column

Heeft Nederland meer patriottisme nodig? Ik denk het wel

Leonie Breebaart Beeld Maartje Geels
Leonie BreebaartBeeld Maartje Geels

Heeft Nederland meer patriottisme nodig? Ik denk het wel, maar je durft het woord amper meer te laten vallen, nu nationalisten in heel Europa ermee aan de haal gaan.

Leonie Breebaart

Het laatste voorbeeld is natuurlijk Catalonië, waar separatisten zichzelf als de enige ‘echte Catalanen’ naar voren schuiven - waarmee alle anderen automatisch te boek staan als halve verraders. Dus ja: het klopt dat patriottische woorden en rituelen, zoals opzichtig vlagvertoon en de plicht het volkslied mee te zingen, al te vaak zijn uitgelopen op het verdachtmaken van mensen die nog andere gevoelens van loyaliteit kennen. Aan Spanje bijvoorbeeld, of aan God. Of aan Marx.

In het Amsterdam van 1934 werd een 15-jarige jongen nog van school verwijderd omdat hij weigerde het Wilhelmus mee te zingen. Hij verliet het pand onder het fluiten van ‘de Internationale’, meldde de socialistische krant De Tribune. Maar was die jongen geen patriot? Wie zegt dat hij minder van zijn landgenoten hield dan de gezagsgetrouwe onderwijzer die hem wegstuurde? Patriottisme betekent tenslotte gewoon liefde voor je land, zorg voor je landgenoten. De vorm die zulke liefde aanneemt, laat zich niet afdwingen.

Al kun je liefde voor de eigen stad, regio of land en voor iedereen daarbinnen natuurlijk wel stimuleren. Dat deed de gisteren in Amsterdam herdachte burgemeester Eberhard van der Laan. Anders dan landelijke politici als Mark Rutte en Sybrand Buma, die daarin pijnlijk faalden, vertolkte Eberhard van der Laan de liefde voor het eigene, te weten het Amsterdamse, zónder dat hij daarbij zijn toevlucht zocht tot het aanwijzen van vijandige tegenstanders.

“Zorg goed voor de stad en voor elkaar”, schreef hij in zijn afscheidsbrief. Hij dwong niemand tot liefde voor zijn stad. Hij steunde de meest uiteenlopende vormen van stadspatriottisme, van de liefde voor Ajax tot deelname aan de Gay Pride. Zolang al die lieve Amsterdammers maar aardig voor elkaar waren - wat me in al zijn eenvoud ook een prima uitgangspunt lijkt voor het hele land.

'Rechtsig riekend'

Toch bestaat voor de nationale variant van deze liefdesverklaring grote angst, tenminste onder progressieve Nederlanders. Toen Lodewijk Asscher, vast niet toevallig een goede vriend van de overleden burgemeester, vorig jaar december pleitte voor een ‘progressief patriottisme’ kreeg hij weinig bijval. Patriottisme? Een columnist van weekblad De Groene vond die term ‘rechtsig riekend’. Maar zoals de dankbetuigingen aan Van der Laan laten zien, verlangen progressieve Nederlanders net zo goed naar een bestuurder die liefde voor het eigene versterkt en belichaamt. Dat had Asscher goed gezien. En hoewel in progressieve kringen meestal wordt benadrukt dat de gansche mensheid Nederlanders ter harte moet gaan, is het misschien een idee iets minder ambitieus te beginnen. Stimuleer patriottisme, maar dan zónder verdeeldheid te zaaien.

‘Lieve Nederlanders. Zorg goed voor het land en voor elkaar’: het zou een mooie tekst zijn voor onze koning. Jammer dat de arme Willem-Alexander nooit de spreekvaardigheid zal benaderen van de betreurde Amsterdamse burgemeester.

Leonie Breebaart is filosoof en redacteur van Trouw. Hier vindt u meer van haar columns.
Lees ook de bijdrage van Claartje Kruijff, de nieuwe Theoloog des Vaderlands, over de kracht van Van der Laans woorden, 'die een ruimte in ons openden waar we naar verlangen'.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden