Gerdi Verbeet: ‘Mijn taak als leider: anderen moed geven om bloemen te gaan plukken aan de rand van het ravijn.’ Beeld Roek Lips
Gerdi Verbeet: ‘Mijn taak als leider: anderen moed geven om bloemen te gaan plukken aan de rand van het ravijn.’Beeld Roek Lips

InterviewNieuwe leiders

Gerdi Verbeet: ‘Ik vind er niets aan om het in mijn eentje goed te hebben’

Oud-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet maakt zich zorgen. ‘We leven met meer dan 17 miljoen mensen op een klein stukje grond. Elkaar iets gunnen en goede omgangsvormen zijn letterlijk van levensbelang’.

Roek Lips

“Mijn ouders zijn opgegroeid met de stellige overtuiging dat de volgende generatie een rijker leven zou gaan leiden dan zijzelf en hun voorouders. Die vanzelfsprekendheid is nu weg. De wereld verandert intens snel, en een kant op waar ik me zorgen over maak. Ik ervaar daarbij ook een bepaalde schaamte over de traagheid waarmee onze generatie heeft gereageerd op de vraagstukken van onze tijd. We zijn, om in christelijke termen te spreken, bepaald geen goede rentmeesters van de aarde gebleken.

Maar ik ben ook een optimist, want de vanzelfsprekendheid van de liefde verandert niet. Daarmee bedoel ik de onvoorwaardelijke liefde tussen ouders en kinderen, de compassie die mensen onderling kunnen voelen en de onbaatzuchtige liefde van vele mensen die vrijwilligerswerk doen.

Kleinere, ondoordringbaardere bubbels

Tegelijkertijd zie je dat we onze liefde soms te beperkt inzetten: voor de mensen die er net zoals ons uitzien en zich net zo gedragen als wij zelf. De bubbels waarin we leven zijn kleiner en ondoordringbaarder geworden voor anderen. Dat vind ik geen vooruitgang. Ik vind: je moet er moeite voor blijven doen om mensen te ontmoeten die van jouzelf verschillen en om daarmee in gesprek te komen.

Als ze mij vragen: waarom ben je de politiek ingegaan, dan is dat vooral omdat ik er niets aan vind om het in mijn eentje goed te hebben. Ik blijf graag nieuwsgierig en deel de voorrechten van mijn leven graag met anderen. Ik weet: alleen ben je tot niets in staat.

Dat het respect voor de oudere generatie in deze tijd niet meer vanzelfsprekend is, vind ik niet per se een verkeerde ontwikkeling. Je moet wat je zegt wel waarmaken, en dat geldt zeker voor mensen die hoog van de toren blazen. Als je verantwoordelijkheid draagt, vraagt dat ook om voortdurend met toewijding en een goede mate van zelfreflectie te leven. Doe ik de goede dingen? Heb ik de bereidheid om te blijven leren? Ben ik me bewust van mijn verantwoordelijkheid?

Bloemen plukken

Het is niet meer zo dat je alleen maar op basis van wat in het verleden gedaan hebt gerespecteerd wordt. Dat gaat niet alleen op voor de politiek. Iedere leraar weet dat je op een andere school weer helemaal opnieuw moet beginnen om je gezag en autoriteit waar te maken. Maar het uitgangspunt moet daarbij wel zijn dat iedereen het recht heeft om met respect bejegend te worden.

Ik vind het aan de andere kant ook vreemd dat bij sommige mensen het beeld bestaat dat leiderschap foutloos moet zijn. Dat gaat natuurlijk niet. Fouten maken is niet per se slecht. Het gaat erom dat je kunt leren van je fouten. In de functies waar ik zelf een leider ben is mijn voornaamste taak: anderen moed geven om bloemen te gaan plukken aan de rand van het ravijn. Stimuleren dat mensen blijven ontdekken, risico’s durven nemen en fouten kunnen maken. Om daar vervolgens van te leren. Het beeld dat ik daarbij heb is om het touw vast te houden van mensen die aan het plukken zijn.

Eerlijk doch streng

Maar de basis van leiderschap is volgens mij toch wel om een eerlijk mens te zijn. Volgens mij voelen anderen ook wel aan of je consistent bent in het beeld dat je uitdraagt. Dat betekent ook dat je streng moet zijn naar jezelf, en rolvast. Of je het nu leuk vindt of niet, mensen willen kunnen zien of het klopt wat je doet. Onder rolvastheid versta ik dat je bewust kiest voor gedrag dat ten goede komt aan het vervullen van je rol. Als Kamervoorzitter steunde ik voorstellen van het presidium, ook als mijn eigen fractie daartegen was.

Gerdi Verbeet: ‘Ik heb gestreefd naar bescheidenheid, maar je moet aan de andere kant wel duidelijk kunnen zijn.’ Beeld Roek Lips
Gerdi Verbeet: ‘Ik heb gestreefd naar bescheidenheid, maar je moet aan de andere kant wel duidelijk kunnen zijn.’Beeld Roek Lips

Toen ik voorzitter van de Tweede Kamer werd, ben ik me nog meer bewust geworden van wat het betekent om een voorbeeldfunctie te hebben. Ik haalde mijn motivatie daarvoor vooral uit de opvatting dat ik daarmee jonge vrouwen de moed zou kunnen geven om een gezinsleven en een carrière te combineren. Ik wilde graag laten zien dat je met een volle baan én kinderen een heel gelukkig leven kunt leiden, en ook niet overspannen hoeft te raken. Ik heb om die reden nooit hoge muren opgetrokken tussen werk en privé, maar heb wel altijd rekening gehouden met de privacy van mijn kinderen en partner, want die hebben er niet voor gekozen dat ik een publieke functie heb.

Een andere voorwaarde om de rol van voorzitter van de Tweede Kamer goed te kunnen uitvoeren is het besef dat het niet om jou gaat. Ik zat daar niet voor mezelf, maar had wel een duidelijke missie en dacht daar ook goed over na. Wat wil ik bereiken? Wat is mijn plan? Wanneer ben ik tevreden?

Geen veilige omgeving

Een oud-collega zei ooit: in jouw rol gaat het erom de Kamer goed op de groepsfoto te krijgen. Ik vind dat een goede samenvatting. De Kamer is niet per se een veilige omgeving. Iedereen is daar min of meer aan het overleven, bezig zich staande te houden, en daardoor vaak vooral met de eigen positie bezig. Het is ieder voor zich en de voorzitter voor ons allen. Dat betekende ook dat ik altijd terughoudend ben geweest om zelf te veel zendtijd te nemen. Ik heb gestreefd naar bescheidenheid, maar je moet aan de andere kant wel duidelijk kunnen zijn.

Ik denk dat we in de loop van de jaren het belang van keuzevrijheid en zelfredzaamheid hebben overschat. Volgens mij willen de meeste mensen gewoon een goed functionerende overheid, en verwachten ze dat daar mensen werken die zich ook verantwoordelijk voelen voor de effecten van wat er wordt afgesproken. Een goede uitvoering van het politieke stelsel is heel belangrijk voor de samenleving, en ik begrijp dat veel mensen daar nu kritiek op hebben.

Echt riskant

Zo’n toeslagenaffaire en de afwikkeling van de schade ten gevolge van de gaswinning in Groningen heeft een negatieve invloed op het vertrouwen in de politiek. Wat mij zorgen baart is hoe weinig veel Nederlanders nog zelf willen investeren in de politiek. Je kunt een land niet goed inrichten zonder dat je dat met elkaar bespreekt om tot goede plannen te komen. Maar op dit moment zie je dat maar een heel klein gedeelte van de mensen bereid is om dat gesprek te voeren, en daarmee ontbreekt ook meteen de kennis en ervaring van veel groepen mensen die in Nederland wonen. Dat is echt riskant.

Ik denk dat we in de politiek er weer veel meer voor moeten gaan zorgen dat een redelijke dwarsdoorsnede van Nederland betrokken is bij de agenda van de politiek, en ook bij de uitvoering ervan.

Er mag ook weer meer ruimte komen voor ethiek in het debat. Onlangs was ik getuige van een gesprek over de implementatie van een varkenshart bij mensen. Prachtig natuurlijk, dat het technisch kan en dat daardoor mensen geholpen kunnen worden. Maar toen stelde iemand de vraag of je dieren wel mag gebruiken om de organen van mensen te vervangen. En dat is ook een heel zinnige vraag.

Tien Geboden

Het is belangrijk dat we voldoende tijd nemen om vanuit ons geweten over dit soort vragen met elkaar het gesprek te voeren. Of je nu wel of geen geloof aanhangt, de Tien Geboden uit de Bijbel getuigen wel van een bepaald moreel besef, en ik vind het belangrijk om dat soort vragen en consequenties in het onderzoek te doordenken.

Gerdi Verbeet: 'Op het moment dat mensen met een stalen gezicht tegen je kunnen liegen heb je wel een probleem.' Beeld Roek Lips
Gerdi Verbeet: 'Op het moment dat mensen met een stalen gezicht tegen je kunnen liegen heb je wel een probleem.'Beeld Roek Lips

Zelf citeer ik graag de vier essentiële vrijheden van de Amerikaanse president Roosevelt. Hij pleitte voor de vrijheid van meningsuiting, overal ter wereld, en de vrijheid van ieder mens om God op eigen wijze te aanbidden. Als derde noemde hij de vrijwaring van gebrek, waarmee hij doelde op het verzekeren van een gezond leven in vredestijd, en als vierde de vrijwaring van angst: mensen beschermen tegen agressie en zorgen voor het verminderen van de toenmalige wapenwedloop. Al deze waarden zijn onverminderd actueel.

Als wij het in ons land nu bijvoorbeeld over vrijheid van meningsuiting hebben mag het wat mij betreft nooit in tegenspraak zijn met deze vier essentiële vrijheden. Het is prima om botsende meningen uit te wisselen, maar speel daarbij wel op de bal en niet op de man. Ook aan een persoonlijke mening moet paal en perk gesteld kunnen worden als die raakt aan de vrijheden van anderen.

Elkaar iets gunnen

Zonder zelfreflectie is het onmogelijk om een goede intuïtie te ontwikkelen. Vertrouwen staat voor mij in alles voorop, en ik ben daar zelden in beschaamd. Een incident tast daarbij mijn vertrouwen niet aan. Er is ook een bepaalde mildheid nodig. Een persoon die een keer iets verkeerd doet is nog geen verkeerd mens, maar schaamte kunnen voelen is daarbij wel een belangrijke eigenschap. Op het moment dat mensen met een stalen gezicht tegen je kunnen liegen heb je wel een probleem.

Een bepaald moreel kompas is daarbij onmisbaar. Een moreel kompas voedt je intuïtie, en dat ervaar ik als een heel fysiek proces. Als ik te veel cynisme, oneerlijkheid, of onrecht tegenkom, krijg ik letterlijk buikpijn. Zo’n kompas is iets dat ik in de loop der tijd heb ontwikkeld. Ik denk dat dat begint bij de opvoeding die je van je ouders krijgt. Mijn ouders waren bijvoorbeeld trots dat ze belasting konden betalen. Dat is een waarde die ze mij hebben meegegeven: dat je iets over moet hebben voor een ander, voor de gemeenschap. En dat geldt nog steeds. We leven in Nederland met meer dan 17 miljoen mensen op een klein stukje grond. Elkaar iets gunnen en goede omgangsvormen zijn dan letterlijk van levensbelang.

En toch: anders dan veel mensen denken, die mij vooral als een gezelschapsmens zien, vind ik het ook prettig om alleen te zijn. Eigenlijk ben ik graag een toeschouwer in het leven. Mijn echte geluksmomenten zijn de momenten dat ik op afstand zie dat andere mensen het naar hun zin hebben. Daar hoef ik zelf niet het middelpunt van te zijn. Maar als het niet goed gaat, ja, dan kom ik in de actiestand.”

Inspiratie en houvast

Hoe vinden we onze weg in een wereld die in crisis en verwarring is? Roek Lips is daarover in gesprek met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en vele anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Videoportretten van een aantal van die gesprekken staan op nieuweleiders.nl, of bekijk op de website van Trouw de filmpjes bij de artikelen. Afgelopen najaar verscheen in deze serie het boek Wie kies je om te zijn - Gesprekken en gedachten over een nieuwe tijd van Roek Lips, uitgegeven bij AmboAnthos.

Lees ook:

Nieuwe leiders

In deze interviewreeks spreekt Roek Lips met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars en vele anderen. Klik hier voor eerdere afleveringen uit de reeks.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden