RecensieReligie

Genesis en Leviticus stellen vragen die nog niets aan actualiteit hebben ingeboet

Genesis. Boek van het begin
Jonathan Sacks
Skandalon 320 blz. € 29,95 en Leviticus. Boek van het heilige Skandalon 400 blz. € 32,50
★★★★★

De auteur

Jonathan Sacks is, zo schreef Stevo Akkerman enkele weken terug, een van hen ‘die in 2020 deze wereld verlieten terwijl wij hen eigenlijk nog hard nodig hadden’. Deze welbespraakte oud-opperrabbijn uit het Verenigd Koninkrijk waarschuwde tegen polarisatie, en verdedigde steevast het maatschappelijk belang van de joodse en andere religies. Vorig jaar verscheen bij Skandalon het tweede deel (Exodus) van Sacks’ vijfdelige standaardwerk over de Tora, dat in het Engels verscheen tussen 2009 en 2019. Nu zijn dus ook Genesis en Leviticus vertaald.

De thematiek

De serie volgt de wekelijkse Tora-lezingen volgens het Joodse leesrooster door het jaar heen. Elke lezing oftewel ‘parasja’ beslaat enkele hoofdstukken uit de boeken van Mozes, en Sacks geeft naar aanleiding daarvan steeds vier of vijf korte essays. Hierin ontleedt Sacks de tekst soms in vogelvlucht, soms minutieus. Maar steeds mondt zijn exegese uit in bespiegelingen over de betekenis van die tekst voor gelovigen vandaag de dag. Deze serie is daarmee meer dan een commentaar: het is een hartstochtelijk pleidooi om de spiritualiteit van de Tora te gaan begrijpen.

.Beeld .

Centrale stelling

In ‘Genesis’ betoogt Sacks dat Genesis niet als mythe moet worden gelezen, maar ook niet als een geschiedkundig werk. Het is iets heel anders: het is ‘een filosofie die doelbewust op een niet-filosofische manier is geschreven’. Door de filosofie aan de hand van personen te vertellen, laat Genesis zien dat het leven van mensen afhangt van persoonlijke keuzes. Keuzes die niet altijd gemakkelijk zijn of voor de hand liggen, maar die gepaard gaan met aspecten als volharding (bij Jakob), oprecht berouw (bij Juda), aarzeling (bij Lot en zijn vrouw), enzovoorts. Zo wijst Genesis al verhalend de weg die mensen in vrijheid en verantwoordelijkheid kunnen gaan. Leviticus is een heel ander boek. Dit boek somt rituele geboden en verboden op die op het eerste gezicht onbegrijpelijk zijn voor de moderne mens. Hier biedt Sacks meer uitleg. Bijvoorbeeld wat de antropologische oorsprong van de besnijdenis-symboliek is, of van de grote rituele aandacht voor huidziekten. Vaak ook actualiseert hij de tekst, bijvoorbeeld door te laten zien hoe een sterke volksidentiteit volgens Leviticus samenvalt met zorg voor de vreemdeling in het land. Volgens Sacks toont Leviticus een belangrijke ontwikkelingsfase in het jodendom: waar het Godsgeloof eerst zaak was van radicale enkelingen en profeten, moest het nu geïnternaliseerd en geïnstitutionaliseerd worden. Om uiteindelijk uit te monden in een tempelloze religie: iedere Joodse gelovige heeft nu de priesterlijke verantwoordelijkheid om Gods heiligheid in het dagelijkse leven te eerbiedigen.

Belangrijk citaat

De Tora begint in Genesis ‘met wat een kleine overtreding lijkt. Adam en Eva eten van de verboden vrucht. Ze schaden niemand. Er is geen lichamelijk letsel. Alles wat ze doen is een grens overschrijden tussen geoorloofd en verboden. Maar kleine daden hebben grote gevolgen. Een generatie later pleegt hun oudste zoon een moord. En binnen een aantal geslachten ‘was de aarde verdorven en vol van onrecht’. Wat begint als een schijnbaar kleine overtreding, een overschrijding van grenzen, eindigt daar niet. Het kwetsen van God leidt uiteindelijk tot het kwetsen van mensen.’

Reden om deze boeken niet te lezen

Sacks is er steeds op uit om de lezer te overtuigen van de diepzinnigheid van het Joodse geloof. Ik las dit als aanstekelijk enthousiasme, maar wellicht komt het op sommige lezers te apologetisch over.

Reden om deze boeken wel te lezen

Voor wie zoals ik Genesis en Leviticus als onderdeel van het Oude Testament kent, is het leerzaam om te ontdekken hoe rabbijn Sacks de vertrouwde verhalen vaak anders leest. Inspirerend is ook zijn steeds herhaalde standpunt dat een beschaving niet kan blijven voortbestaan zonder religie. Genesis en Leviticus zijn oude boeken, maar ze stellen vragen die voor onze samenleving nog niets aan actualiteit hebben ingeboet. We mogen Sacks dankbaar zijn voor deze serie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden