null Beeld
Beeld

BladenMarije van Beek

‘Genocide of niet, het is vreselijk wat er gebeurt’

Eerst hoorden we over de kampen”, klinkt het in BBC News Night. “Honderdduizenden mensen, opgesloten, en gevoed met propaganda.” Op het YouTubekanaal van de Britse zender is meer te horen over het nieuws uit China van afgelopen maand. Onderzoek van persbureau AP wees uit dat gedwongen abortussen, sterilisatie en anticonceptie aan de orde van de dag zijn in de westelijke regio Xin-­jiang, waar de islamitische Oeigoeren te maken hebben met Chinese geboortepolitiek.

Er komt een Oeigoerse vrouw in beeld die vertelt hoe ze twee maanden vast kwam te zitten in een heropvoedingskamp toen ze in de problemen kwam met de autoriteiten, onder meer omdat ze meer kinderen had gekregen dan de twee die voor de Oeigoerse ­minderheid zijn toegestaan. Eenmaal weer op vrije voeten kreeg ze de keuze: sterilisatie, of terug naar het kamp. “Ik had geen keuze”, vertelt ze. “Het voelde alsof ik naar een slachthuis werd geleid.”

null Beeld
Beeld

Ook de antropoloog Adrian Zenz die eerder onderzoek deed naar de heropvoedingskampen komt aan het woord: “Het allereerste wat mensen, overheden en instituten kunnen doen, is het beestje bij de naam noemen”. Dat gebeurde ­afgelopen week: Britse advocaten dienden namens een groep Oeigoeren een aanklacht in bij het Internationaal Strafhof in Den Haag, voor genocide en voor misdaden tegen de menselijkheid.

Genocide, kun je daar met recht van spreken, gezien de feiten over de onderdrukking waarmee de Oeigoeren te maken hebben? Een journalist van The New Statesman dacht die vraag voor te leggen aan Philippe Sands, een van de meest vooraanstaande geleerden op het gebied van ­genocide en internationaal recht, en ­docent aan de University College London.

null Beeld
Beeld

Sands begint eerst een kort college over het begrip genocide. Hij vertelt over Raphael Lemkin, de Poolse ­jurist die de term muntte. Ten onrechte denken we tegenwoordig bij genocide meteen aan gaskamers en machetes, zegt Sands. “Lemkins oorspronkelijke concept van genocide ging ten diepste niet over fysieke destructie, maar over culturele destructie, de destructie van de culturele variëteit van de mensheid. Door het vernietigen van boeken, monumenten, teksten en de levensstijl van mensen in een gemeenschap, bega je een genocidale daad.”

In de definitie van genocide die uiteindelijk werd opgenomen in de Geneefse Conventie van 1948 gaat het meer om de fysieke destructie van groepen. Er leeft een zeker gevoel dat het erger is wanneer een groep wordt vernietigd dan een groot aantal individuen, zegt Sands. “Maar het lijkt me weinig overtuigend dat het doden van 100.000 mensen als een misdaad tegen de menselijkheid minder erg is dan het doden van 100.000 mensen als een groep.”

Zo heeft ook een idee postgevat dat pas als er sprake is van genocide, het echt verkeerd is. Hij vermoedt dat daar de vraag van de journalist vandaan komt – of China’s daden in ­Xinjiang de kwalificatie ‘genocide’ verdienen. Maar dat is niet de juiste vraag, zegt Sands. “Het staat niet ter discussie of wat we weten over wat er gaande is tegen de Oeigoeren een internationale misdaad is. De echte vraag is: waarom maakt het uit of we het een genocide noemen, en is het minder erg als het gewoon een misdaad tegen de menselijkheid is?”

Volgens Sands is het allebei net zo ernstig. “Wat er gebeurt is vreselijk, punt, en het is niet minder vreselijk als het geen genocide is.”

Lees ook:

Oeigoeren in China gedwongen tot abortus of het nemen van een spiraal

In de westelijke Chinese regio Xinjiang daalt het aantal geboortes onder Oeigoeren door gedwongen geboortebeperkingen. ‘Dit is deel van een bredere campagne om deze minderheid te onderdrukken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden