige rechtszaak, waarin de relatie tussen Indiase hindoes en moslims op scherp staat, is een god eiser: Rama. Inzet is de explosieve kwestie van een perceel in de stad Ayodhya waar tot december 1992 de beroemde Babri-moskee stond, gebouwd in de zestiende eeuw in opdracht van de eerste islamitische Moghul-vorst, Babur. Volgens hindoes is op die plek hun god Rama geboren en stond er eerder een tempel, destijds gesloopt om plaats te maken voor de moskee. In de volkstaal heette die ‘de moskee van de geboorte’, van Rama dus. Hindoes bleven er bidden, buiten, moslims deden hetzelfde binnen.

Goden verplaatsten zichzelf

In 1949 stonden er ineens twee godenbeelden in de moskee, Rama en zijn vrouw Sita. Volgens hindoes hadden ze zelf zich daarheen verplaatst. Een duidelijk teken.

In 1992 ontplofte de toestand, toen een menigte van vele tienduizenden hindoe-activisten in een paar uren de moskee met de grond gelijk maakte. In 2002 vielen in de deelstaat Gujarat tweeduizend doden bij rellen tussen hindoes en moslims. Ze braken uit na een aanval van moslims op een trein vol hindoe-pelgrims die terugkeerden uit Ayodhya. Bij die overval kwamen 58 hindoes om. Bij de rellen die volgden lieten vooral moslims het leven.

Fatale akker

De pleidooien zijn gehouden, het hooggerechtshof beraadt zich op de definitieve uitspraak over de betwiste plek, ruim een hectare, twee voetbalvelden. Gaat die fatale­­ akker naar de moslims of de hindoes of wordt hij verdeeld, zoals een lagere rechtbank in 2010 besloot? Het is een janboel, ook doordat de partijen intern bakkeleien. Hindoes ruziën over de vraag wie Rama mag vertegenwoordigen en bij de moslims leven sjiieten en soennieten in onmin.

Het is allemaal nog stukken ingewikkelder dan hier geschetst, zodat zelfs Rama ondanks zijn bovennatuurlijke inzicht er wel geen wijs uit zal kunnen worden. Zeker­­ als hij het ook nog eens aan de stok krijgt met een andere god. Want archeologen hebben, zeggen ze, onder de plek van de moskee inderdaad resten van een hindoe-tempel ontdekt: niet van Rama maar van Shiva.

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden