Prins Harry en Meghan Markle met hun zoon Archie.

Filosofisch elftal Klimaatverandering

Harry en Meghan willen maar twee kinderen vanwege het klimaat: zin of onzin?

Prins Harry en Meghan Markle met hun zoon Archie. Beeld AP

Een kind krijgen vergroot je ecologische voetafdruk aanzienlijk. Is dat een reden om minder kinderen te krijgen?

Prins Harry en Meghan Markle willen maximaal twee kinderen om de impact op het klimaat beperkt te houden. Vorige week maakte Harry dat bekend tijdens een interview met het tijdschrift Vogue. De uitspraak leidde tot veel ophef. Sommigen vonden het hypocriet, en stelden dat het paar dan ook de privévliegtuigen moet laten staan. Anderen vonden het juist goed dat Harry en Meghan dit onderwerp op de agenda zetten in deze tijd van klimaatverandering.

Uit een grote wetenschappelijke studie uit 2017 blijkt dat minder kinderen krijgen verreweg de meest effectieve manier is om als individu je CO2-uitstoot te beperken; veel meer dan bijvoorbeeld veganistisch eten of geen auto gebruiken. Moeten we, met oog op het klimaat, minder – of misschien wel geen – kinderen krijgen? Of is het kwalijk om mensenlevens om te zetten in CO2-uitstoot?

Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, hoopt dat mensen zich minder gaan voortplanten. “De milieuproblemen komen onder andere voort uit het feit dat we met veel te veel mensen zijn. De voorspelling is dat er eind deze eeuw zo’n tien miljard mensen bestaan. Zij zullen dezelfde levensstandaard willen als waar wij in het Westen aan gewend zijn. Dat brengt deze planeet simpelweg niet op. We merken nu al dat de natuur reageert op de roofbouw die wij op haar plegen: door bosbranden, overstromingen, temperatuurstijging en insectensterfte, om maar wat te noemen. Minder voortplanting is daarom in principe een goed idee; alleen is het een druppel op een gloeiende plaat. Zelfs als mensen per direct stoppen met kinderen krijgen, merken we de effecten op het klimaat daarvan pas rond 2200. Dat is veel te laat. Maatregelen als CO2-belasting invoeren en vliegen veel duurder maken hebben een veel directer effect.

“Desondanks valt wat prins Harry en Meghan doen hen positief aan te rekenen. Hun beslissing kan als katalysator functioneren. Hopelijk gaan mensen met elkaar in gesprek over waarom het stel dit nodig vindt. Dat kan het bewustzijn vergroten dat de mensheid met een naderende apocalyptische ramp te maken heeft, en dat we daarnaar moeten handelen. Kortom: minder voortplanting gaat de wereld niet redden, maar toch is het een goed idee om minder – of nog beter, geen – kinderen te krijgen.”

Drukte tijdens Black Friday-uitverkoop in New York. Beeld REUTERS

Gert-Jan van der Heiden, hoogleraar metafysica aan de Radboud Universiteit, vind dat juist een enorm slecht idee. “Het is prima dat Harry en Meghan dit als individuen besluiten. Maar we moeten minder kinderen krijgen niet als moreel nastrevenswaardig gaan zien. Wij mensen planten ons voort, net zoals alle andere dieren. Dat is eigen aan wat wij zijn: de wens tot voortplanting leeft in ons als een oerdrift. Die drift hangt bovendien op een heel fundamentele manier samen met geluk en zingeving.” Dat in discussies over klimaatverandering het onderwerp minder kinderen krijgen taboe lijkt te zijn, in tegenstelling tot minder vlees eten en minder vliegen, verbaast hem niet. “Als het leven van een mens wordt omgerekend in CO2-productie en vervolgens vergeleken wordt met de CO2-productie door vlees en vliegtuig, ga je onvergelijkbare grootheden vergelijken. Als je vervolgens morele keuzes op zo’n vergelijking baseert, ga je een gevaarlijke grens over.”

Ankersmit: “Helaas zijn mensen al talloze grenzen overgegaan. Daardoor staat de mensheid nu tegenover de natuur. In dat conflict hebben wij geen onderhandelingspositie. Als wij winnen en de natuur gaat onderuit, gaan wij ook onderuit – zonder natuur kunnen wij niet leven. Dus we zullen toch echt vanuit de natuur moeten gaan denken.”

Van der Heiden: “Je kunt niet je eigen bestaan een halt toe willen roepen om de planeet te laten voortbestaan. Je moet die planeet juist redden omwille van toekomstige generaties.”

Ankersmit: “De mensheid staat nu voor een probleem waarbij alle problemen van het verleden in het niets verdwijnen. Het minste wat we nu kunnen doen, is ervoor zorgen dat de urgentie ervan op de agenda komt, bijvoorbeeld door te spreken over de huidige overbevolking.”

Van der Heiden: “Wie is die ‘we’?” En waar haalt die het recht vandaan om hun kindervisie op te leggen aan een andere groep? In Europa krijgen mensen al vrij weinig kinderen.” Volgens het CBS heeft een Nederlandse vrouw gemiddeld 1,7 kind. “Als in Nederland gezegd wordt dat we minder kinderen moeten krijgen, is dat waarschijnlijk een uitspraak over de rest van de wereld. In rechtse kringen hebben zich al discussies ontsponnen over wat er in Afrika zou moeten gebeuren. Terwijl het Westen verantwoordelijk is voor een groot deel van de uitstoot van broeikasgassen.”

Ankersmit: “In Afrika moet ingezet worden op betere beschikbaarheid van anticonceptie, zodat de ongewenste kindergeboorte daar daalt. Maar ook in het Westen moeten we alles doen wat we kunnen om de leefbaarheid van de aarde op te rekken. Het zou heel mooi zijn als de politiek ons recht om onbeperkt kinderen te krijgen zou inperken, maar dat is niet realistisch. De politieke partij die dat voorstelt, ligt er meteen uit.”

Van der Heiden: “Het gaat er niet om of dat wel of niet realistisch is, maar om het feit dat het moreel zeer onwenselijk is. Je zou dit niet eens moeten willen.”

Ankersmit: “Ik vind het zeer verdrietig dat we hier überhaupt over na moeten denken. Maar fatsoenlijk omgaan met deze unieke planeet is iets wat blijkbaar niet leeft onder de meeste mensen.”

Van der Heiden: “Dat ligt subtieler. Het is eerder een probleem dat we de invloed van ons handelen op het klimaat niet direct zien, waardoor het probleem abstract voor ons blijft. Daar ligt een uitdaging voor de westerse samenleving. Onze consumptiemaatschappij is onhoudbaar in het licht van de klimaatproblemen, daar moeten we alternatieven voor vinden. Wij hebben de mogelijkheid om een ander, duurzaam model uit te denken. Laten we dat dus doen, juist voor onze kinderen.”

In het Filosofisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee filosofen uit een poule van elf.

Lees ook: 

Duurzame 100: Een beter milieu begint bij een karrevracht aan cijfers

Iedereen kan helpen om milieuproblemen op te lossen, door alledaagse keuzes. Wat is effectief? Babette Porcelijn, nummer 73 in de Trouw Duurzame 100, zocht het uit. Feiten en prioriteiten, daar begint het mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden