ColumnWelmoed Vlieger

Heb uw vijanden lief

Beeld Trouw

Enkele jaren geleden deed ik mee aan de ­driedelige serie ‘Mea Culpa’, waarin Trouw-columnist Stevo Akkerman mensen interviewde over ‘het kwaad’. Inzet van de serie was om het menselijk tekort in beeld te brengen en te zoeken naar wat hier tegenover staat. Ik weet niet meer precies wat ik in het interview gezegd heb, maar het thema blijft me onverminderd bezighouden. Valt er vrij van het kwaad te leven?

Afgelopen vrijdag werd bekend dat de Franse topvoetballer Antoine Griezmann, verbonden aan FC ­Barcelona, zijn sponsordeal met de Chinese telefoon­aanbieder Huawei per onmiddellijk had beëindigd. Griezmann gaf aan tot dit besluit te zijn gekomen vanwege de afschuwelijke wijze waarop de Oeigoeren, een islamitische minderheid in het westen van China, door de autoriteiten worden behandeld.

Wat heeft dit nu te maken met het telecomconcern Huawei? Er bestaan sterke vermoedens dat Huawei software leverde aan de Chinese autoriteiten voor een zo­genoemd Oeigoeren-alarm, waarmee de Oeigoeren op camera zijn te herkennen. Laat dit even op u inwerken: een Oeigoeren-alarm en massale gezichtsherkenning. Het gelaat, eens de bron van sacraliteit bij Levinas, is ­inmiddels vervallen tot platte en totalitaire cyberbewaking. Huawei heeft laten weten dat er inderdaad testen zijn geweest, maar dat de technologie in de praktijk niet is ingezet. Voor Griezmann, die sinds 2017 door het telecomconcern gesponsord werd, is de maat vol.

Alledaagse grijstinten

Heeft Griezmann zich hiermee (in elk geval ten dele) bevrijd van het kwaad? Kunnen we misschien zelfs met Rutger Bregman zeggen dat de voetballer behoort tot de overgrote groep mensen die deugen? Ik vraag het me af. De wereld opdelen in mensen die deugen en die niet deugen – een bezigheid die ook het snel oprukkende identiteitsdenken karakteriseert –, ik kan er niet veel mee. En die overgrote groep: ik zie niet veel protesten in het miljardenland China. Evenmin bij de honderden miljoenen Europeanen.

We hebben behoefte aan schematisering, aan omarmen en afwijzen, aan goeden en slechten. Waarschijnlijk omdat we ons niet zo goed raad weten met het in elkaar overlopen van goed en kwaad bij mensen. Het maakt mensen uiteraard ambigu, maar belangrijker nog: bij de alledaagse grijstinten kunnen we ons moeilijk een houding geven. Wie scherp ziet, oordeelt misschien te snel. Wie naïef leeft, gaat wellicht aan kwaad voorbij en corrigeert het niet.

In een biografie over de Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld las ik onlangs een passage die een snaar bij mij raakte. In de passage wordt beschreven hoe de toen 21-jarige Hammarskjöld in de bergen wandelde toen hij het dagboek van Bertil Ekman las, een student uit Uppsala die op 26-jarige leeftijd in het hooggebergte was omgekomen. Hammarskjöld werd dusdanig door zijn bespiegelingen gegrepen dat hij, onder de titel ‘Richtmärken’, de volgende woorden noteerde: ‘Veracht de mensen en heb ze lief. Ze zijn duivels. Maar in hen kun je ook God ontmoeten’.

‘Heb uw vijanden lief’ doorbreekt inderdaad nogal ­radicaal onze ambiguïteit. Het werkt ook op onszelf ­terug. We kunnen het zo moeilijk en dat zegt weer iets over ons en over onze diepe tekortkomingen. Dat God ons desondanks liefheeft, tilt ons eroverheen, over de vijandsbeelden. Het inspireert tot moed, juist om voor de zwakken op te komen. Omdat we hun gelaat juist wel diep serieus nemen.

Lees ook:

‘Oeigoeren te werk gesteld voor Westerse bedrijven’

China dwingt Oeigoeren om in het oosten en zuiden van China te werken. 

Lees ook:

KPN onder vuur: Peking volgt via het bedrijf Chinezen in Europa

Voor Chinese partner Tencent maakte KPN de app WeGoEU. Peking controleert daarmee Chinezen in Europa, waardoor het Nederlandse telecom-bedrijf betrokken kan zijn bij mensenrechtenschendingen. Medewerkers van het bedrijf uiten kritiek op de samenwerking: ‘Ons moreel kompas is de weg kwijt’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden