Oproep tot gebed

Geen gebedsoproep, want de moskee denkt aan de buren

De Blauwe Moskee in Amsterdam kondigde afgelopen week aan met de gebedsoproep te willen beginnen. Beeld ANP

Het gros van de Nederlandse moskeeën ziet er vanaf om de gebedsoproep te laten horen, ook al staat de Grondwet dat toe. Maar de wens de buren niet te ergeren weegt zwaarder.

De allereerste keer dat de megafoons in de torens van de Fatih-moskee aan de Amsterdamse Rozengracht de gebedsoproep lieten horen, ging er iets niet goed. Per ongeluk waren de gewijde, blikkerige klanken tot op de Dam te horen. Met als gevolg niet-geamuseerde buurtgenoten op Twitter, en een bericht op de website van de lokale zender AT5. “Ai”, zegt Mehmet Yamali, de toch al bedachtzame allround medewerker in de Fatih-moskee, bij de herinnering. Drie jaar later bekruipt hem nog een ongemakkelijk gevoel. Hij was het die aan de knoppen zat, toen ze de gebedsoproep bij wijze van kunstvorm lieten horen, en zo deelnamen aan de Museumnacht. “Maar het volume stond per ongeluk veel te hoog. Ik was héél zenuwachtig. In alle consternatie had ik een miscalculatie gemaakt. Dat mensen toen hebben geklaagd, begrijp ik wel.”

Normaal gesproken laat de Fatih-moskee de gebedsoproep, die tussen de twee en vijf minuten kan duren, niet horen. Net zoals het gros van de Nederlandse moskeeën dat nalaat. Vanwege de weerzin tegen het geluid in Nederland beginnen veel moskeebestuurders niet eens aan de gebedsoproep, stelde religiewetenschapper Pooyan Tamimi Arab van de Universiteit Utrecht al vast in zijn promotieonderzoek. En de moskeeën die dat wel doen, kiezen er met het oog op de buren vaak voor om de gebedsoproep in plaats van vijfmaal daags maar eens per dag of eens per week te laten klinken.

Dubbel wettelijk beschermd 

Maar de gebedsoproep is wel degelijk beschermd door de Grondwet, sinds 1983. “En net als het luiden van kerkklokken, is de gebedsoproep dubbel wettelijk beschermd”, zegt Tamimi Arab. Er is ook nog een bepaling over geluid in de stedelijke omgeving die een uitzondering maakt voor religieus geluid.

“De wet die de gebedsoproep beschermde, rekende tegelijk ook af met het processieverbod”, zegt Tamimi Arab. “De minister van justitie, de VVD’er Frits Korthals Altes, sprak destijds nog zijn vreugde uit dat er definitief een streep werd gezet onder wetgeving die herinnerde aan een rumoerige tijd van religieuze twisten. Vanaf 1986 begonnen in Almelo, Den Haag en Leiden enkele moskeeën de oproep tot gebed te laten horen. Maar kort daarna werden de stemmen die ‘onze cultuur’ willen beschermen steeds sterker. Over kerkklokken wordt dan gezegd: die horen bij onze cultuur. Maar wie dat zegt, weet niets van de Nederlandse geschiedenis. Katholieke kerkklokken waren heel lang verboden. In Rotterdam hebben ze meer dan tweehonderd jaar niet geklonken.”

Toen de Blauwe Moskee in Amsterdam afgelopen week aankondigde met de gebedsoproep te willen beginnen, kwamen er meteen Kamervragen van de PVV – of moskeeën gesloten konden worden. Vorig jaar liet de huidige VVD-senator en toenmalig wethouder Eric van der Burg in de Amsterdamse erfpachtregeling vastleggen dat een nog te bouwen moskee de oproep tot gebed niet zal laten horen. Tamimi Arab: “Zo probeert de gemeente Amsterdam de Grondwet te omzeilen – maar die bepaling zal voor de rechter geen standhouden, lijkt mij.”

Enerzijds zegt hij: “Een grondrecht hoort niet thuis in de publieke discussie.” Anderzijds vindt hij het niet gek dat de gebedsoproep sterke gevoelens oproept, al was het maar omdat geluid nu eenmaal heel diep bij mensen kan binnenkomen. “Natuurlijk kan de kakofonie van een bruisende, diverse, hoofdstad verbazen en irriteren. Om die negatieve gevoelens kun je ook niet heen. Er zijn ook seculiere Turken, Syrische christenen, Koerden of alevieten die vanwege hun geschiedenis misschien weer allemaal een eigen reden hebben voor een heel allergische reactie. Het vraagt dus om heel pragmatisch polderen.”

Exterieur van De Blauwe Moskee in Amsterdam Nieuw-West. Beeld ANP

‘God is de grootste’

Bij de Fatih-moskee hoorden ze de volgende keren dat ze de gebedsoproep lieten horen tijdens de Museumnacht – en dan nu op het juiste volume – geen wanklanken meer, op één brief van een buurman na. Toch denkt moskee-medewerker Mehmet Yamali dat de buurt geërgerd zou zijn als ze de oproep wekelijks zouden laten klinken. “Ik weet dat het bij veel mensen negatieve gevoelens oproept. Jammer genoeg wordt de uitroep ‘Allahu Akbar’, waarmee elke gebedsoproep begint, door meer en meer mensen geassocieerd met geweld, en met terreurorganisatie IS. Ze kennen het alleen uit de media als iets bedreigends en beangstigends. Terwijl het letterlijk ‘God is de grootste’ betekent, wat juist duidt op hoe vergevend hij is.”

Zijn eigen gevoelens bij de gebedsoproep zijn heel anders. “Die eerste keer zag ik mensen om de moskee heen huilen. Ikzelf kreeg ook tranen in mijn ogen, omdat ik in mijn lieve Nederland een gevoel van geborgenheid voelde. Ik voelde me thuis door het geluid van de oproep, en dat is denk ik voor veel moslims zo. Het is heel jammer dat anderen zich er juist niet thuis door voelen, maar dat is dus de reden dat we het niet doen. We willen hen niet ergeren.”

Een andere reden: het is geen religieuze verplichting, zegt Yamali. Moskeeën die de gebedsoproep wel doen, denken daar uiteraard anders over. Mohamed Bouimj, directeur van de Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond (Spior), een koepel van 71 moskeeën en andere organisaties, denkt niet dat het verplicht is. “Het is ook oké als je binnen in de moskee oproept tot het gebed. Dat hoort buiten niemand. De islam houdt ook rekening met anderen, het is geen trein die over alles heenrijdt. Dus als je hoort dat iemand last heeft van het geluid, dan moet je dat zeker gaan verminderen.”

 Een soort bommenfabriek

Dat andere moskeeën wel de gebedsoproep doen, vindt Bouimj niet verstandig. “In de hoofden van heel veel mensen is de moskee nog een soort bommenfabriek. En zolang dat nog zo is, denk ik: alsjeblieft, begin niet aan de gebedsoproep. Ik hou van deze samenleving, daar wil ik aan bijdragen. We hebben momenteel wel belangrijker zaken aan ons hoofd. Het is zaak dat we de contacten aanknopen met de buurt, en mensen laten zien wat voor mooie dingen we voor hen kunnen doen. Anders zal de angst die is aangejaagd door de PVV en andere rechtsextremisten blijven. Bij onze joodse broeders in Duitsland hebben we afgelopen week gezien waar dat op kan uitdraaien.”

Ook Yamali zegt dat er belangrijkere dingen zijn waar hij zich zorgen om maakt. “Hoe er met moslims wordt omgegaan, bijvoorbeeld. Je ziet dat de touwtjes strakker worden getrokken. Als bij de aankondiging van een moskee om de gebedsoproep te gaan doen Kamerleden oproepen tot sluiting, ondanks de wet, dan moeten Nederlanders zich afvragen wat hier aan de hand is.” “Je hoort vaak dat de gebedsoproep hier gaat klinken, ‘net als in landen in Turkije en Marokko’. Maar dat klopt niet, want daar is geen decibelbeperking. 70 decibel, dat is gewoon net zo hard als een tram die voorbij rijdt. En we hebben het over een keer per week. Je gaat hier niet het ochtendgebed om half vijf horen, zoals in Turkije, want de wet gaat uit vanaf 7 uur ’s ochtends. Dus die vergelijkingen vind ik niet eerlijk. Je kunt er tegen zijn, dat is ieders recht, maar je moet wel de juiste vergelijking maken.”

Lees ook:

Gebedsoproep ‘is een grondrecht’ en klinkt in zeker 12 steden

Dagelijks of wekelijks vanuit een minaret oproepen tot gebed, mag dat? De discussie die ontstond omdat een moskee in Deventer van zich wilde laten horen, doet vermoeden dat er voor gebedsoproepen hoge juridische drempels zijn. Dat valt wel mee, zo blijkt.

SGP wil af van gebedsoproep moskee

De SGP wil af van de gebedsoproepen door moskeeën die op straat klinken. Dat staat in het verkiezingsprogramma van de partij. Volgens de christelijke partij is er veel weerstand tegen de gebedsoproepen, maar mag een gemeente het niet weigeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden