Nieuws Herbestemming kerken

Friesland geeft meeste kerken een andere bestemming

Een kerk in Bal, Friesland, is nu een woonhuis. Beeld Lars van den Brink

Kleine dorpskerken in de protestantse provincies krijgen eerder een andere bestemming dan grote, neogotische rooms-katholieke godshuizen. Ontkerkelijking is niet de enige reden om kerkgebouwen een andere functie te geven.

Of een kerkgebouw een andere bestemming krijgt, hangt niet alleen af van het aantal mensen dat naar die kerk gaat. Ontkerkelijking is maar een van de redenen dat kerken worden omgebouwd tot woonhuis, expositieruimte of buurthuis. Dat blijkt uit het onderzoek van Trouw naar de herbestemming van kerken in Nederland.

In provincies waar nog relatief weinig mensen naar de kerk gaan, zoals Groningen en Drenthe, zijn zelfs minder kerken hun religieuze functie kwijtgeraakt dan in meer gelovige provincies, zoals Friesland en Zeeland. In Friesland hebben zo’n 190 kerken een nieuwe functie gekregen. Alleen in Noord-Holland zijn er meer herbestemde kerken (zo’n 230), maar daar wonen meer dan vier keer zoveel mensen als in Friesland. Afgezet tegen het aantal inwoners heeft Friesland de meeste herbestemde kerken.

Overbodig

Ook bij de meeste andere provincies is dat verband tussen ontkerkelijking en herbestemming van kerken niet zo duidelijk. Het zou logisch zijn als dat verband er wel was: kerken worden overbodig als er minder mensen naar de kerk gaan. 

Dat logische verband is wel te zien in Limburg, de meest gelovige provincie van Nederland. Bijna drie kwart van de mensen is er kerkelijk, en het percentage herbestemde kerken ligt er laag. Maar in Zuid-Holland is de situatie heel anders. Ook daar hebben niet zoveel kerken een andere functie gekregen, terwijl maar iets meer dan de helft van de inwoners zegt kerkelijk te zijn.

Een op de vijf kerken heeft geen religieuze functie meer, meldde Trouw gisteren. Van de bijna 6900 kerken in Nederland zijn er inmiddels een kleine 1400 omgebouwd en veranderd in een woonhuis, winkel, horecagelegenheid, buurthuis, expositieruimte, fitnesscentrum.

Meer kerken, meer herbestemming

Weliswaar is ontkerkelijking de belangrijkste reden dat kerken een nieuwe bestemming moeten krijgen. Maar of een kerk dicht gaat, hangt van veel meer factoren af. Het maakt bijvoorbeeld uit hoeveel kerkgebouwen er in een provincie staan. Dat verschilt enorm. In Friesland is er één kerk op elke 1000 inwoners, in Noord-Brabant één op bijna 4000 inwoners, in Flevoland zelfs één op zo’n 9000 inwoners. Als er meer kerken zijn, valt er veel meer te herbestemmen.

Dat er zoveel kerken in Friesland staan, komt vooral omdat het een zeer protestantse provincie is, met veel kleine dorpjes, die allemaal minstens één eigen kerk hebben. Ook omdat er in het protestantisme nogal veel kerkscheuringen zijn geweest, zijn er in protestantse gebieden vaak veel meer kerken.

Protestantse kerken worden vaker herbestemd dan rooms-katholieke. Katholieken stellen doorgaans meer voorwaarden als hun gebouw een nieuwe bestemming moet krijgen: zij lijken het belangrijker te vinden dan protestanten dat hun kerkgebouw van waarde blijft voor de gemeenschap. In voormalige katholieke kerken zijn daarom bijvoorbeeld minder kantoorpanden, bedrijfsruimtes of woningen te vinden.

Neogotische kerken in het zuiden

De architectuur van de kerken speelt ook een rol. Kleine, eenvoudige dorpskerken – waarvan er veel in protestantse provincies als Friesland en Groningen staan – zijn makkelijker te herbestemmen dan grote neogotische rooms-katholieke kerken. Vanaf 1850 zijn er in het zuiden van het land veel van die neogoten gebouwd. Daar is niet zomaar een woonhuis van te maken. Dat is terug te zien in het aantal kerken in Friesland en Limburg dat is omgebouwd tot woonhuis. In Friesland: meer dan 30 procent, in Limburg: nog geen 10 procent.

Dat het verband tussen ontkerkelijking en herbestemming van kerken niet zo duidelijk is, hangt ook samen met een andere trend: in toenemende mate hebben groepen gelovigen er in de afgelopen decennia voor gekozen om niet in kerkgebouwen samen te komen, maar hun vieringen te houden in bijvoorbeeld scholen, sportzalen, wijkcentra en andersoortige niet-kerken. Dat gaat dan met name om migrantengelovigen en evangelische groeperingen.

Kent u geslaagde of juist mislukte voorbeelden van herbestemde kerken? Bent u zelf bij de herbestemming van een kerk betrokken geweest? Heeft u tips? Meld het ons via kerkenonderzoek@trouw.nl.

Lees ook:

Een op de vijf kerken is geen kerk meer

Met het kerkenonderzoek van Trouw is voor het eerst in beeld gebracht hoeveel kerken in Nederland een andere bestemming hebben gekregen

Op vakantie, naar het theater of sporten: er kan zo veel in een voormalige kerk

Hoe die herbestemming eruit ziet, verschilt nogal. Trouw ging kijken bij een kerk die sportschool werd, een kerk die nu een vakantiewoning is, en een kerk die theater werd

Na tien jaar is de slager weer terug in Sas van Gent, in de kerk

In Sas van Gent werd vorige maand de imposante Cuyperskerk heropend. Er zit nu, onder andere, een hippe foodmarket in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden