Gewone katholieken moeten aan de bak

Stijn Fens Beeld Trouw

Tijdens de misbruiktop in Rome kwam ik een bisschop uit Papoea-Nieuw-Guinea tegen. Ik complimenteerde hem met zijn vrolijke muts. Het was ijskoud. “Komt er in uw land veel misbruik voor?”, vroeg ik hem. Hij schudde zijn hoofd. “Kinderen hebben bij ons ook veel andere problemen.” 

Toen liep hij langs de dranghekken naar binnen, op weg naar de vergaderzaal en naar de paus.

Paus Franciscus wilde de honderdnegentig deelnemers aan de topconferentie - voornamelijk bisschoppen en kardinalen - vooral ervan bewust maken dat misbruik een probleem is dat de hele kerk aangaat en dat dus wereldwijd moet worden aangepakt. Volgens de huidige paus is een cultuuromslag nodig. Anders in het leven staan en om te beginnen anders in je geloof, om zo de kerk te veranderen. Een transformatie van onderaf, die gek genoeg bovenaan moet beginnen en wel bij al die leiders van de kerk, die daar in die vergaderzaal bijeen waren. Gelukkig waren er onder de sprekers ook twee vrouwen, die de deelnemers eens flink de les lazen. Uiteindelijk moeten de vrouwen het weer doen in de kerk. En de mannen maar beleefd applaudisseren.

Buiten de muren van het Vaticaan was het trouwens interessanter dan daarbinnen.

Voor een van de ingangen was vier dagen lang een bijna gezellige oploop te zien waar de prelaten in contact konden komen met ‘het volk’: slachtoffers en de media. Een aantal bisschoppen nam uitgebreid de tijd om vragen te beantwoorden. Zij zijn de hoop van de kerk. Anderen hadden daarin geen zin en probeerden op allerlei manieren een confrontatie te vermijden. Die moeten nog veel leren.

Momentum

Zo zag ik een bisschop uit een veel te dure auto stappen en snel - samen met zijn secretaris - een sluiproute nemen. Even later kwam de secretaris terugrennen naar de auto die inmiddels geparkeerd stond. De bisschop was in de haast om aan kritische vragen te ontsnappen, zijn mobiele telefoon vergeten. Je zou hem een flinke cultuuromslag toewensen. En: je kunt nog zoveel ferme maatregelen aankondigen, als de cultuur binnen een organisatie niet deugt, sterven goede bedoelingen als struiken in voedingsarme grond.

De top eindigde met een teleurstellende toespraak van de paus, die inhoudelijk weinig nieuws bevatte. Hij leek wel weken voor de misbruiktop geschreven te zijn. De wereld keek toe, maar de paus ‘leverde’ niet. Later werden op een persconferentie nog wel wat maatregelen tegen misbruik aangekondigd, maar toen was de paus al uit beeld en het momentum voorbij.

Twee dagen na afloop van de top was het chagrijn pas echt compleet toen officieel bekend werd gemaakt dat de Australische kardinaal George Pell schuldig is bevonden aan seksueel misbruik. Over momentum gesproken. De kardinaal ontkent nog altijd dat hij iets fout heeft gedaan en nogal wat van zijn supporters en ook een aantal journalisten twijfelen aan zijn schuld en aan de procesgang.

Vaticaanse dranghekken

Mijn belangrijkste conclusie van een weekje Vaticaan-nieuws: het machtssysteem binnen de rooms-katholieke kerk is aan revisie toe. Voor de zoveelste keer zaten daar in het Vaticaan grijze oude mannen te oordelen over andere grijze oude mannen. Het beeld van een kerk die worstelt met zichzelf en wijze raad van buitenstaanders in de wind slaat, wil maar niet verdwijnen.

Vaak krijgen bisschoppen, kardinalen en tegenwoordig ook paus Franciscus de schuld van het falen van de kerk bij de aanpak van misbruik en van het toedekken ervan. Onder de aanklagers bevinden zich slachtoffers, journalisten en officieren van justitie. Grote afwezigen zijn de gewone gelovigen. Ze vinden van alles, maar je hoort ze eigenlijk niet. Of ze praten te zacht.

Cruiciaal

Afgelopen zaterdag demonstreerden in Rome misbruikslachtoffers uit de hele wereld tegen de leiders van de rooms-katholiek kerk. “Doe eens iets”, was hun eenvoudige maar dringende verzoek. Ze waren met zo’n zestig personen en werden gevolgd door talloze cameraploegen. Waar waren de andere katholieken van de wereld eigenlijk? Waarom demonstreerden zij niet mee in Rome? Wat was het mooi geweest als ook zij bij die Vaticaanse dranghekken hadden gestaan.

Als gewone gelovigen hun stem niet laten horen op dit cruciale moment in de geschiedenis van de kerk, worden ze misschien wel medeverantwoordelijk voor het voortduren van de huidige crisis. Ik pleit hier niet voor een opstand onder gelovigen, of een kerkgangstaking, maar wel voor mede-verantwoordelijkheidsbesef bij de gewone katholieken. Uiteindelijk komt de verandering niet alleen van bovenaf, maar vooral ook van onderop.

Dus Volk Gods, doe eens iets.

Trouw-redacteur Stijn Fens (Haarlem, 1966) volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven.

Lees ook:

De veroordeling van kardinaal Pell is een nieuwe klap voor paus Franciscus

Kardinaal George Pells werkte nauw met  de paus samen en is de hoogste kerkfunctionaris die schuldig is bevonden. Inmiddels is de kardinaal niet meer werkzaam bij het Vaticaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden