Fotograaf Benyamin Reich brengt de gesloten wereld van het ultra-orthodoxe jodendom in beeld

Een jongen bidt Sjema Jisrael, het centrale gebed.

Fotograaf Benyamin Reich belicht het ultra-orthodoxe jodendom. Hij zoekt schoonheid in de 'grijze, gesloten wereld’ die hij zelf achter zich liet. Deze maand is een tentoonstelling van zijn werk te zien in Rotterdam.

Volmaakt krullende slaaplokken, keurige zwarte broeken. En de zelden aan het daglicht blootgestelde ruggen van pezige jongemannen. Zomaar wat terugkerende elementen in het werk van fotograaf Benyamin Reich. Hij brengt de ultra-orthodoxe joodse gemeenschap in beeld, het milieu waarin hij zelf opgroeide.

Reich (42) is zoon van een rabbijn en komt uit een kleine plaats in het noorden van Israël. Zou hij aan de verwachtingen van de gemeenschap hebben voldaan, dan had hij al twaalf kinderen grootgebracht en zich uren per dag in de heilige boeken hebben verdiept. Maar op zijn zeventiende vertrok hij in zijn eentje naar Parijs, voor een studie aan de École des Beaux-Arts in Parijs. Daarna belandde hij in Berlijn, waar hij nu negen jaar woont.

Van jongs af aan tekende hij graag, maar op de joodse les gaf de docent hem met een liniaal te verstaan dat dat geen nastrevenswaardige bezigheid was. "Ik ben opgevoed met het idee dat schoonheid er niet toe doet. Mijn vader en moeder hadden het er altijd over hoe je de wereld en haar verlokkingen moest mijden. We moesten ons tot de boeken wenden. Ja, het eeuwige boek, de droge tekst - ze beleven het geloof alsof het om pure kennis gaat. Maar dat alles klopte helemaal niet met mijn gevoelens over het leven. Mijn gevoelens zijn altijd heel vrij geweest. Ik hield van de natuur, wandelde graag langs de rand van het dorp."

Zijn werk is nauw verweven met zijn eigen leven, zegt hij. "Dankzij de fotografie wist ik te ontsnappen uit die gesloten wereld. Ik denk dat schoonheid nastreven mij bij vrijheid heeft gebracht. Zo kon ik ook mezelf worden. Ik ben nu alweer een paar jaar gelukkig samen met mijn vriend."

De foto's zijn 'geladen', zoals hij het zelf noemt, met ernst en godsvrucht, maar ook met erotiek. In de tentoonstelling in de galerie van Cokkie Snoei in Rotterdam hangt onder meer een tweeluik van stillevens. Op de ene foto is een challe-brood te zien, het brood dat ritueel wordt gebroken op de sabbat, afgedekt met een witte doek. Ernaast hangt een foto van een schaamstreek onder een soortgelijke witte doek.

Ultra-orthodoxen bij Lifta in Jeruzalem.

Met zijn beelden schept Reich een ultra-orthodoxe wereld waarin van alles mogelijk is. Zo delen twee halfnaakte jongens een gebedskleed. "Ik laat met mijn werk als het ware de weg eruit zien. Ik bewijs dat er een vorm van jodendom is die esthetisch kan zijn, en tolerant, dat er veel wegen zijn om God te dienen. Ja, zelf geloof ik nog steeds in God, op een bepaalde manier. Mijn foto's tonen dat je heiligheid kunt vinden - want daar zijn we tenslotte allemaal naar op zoek - zonder dat je fundamentalistisch hoeft te zijn.

"Ik heb geen reden om terug te kijken op mijn jeugd en te zeggen: zij zijn fout. Veel mensen die net als ik uit zo'n fundamentalistische sekte komen, zien dat anders. Zij gooien alles weg. Ik probeer iets te vinden dat ertussenin zit. Iets mee te nemen van mijn opvoeding, en het over te zetten naar ons westerse leven."

Die foto waarop twee naakte jongens één gebedskleed delen. Is dat nu echt?

"Ze lijken verliefd, hè? De vraag die je stelt, roept mijn werk bewust op - ik speel daarmee, op een manier dat het grappig wordt, of provocatief. Andersom doe ik het ook: dan lijkt het geposeerd, nep, maar is het dat juist niet. Neem de foto van de jongen die zijn handen voor de ogen slaat. Het lijkt alsof hij niet gefotografeerd wilde worden, maar in werkelijkheid is hij in gebed. Hij bidt het Sjema Jisrael, hét avond- en ochtendgebed en het handgebaar hoort daar als ritueel bij.

"Op een andere foto zie je mijn vader een berg af skiën, met zijn gebedskleed om en grote bonten hoed op. Je zou niet denken dat ultra-orthodoxen dat doen: skiën. Maar dat doen ze dus wel. Alleen zie je het niet als ze het doen, want ze dragen dan normale kleren. Dus als ik mijn vader op de berg in zijn ultra-orthodoxe kleren hijs, ontstaat er een heel surrealistische scène. Dat komt ook door de onbekendheid van buitenstaanders met de gemeenschap.

"De foto waarop je een jongen op zijn ontblote rug kijkt die gebedsriemen draagt, is heel provocatief voor elke joodse persoon. Ik gebruik iets heel heiligs, de gebedsriemen, en zet het op een naakte rug van een man. Het is niet toegestaan om gebedsriemen te dragen zonder shirt."

Hoe komen de lichamen van mannen eigenlijk zo pezig?

"De jongens bestuderen de hele dag religieuze boeken, dus ze doen niet aan sport. Dat geeft ze iets romantisch, iets van een andere tijd - tenslotte is de moderne wereld in de ban van een lichaamscultus.

Een jongen met ontblote rug draagt gebedsriemen.

“Het heeft te maken met de vele restricties in de godsdienst. Je kunt die aan hun lichamen aflezen. Ze eten koosjer natuurlijk, maar ze geloven ook dat je je lichaam niet meer moet geven dan het strikt gezien nodig heeft. Te veel eten is dus in strijd met hun geloof. En ze eten weleens iets zoets, maar dat houden ze voor de sabbat. Je bent altijd in strijd met je fysieke noden - waardoor eten ook iets heiligs wordt."

Niet alle foto's mochten in de krant worden afgedrukt.

"Dat heeft te maken met de privacy van de mensen die ik fotografeer. Soms vinden ze het niet erg dat hun foto in een tentoonstelling hangt, maar vinden ze het iets anders om in de krant te staan."

Hoe kijkt de ultra-orthodoxe gemeenschap naar uw werk?

"Het overgrote deel van de gemeenschap is niet echt geïnteresseerd in kunst, dus heb ik geen contact met hen. Met mijn ouders wel natuurlijk. Onze relatie is heel goed. Zij zijn oké met mijn werk, ook al zijn ze ultra-orthodox, en past het niet altijd in hun perspectief.

"Mijn vader houdt van me, als zoon, wat ik ook doe. Hij accepteert niet alles, maar hij probeert het wel te begrijpen. Bij alles wat ik doe, vraag ik me af of ik hun geen pijn doe. Maar ik moet daar tegelijkertijd ook niet naar luisteren. Ik probeer de grens op te zoeken: respectvol zijn, maar ook de schoonheid zoeken. Het gebrek aan schoonheid in de ultra-orthodoxe wereld gaat mij aan het hart. Voor een buitenstaander is deze grijze, gesloten wereld heel onesthetisch. Maar ik probeer daarbinnen het esthetische te vinden. Ik probeer iets moois terug te brengen in de gemeenschap. Daarmee bewijs ik ze ook een dienst. Al zien zij het natuurlijk niet altijd zo."

'Prayer for Beauty. An unorthodox ballad.' Te zien tot en met 31 maart in galerie Cokkie Snoei, Mauritsweg 55, Rotterdam. www.cokkiesnoei.com

Lees ook:

Nadav Schwartz is orthodox-joods en homo: ‘God denkt dat het voor mij het beste is om homo te zijn’

De orthodox-joodse homo-activist Nadav Schwartz (36) probeert zijn eigen weg te vinden in het leven. “Van de rabbijn op school leerde ik dat homoseksualiteit iets is wat je kunt hebben, niet iets wat je bent. Zo ging ik het ook zien. Ik heb heel, heel lang in ontkenning geleefd.” 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden