Vaderlandsliefde

Gert Jan Geling (D66): Laten we het nationalisme terugkapen van rechts

Gert Jan Geling: 'De progressieve kosmopoliet Gert Jan Geling is vóór patriottisme en een vriendelijk soort nationalisme.'Beeld Werry Crone

De progressieve kosmopoliet Gert Jan Geling is vóór patriottisme en een vriendelijk soort nationalisme.

Een warm pleidooi voor nationalisme van een D66’er, een Groninger die zich ontpopt als patriot: Gert Jan Geling (33) verenigt uiteenlopende posities. Hij is, zegt hij zelf, een typische kosmopoliet. “Ik woonde in zeven landen, voelde me in Beiroet, Casablanca, Londen, Parijs en Brussel net zo goed thuis als in mijn thuisstad Den Haag, mijn geboortestad Groningen of het Oost-Groningse dorp Zuidbroek waar ik ben opgegroeid.”

In Frankrijk en de Verenigde Staten kreeg hij bewondering voor het patriottisme daar, en concludeerde: daar mogen we in Nederland best wat meer van hebben. Dus schreef hij Ik hou van Holland, een boek over wat hij ‘liberaal nationalisme’ noemt. Startpunt daarvoor was een boek van historicus en oud-GroenLinks-Kamerlid Zihni Özdil Nederland mijn vaderland. Özdil schreef daarin ronduit dat hij nationalist was.

Hij ziet de Verenigde Staten als lichtend voorbeeld, Amerikanen zouden wars zijn van institutioneel racisme. Dat lijkt me na de demonstratie in Charlottesville en de door Trump getolereerde, extreemrechtse Proud Boys een aanvechtbare opvatting.

“Ja. Daar zit ik vaak over na te denken. Misschien was het wel veel meer uit de hand gelopen als er niet dat typisch Amerikaanse patriottisme was geweest, van ‘we zijn allemaal Amerikanen, waar we ook vandaan komen’. Je moet vaststellen dat de huidige polarisatie komt door het illiberaal nationalisme van autocraat Trump, een nationalisme dat hele groepen uitsluit. Velen in Amerika zijn daar te ver in mee­gegaan.

“Mijn liberale nationalisme is niet etnisch. Het betrekt juist alle groepen bij het vaderland. Het doet er niet toe waar je geboren bent of welk paspoort je hebt. Wat ik wil is dat je jezelf als Nederlander ziet, dat je je met Nederland identificeert, er een band mee hebt. Om­gekeerd: dan moeten de autochtone Nederlanders die persoon met haar Marokkaanse paspoort óók als Nederlander zien. Ik pleit dus niet voor integratie, laten we het liever hebben over identificatie.”

Een van de denkers die het ­nationalisme op gang hebben gebracht, is de Duitser Johann Gottfried Herder (1744-1803). Hij is de geestelijk vader van de ‘volksziel’. Maar daar moet Geling weinig van hebben – een ‘volksziel’ is algauw etnisch van karakter, van Blut und Boden. 

Het andere uiterste is een andere Duitser, Jürgen Habermas, die de natiestaat achterhaald vindt, we moeten naar een postnationalistisch Europa.

In dat laatste kan Geling zich wél vinden, hij is een zelfverklaarde Eurofiel. “Maar de natiestaat is niet achterhaald. Habermas wil trouwens nog wel een ‘grondwetsnationalisme’ aanwakkeren, maar dat is mij te mager. De identiteit ontbreekt erin. Wie wordt er nou enthousiast voor een grondwet?”

Geling verkent in zijn boek het ­liberale nationalisme. Daarbij ontleent hij veel ideeën aan Joodse denkers, onder wie de Israëlische politicologe Yael Tamir. Kosmopolitisme, zegt zij, komt niet tegemoet aan een basale behoefte: dat je ergens bij wilt horen, deel uit­maken van een gemeenschap die groter is dan jij en die zich over meerdere generaties uitstrekt.

Gert Jan Geling (1987) studeerde geschiedenis, theologie, Arabisch, Amerikanistiek en Midden-Oostenstudies. Hij doceert integrale veiligheidskunde aan de Haagse Hogeschool. Met Gerben Bakker publiceerde hij Over politieke correctheid.

De belangrijkste inspiratiebron voor Geling is de filosofe Martha Nussbaum. Zij is, net als Geling, een patriottismebekeerling. “Ze vond eerst dat het rechtvaardigheid in de weg stond, later zag ze in dat het mensen van het egoïsme ­afhelpt, en solidariteit bevordert. Het is een sterke emotie, waardoor je je trots kunt voelen voor prestaties van je landgenoten, en waardoor je je land wilt dienen, zoals in het leger.”

Zijn eigen ‘bekering’ was een geleidelijke. “Die is gegroeid toen ik in het buitenland zat. Te lang ben ik meegegaan in het kosmopolitische idee dat de natiestaat achterhaald en eng was. Tot ik me erin verdiepte en ontdekte: er zit juist veel waardevols in het nationalisme. Als je het maar weghaalt uit het bedenkelijke kamp.”

U beschouwt nationalisme als een noodzakelijkheid, en u spreekt er in positieve termen over. Toch krijg ik de indruk dat u door uw eigen boek niet overtuigd bent.

“Bij het werken eraan besefte ik dat ik veel meer een kosmopoliet dan een nationalist ben. En blijf. Maar ik ben gaan zien dat patriottisme van waarde is voor een ­samenleving. Het is een correctie op wat Hans van Mierlo zei: ‘Van die nationale staat kan ik mij gemakkelijk distantiëren. Ik vind dat zelfs opwindend’. Daar sloeg Van Mierlo echt de plank mis.”

De oud-Denker des Vaderlands Hans Achterhuis zei al dat de wereldburger niet bestaat – en dat de gewone Nederlander weinig boodschap heeft aan wat kosmopolieten vinden over identiteit. De gewone Nederlander is juist op zoek naar een vaste identiteit binnen de eigen groep. Dat beaamt Geling, progressieve geesten zoals hij hebben nationalisme lang genegeerd, want het was eng en onsmakelijk. Hij verwijst naar de Duitse filosofe Susan Neiman, die inzag hoe nationalisme het antwoord is geworden op doorgeschoten globalisme, en nu een ‘links patriottisme’ voorstaat. Met liefde voor de eigen cultuur. Én met liefde voor Europa, waar we veel vrijheden en welvaart aan ­danken.

Ook voor Geling bijten die twee elkaar niet, het inclusieve nationalisme en een sterk Europa. Waar rechtse nationalisten zich teweerstellen tegen ‘Brussel’ dat alles ­regelt en zo de natiestaat ondermijnt, voelt Geling dat gevaar niet. Zijn idee van Nederlandse identiteit is dan ook veel ‘dunner’, er zit minder in. Eigenlijk is het enige: dat je je met de nationale cultuur en elkaar vereenzelvigt. Daar vormt het federalistische Europa waar Geling een warm voorstander van is, geen bedreiging voor. “Die kunnen uitstekend samengaan.” Het project-Europa kan alleen slagen wanneer de kosmopolitische elites ruimte laten voor patriottisme en het nationale belang. “Zo maaien ze het rechtse nationalisme – met de wens dat Europa ‘dominant blank blijft’ – het gras voor de voeten weg.”

Het opkomen voor een vriendelijk soort nationalisme is minstens een kwarteeuw aan de gang. Paul Scheffer vond destijds al dat we de natiestaat op waarde moesten schatten, dat het kosmopolitisme voor weinigen weggelegd was en dat we niet te bang hoefden te zijn voor het formuleren van ­identiteit. Waarom is dat nooit ­gelukt?

“We hebben het gewoon niet aangedurfd om nationalistisch te zijn en onze eigen identiteit te benadrukken. Máxima Zorreguieta ­beweerde bij haar kennismaking met ons land dat ze de Nederlandse identiteit niet had gevonden, nou, die bestaat wel degelijk en doet haar werk.”

Die identiteit omvat de strijd ­tegen het water, burgerlijkheid,  nuchterheid, directheid, stiptheid, zegt Geling. Bovendien vervult het hem met trots ‘dat we een van de best functionerende samenlevingen ter wereld zijn’. “Maar ja, trots zijn op Nederland is passé, en als je het al bent dan ben je een populist. We moeten”, zegt Geling daarom stellig, “het nationalisme terug­kapen van rechts”.

U sluit uw boek af met een tienpuntenplan. U wilt kinderen onderwijzen in patriottisme, breekt een lans voor het koningshuis en het zingen van het volkslied. Dat is voor een D66’er niet gebruikelijk.

“Ik ben kritisch lid van D66. Je kunt allerlei aanmerkingen hebben op de monarchie, maar het maakt wel Nederland tot Nederland. Neem alleen al de kleur oranje. Voor de Schilderswijk en Transvaal in Den Haag, waar ik woon, is het koningshuis een symbool waar de bewoners zich aan vast kunnen houden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden