null Beeld

ColumnMarli Huijer

Geweigerd bij het schaatscafé: Waarom voel ik mij zo vernederd?

“U mag er niet in”, zegt een vrouw die bij de deur van het schaatscafé staat. ’s Ochtends heb ik drie keer gecheckt of ik alles in mijn schaatsjack heb gestopt: fietssleutels, huissleutels, toegangspas voor de ijsbaan, QR-­code, mondkapje, pinpas. Mij kan niets gebeuren. Dat blijkt een vergissing, mijn identiteitsbewijs ligt nog thuis. Zonder dat kom ik het café niet in.

Dan maar thuis koffiedrinken, zou ik denken als ik alleen was. Maar nu ik ten overstaan van mijn schaatsgroep word weggestuurd, voel ik me vernederd. Ik ben toch geen fraudeur of querulant? Daar valt tegenin te brengen dat de portier in haar recht staat, ze voert nauwgezet de maatregelen van de overheid uit. Ik hoor gewoon mijn identiteitsbewijs bij me te hebben.

Rijkdom en macht maken zelfverzekerd

Waarom dan toch dat gevoel van vernedering? Zou het niet beter zijn om me stoïcijns op te stellen? Wie genoeg zelfrespect heeft, laat zich niet vernederen. Zo’n onverstoorbare houding is echter aan weinigen gegeven, en vooral aan mensen die van anderen weinig te vrezen hebben. Vroeger waren dat de aristocraten, nu zijn het de superrijken. Rijkdom en macht maken zelfverzekerd.

Voor de rest geldt dat niet. Die is afhankelijk van anderen. Als zij je vernederen of zien dat je vernederd wordt, schaadt dat je zelfrespect. Wanneer eenmaal de naaste omgeving gaat geloven dat je een fraudeur bent, wordt het een sisyfusarbeid om je zelfrespect te bewaren. Dat ervoeren ook de slachtoffers van de toeslagenaffaire. Steeds als ze dachten de vernedering te boven te zijn, volgde een nieuwe dreun die hun eigenwaarde tot nul terugbracht.

‘Gevoelens hebben niet alleen oorzaken, maar ook redenen’, schrijft de Israëlische filosoof Avishai Margalit in De fatsoenlijke samenleving, een van de mooiste boeken over vernedering. Van vernedering is sprake als gedragingen van anderen of bepaalde omstandigheden een gegronde reden geven om je geschaad te voelen in je zelfrespect. In het gezicht gespuugd worden is een vernedering omdat de spuger je als minderwaardig behandelt. Ook het uitsluiten van groepen op basis van levensstijl of levenskeuzen is reden om van vernedering te spreken.

Vertaald naar nu betekent het dat mensen die op religieuze of ecologische gronden ervoor kiezen geen coronavaccin te nemen en daardoor buitengesloten worden van maatschappelijke activiteiten, gegronde reden hebben zich vernederd te voelen.

Voor hun eigen bestwil buitengesloten

Het paradoxale daarvan is dat juist de verzorgingsstaat haar burgers de vernedering van ziekte of armoede wil besparen. Ongevaccineerden worden voor hun eigen bestwil buitengesloten. Maar dat eigen-bestwilargument gaat voorbij aan de vernedering die de ongevaccineerden dag in dag uit kunnen voelen als ze op grond van hun levenskeuzen worden buitengesloten. Een fatsoenlijke samenleving zet alles op alles om te vermijden dat de politiek of instituties mensen vernederen, schrijft Margalit terecht.

Dat kan alleen als we betere alternatieven vinden dan het 1G of 2G-beleid. Zet gevaccineerden en ongevaccineerden digitaal bijeen en laat hen samen oplossingen bedenken die voor niemand vernederend uitpakken.

“U mag hier niet fietsen!”, zegt de boa als ik vlak bij huis het voetgangersgebied inrijd. Dat kunnen we er ook nog wel bij hebben. Maar de boa vindt QR-code en pinpas gelukkig wel genoeg bewijs dat ik heet zoals ik heet. Met de waarschuwing dat ik een bekeuring krijg als ze me nog eens op de stoep ziet fietsen, laat ze me gaan.

Het stemt me weer milder, niet alleen over Nederland maar ook over mezelf.

Marli Huijer (1955) was arts, maar maakte de overstap naar de filosofie. Ze is emeritus hoogleraar publieksfilosofie. In 2015 en 2016 was ze Denker des Vaderlands. Lees haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden