InterviewBenno Barnard

Haal ‘neger’ uit het Liedboek, zeggen kinderen Willem Barnard. ‘Maar mijn vader was geen racist’

De gewraakte teksten staan in vers 19.

Er ligt een nieuwe tekst voor het lied van Willem Barnard over negers en joden. Zijn zoon Benno vindt de kwestie pijnlijk en wil excuses.

De kinderen van dichter Willem Barnard willen beslist meewerken aan de aanpassing van het kerklied dat hun vader zestig jaar geleden dichtte met passages over ‘de negers’ en ‘de joden’. Maar zoon Benno vindt de gedachte dat er iets racistisch zou zijn aan zijn vader, of aan het lied, meer dan verschrikkelijk. Benno Barnard wil excuses.

Onder invloed van de Black Lives Matter-beweging, herhaalde de Wassenaarse vrijzinnige predikant Tom Mikkers recent zijn pleidooi van vier jaar geleden om het woord ‘neger’ te schrappen uit het Liedboek. De in 2010 overleden Barnard heeft het in lied 737 over ‘de negers met hun loftrompet’ en ‘de joden met hun ster’, net als de rest onderweg naar het nieuwe Jeruzalem. Barnard had die termen, zei Mikkers, vast met goede bedoelingen gebruikt. Maar nu kan dat niet meer. De overkoepelende organisatie van migrantenkerken is dat met hem eens.

“Je moet natuurlijk niemand met een woord willen kwetsen. Dat vonden wij ook”, reageert schrijver en dichter Benno Barnard (65) telefonisch, vanuit zijn woning bij het ­Engelse stadje Rye. “‘Jeruzalem mijn vaderstad’ is een prachtig lied met een schitterende melodie. Mijn vader bewerkte het oude lied in de jaren zestig, in de tijd dat Martin Luther King en iedere fatsoenlijke Amerikaan een zwarte burger negro noemde. Neger in het Nederlands, dat was het normale woord. De gevoelswaarde is verschoven, zwarte mensen vinden dat aanstootgevend. Daar moeten we rekening mee houden, al zullen Nigeriaanse christenen die bedreigd worden door Boko Haram er niet wakker van liggen.”

Benno Barnard

Dus neger wordt veranderd in zwart?

“Nee. Ons idee was: je kunt er ‘zwarten’ van maken, maar dat is ook alleen maar goed totdat activisten weer van dat zwarte afwillen. Dat is dus geen oplossing.”

Er wordt gewerkt aan een boek met en over alle liederen van Barnard, waaraan veel dichters meewerken, onder wie de Utrechtse dichter Ingmar Heytze, bevriend met Willem en kenner van zijn werk. Hij bood uitkomst, door neger en jood te vervangen door muziekstijlen: gospel en klezmer. Dat vindt de familie, die uiteindelijk beslist, een prachtig voorstel, zegt Barnard: “Zo trek je het weg van het etnische, terwijl tegelijkertijd de bewuste etniciteiten, zwarte mensen en joden, er toch in zitten.”

Wat zou uw vader daarvan hebben gevonden?

“Mijn vader was heel makkelijk met aanpassingen. Hij vindt dit vast een prachtige oplossing van Ingmar. Hij zit hier ongetwijfeld een trappist op te drinken met een of andere engel met wie hij bevriend is geraakt.”

En toch zit de kwestie u niet lekker. Had dominee Mikkers niet weer over de kwestie moeten beginnen?

“Hij heeft voorgesteld om het lied weg te gooien. Voor hem speelt schoonheid en theologische kwaliteit kennelijk geen rol, hij is alleen bezig met zijn eigen morele hoogstaandheid. Maar wat ik hem het meeste kwalijk neem, is dat voor mensen die mijn vader niet kennen, de suggestie zou ontstaan dat er iets racistisch zou kleven aan dat lied of aan hem. “Je weet hoe slecht mensen lezen. En dan heb je het over een man die zat te huilen voor de radio toen Martin Luther King was vermoord en die zestig jaar lang op het joodse karakter van het Nieuwe Testament heeft gewezen.”

Waar precies heeft Mikkers uw ­vader van racistische motieven ­beticht?

“Nee, nee, dat zegt hij nergens, maar die suggestie hangt wel in de lucht. Hij zegt namelijk ook nergens dat het lied natuurlijk níet racistisch is bedoeld. Hij had voorafgaande aan alles moeten zeggen: ik heb alle respect voor Barnard, hij was een groot theoloog die natúúrlijk geen racist was, maar er is nu, anno 2020, wel een probleem ontstaan waar hij ook niks aan kan doen.

“Door dat allemaal niet te doen, wek je de vage suggestie van racisme. Dat is zo pijnlijk, ik heb er uren wakker van gelegen. We zouden wel excuses van hem willen.”

Tom MikkersBeeld Marcel van der Vlugt

‘Het gaat over het lied met het woord neger, dat nu racistisch is. Excuses zijn niet aan de orde.’

Reactie van Tom Mikkers. “Ik snap dat je dit als familie zo vindt en voelt, zo’n kwestie is vervelend en onplezierig, als het over mijn vader zou gaan, had ik hetzelfde gezegd. Volgens mij heb ik altijd aangegeven dat het mij niet gaat om Willem Barnard of om zijn kwaliteiten. Het gaat over het lied. Neger is anno nu een racistisch woord. Ik neem aan en ik geloof ook dat de dichter dat zo niet heeft bedoeld, maar zo pakt het nu uit.”

“De suggestie van racisme blijft daaraan kleven, maar ik heb nooit beweerd dat hij een racist was. Dit woord kan nu niet meer. Ik wil een Liedboek dat bruikbaar is om eruit te zingen en dat is dit lied niet. De kerk als organisatie gebruikt het Liedboek, dus daarmee ga ik in ­gesprek, niet met de familie.”

“Het is niet persoonlijk en ik weet dat ik het niet heb gedaan omdat ik moreel hoogstaand wil zijn. Dat kun je iedereen verwijten die iets aankaart. Excuses zijn niet aan de orde. Dan maak ik het juist persoonlijk.”

Lees verder:

Alles wijst erop: ‘neger’ wordt geschrapt uit het Liedboek

Het ziet ernaar uit dat het woord ‘neger’ uit het Liedboek van protestantse kerken verdwijnt. De Protestantse Kerk in Nederland hecht groot belang aan het oordeel van de migrantenkerken. En hun overkoepelende organisatie Skin vindt dat het n-woord niet meer kan.

‘Haal negers met hun loftrompet uit het Liedboek’

Mogen kerkgangers nog zingen over ‘negers met hun loftrompet’? Tom Mikkers, remonstrants predikant en tot voor kort landelijk secretaris van dit vrijzinnige kerkgenootschap, vindt van niet. Struikelblok is een zin uit het kerklied ‘Jeruzalem mijn vaderstad’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden