Column

Halík heeft een punt: een geloof dat niet gewond is, is geen echt geloof

Beeld Maartje Geels

Twee weken geleden trof ik een boeiend interview in deze krant met de Tsjechische katholieke priester en hoogleraar Tomás Halík. Zijn boek ‘Geduld met God’ kende ik al wel. Mooi hoor, jazeker, maar ondanks de eindeloze stroom lovende recensies vond ik het boek hier en daar ook iets beklemmends en belerends hebben.

Halík laat in dit boek geen mogelijkheid ongemoeid om te benadrukken dat we God niet kunnen kennen en dat het de kunst is te leven met het mysterie, zonder zekere kennis of Godsbewijzen. Prima. Maar bij een zin als ‘Met het mysterie mag je nooit klaar zijn’ staat dan toch onmiddellijk de recalcitrante puber in mij op. 

Wat een verschil met Kierkegaard, die eenvoudigweg zegt dat het erop aan komt zich ‘klaar en duidelijk te gronden in God’. Ziehier het onderscheid tussen een stelligheid van buitenaf en een stelligheid van binnenuit; het is niet aan te wijzen maar je merkt het oneindige verschil uiteindelijk toch op.

Maar goed, het was dus met enige reserve dat ik het interview met Halík las, al wist ik dat het, met collega Stevo Akkerman als interviewer, niet zo snel mis kan gaan. Bij de opmerking dat Halík weinig op heeft met farizeïsme, met jezelf koesteren in je eigen gelijk, dreigde mijn reserve verder toe te nemen, maar toen kwam het – zomaar onverwachts - toch nog allemaal goed. Aanleiding was een verhaaltje dat Halík in het interview aanhaalt om te illustreren hoe geloof samenhangt met de metafoor van de verwonding: Satan verscheen eens aan de heilige Sint-Maarten in de gedaante van Christus. De heilige liet zich echter niet voor de gek houden en vroeg: “Waar zijn jouw wonden?”

Weer die stelligheid

Volgens Halík is geloof dat geen gewond geloof is, geen echt geloof. Ook hier weer die Halikiaanse stelligheid, maar hij heeft ergens wel een punt. De wereld, wijzelf, ons (on)geloof, het is allemaal imperfect, kwetsbaar, beschadigd. Daar is weinig vrolijks en esthetisch aan dus we weten doorgaans niet hoe snel we er een mooi en perfect beeld voor in de plaats moeten scheppen - thuis, op het werk en via social media.

Wat een overdosis aan ambitie en perfectionisme in combinatie met een verwaarlozing van de minder mooie en ‘gewonde’ dimensies van het bestaan met je kan doen wordt bijvoorbeeld schrijnend duidelijk op de Amsterdamse Zuidas. Mensen wier privéleven volledig instort onder de moordende druk om partner in het bedrijf te worden zijn daar zeker geen uitzondering, met alle schaamte en schuld die dit bij hen oproept tot gevolg. Want imperfectie, dat past niet in het plaatje van de succesvolle zakenman of -vrouw. 

Of een verwijzing naar de GGD deze mensen, die niet ziek zijn maar met existentiële problematiek kampen, werkelijk kan helpen durf ik ten zeerste te betwijfelen. Maar dat terzijde.

De moeilijkheid is: als duisternis, zwakte en angst geen plek in het bestaan mogen hebben, zoeken ze vroeg of laat hun eigen uitweg, dwars door de façade van succes en perfectie heen. Dit laat Halík – via talloze religieuze beelden, verhalen en metaforen – heel scherp zien. Wie minder op heeft met de taal en stijl van Halík en toch graag in het diepe wil springen raad ik ‘Het begrip angst’ van Kierkegaard (in de mooie recente vertaling van Lineke Buijs) aan.

Lees ook: 

Tomás Halík kan niet geloven in een God zonder imperfecties

Sinds de jaren zestig is jeugdigheid en vitaliteit de norm, maar het is tijd om ruimte te maken voor imperfectie en verwonding, zegt de Tjechische theoloog en priester Tomás Halík.

Alleen verwonding is een teken van waar geloof

Recensent Wolter Huttinga was lyrisch over het nieuwste boek van Tomás Halík. Het boek weet het ijzeren pantseren dat het christendom maar al te gauw wordt, af te breken tot zijn pijnlijke en kwetsbare kern, schreef hij. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden