Michel Foucault thuis in Parijs, in 1978.

Foute filosofenInterview

Filosoof Foucault zou zich aan minderjarige jongens hebben vergrepen. Heeft dat gevolgen voor hoe we naar zijn denken kijken?

Michel Foucault thuis in Parijs, in 1978.Beeld Magnum photos

De Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984) wordt ervan beschuldigd dat hij seks had met jongetjes. Hoe beïnvloedt dit gegeven de filosofen die Foucault hoog hebben zitten?

De Britse krant The Times schreef onlangs dat Michel Foucault rond 1970, tijdens zijn gasthoogleraarschap in Tunis, zijn voorliefde voor jongetjes uitleefde: ‘Franse filosoof misbruikte jongens in Tunesië’. Bron: de Frans-Amerikaanse filosoof Guy Sorman, die zijn vriend Foucault had opgezocht. “Daar liepen kinderen van acht, negen, tien jaar rond die riepen ‘Neem mij, neem mij!’, waarop Foucault hun geld toewierp en zei ‘Kom om 10 uur naar de vaste plaats’. Daar had hij op grafzerken seks met de jochies. De vraag of ze dat wilden, werd niet gesteld.”

Foucault – tegenwoordig een ideologisch baken voor het progressieve woke-denken – gedroeg zich volgens Sorman als een racistische koloniaal; het misbruiken van kinderen ‘had hij in Frankrijk niet aangedurfd’. Aangifte tegen de ‘pedofiele verkrachter’ deed Sorman niet, wat hij zichzelf nu kwalijk neemt.

Hoogleraar publieksfilosofie Marli Huijer is gepromoveerd op Foucaults late werk, zoals het net voor diens dood verschenen Geschiedenis van de seksualiteit. Onlangs is het in vertaling heruitgegeven. Nog altijd geldt zijn werk als toonaangevend binnen gender- en seksualiteitsstudies; hij is een van de meest geciteerde auteurs in de geesteswetenschappen. Foucaults gerommel met jongetjes was Huijer bekend. “Zijn biograaf schreef er dertig jaar geleden al over.” Daarom vindt ze de verontwaardiging onder de intello’s – Franse progressieven – ‘hypocriet’.

“Foucault hield van de homo-erotiek onder Arabische mannen. Kijk, Tunesië is een heel ander land dan Frankrijk, ook in seksuele zin. Het was niet ongebruikelijk dat jonge jongens zich aanboden. Oudere, West-Europese mannen gingen daarop in. Zoiets moet je wel in die tijd zien. Elke cultuur heeft z’n ge- en verboden rond wat seksueel is toegestaan, en die veranderen. In Nederland dacht de NVSH in de jaren zeventig na over hoe je pedofilie op een goede manier kon doen. Inmiddels is pedoseksualiteit een enorm taboe en het onderwerp wordt almaar gevoeliger. Maar ik vind het te makkelijk om, vanuit de moraal van nu, dat wat iemand decennia geleden heeft gedaan te veroordelen.”

Dat vindt schrijfster en filosofe Jannah Loontjens ook. In haar laatste boek, Schuldig, schrijft ze dat “Foucault laat zien dat wij zozeer zijn doordrongen van de opvatting dat het achterhouden of geheimhouden van belevingen immoreel is, dat wij de macht en de dwang van de bekenteniscultuur amper meer opmerken”.

Biechtcultuur

Tijdens haar periode als Denker des Vaderlands vertolkte Huijer Foucaults verzet tegen de ‘biechtcultuur’. We biechten openlijk op wat we (seksueel) uitspoken, maar dat bevrijdt ons niet, schreef ze in Beminnen: Nieuw licht op seksuele vrijheid, we roepen er juist een hele batterij aan verwachtingen mee over ons af.

Daarover, zegt Huijer, denkt ze nu niet anders en ze blijft Foucault gewoon lezen. Diens seksuele wangedragingen ‘maken zijn werk niet minder interessant’. “Ik lees ook Heidegger, al weten we dat hij sympathiseerde met de nazi’s.”

Filosoof Michel Foucault gedroeg zich volgens een collega als een racistische koloniaal. Beeld AFP
Filosoof Michel Foucault gedroeg zich volgens een collega als een racistische koloniaal.Beeld AFP

Huijer vindt de gedachte dat je moet leven naar wat je aan theorieën bedenkt een mooi ideaal. “Maar daar mag je de individuele filosoof niet op afrekenen, je blijft een product van je tijd. De kern van de filosofie is juist dat je leest wat anders is dan wat je al kent of waardeert. Ook foute denkers maken onderdeel uit van ons discours.”

Het liefst, zegt Loontjens nu, “zie ik Foucault, die ik héél goed vind, als een held, een goed mens. Maar ik ben niet zo naïef te denken dat dit klopt. Zijn theorieën over openheid en macht, verlangen en seks, die lees ik nu op een andere manier. Dat hij jonge minnaars had vermoedde ik wel, maar kinderen van negen... Hij had wat te verbergen. Dit is toch lastig.”

Voor Huijer ligt dat wat simpeler: het boek moet je los zien van de auteur. Ze verwijst daarbij naar een stuk dat Foucault er zelf over heeft geschreven. “Wie precies die auteur is, doet er niet zo toe. Als hij het niet zegt, zegt een ander het. Wat iemand schrijft staat niet gelijk aan zijn leven.”

Morele standaarden

In de jaren zeventig was seks met kinderen onder de 15 strafbaar in Frankrijk. Foucault diende in 1977 met onder anderen Simone de Beauvoir een petitie in om seks met jongere kinderen die dat willen te ‘decriminaliseren’. “Dat lag veel vrijer in die tijd, rekbaarder”, reageert Loontjens. “Pedofilie is nu het allerergste. De morele standaarden zijn verschoven. We kijken er anders tegenaan. Nu is er veel aandacht voor, maar mijn filosofiedocenten noemden de Tunisverhalen rond Foucault niet, terwijl ze blijkbaar wel bekend waren.”

Dat Foucault nu onder vuur ligt, ergert Huijer. “Er wordt op de man gespeeld. Terwijl het om zijn filosofie gaat. Geen mens is perfect. Die afrekencultuur waarin boeken verbrand worden, pakt voor de maatschappij slecht uit. Een mildheid voor smetten kan geen kwaad.”

Loontjens: “Ik blijf het lastig vinden. Bij Heidegger, wiens werk ik erg waardeer, denk ik: zit er in die theorievorming ook die bruine ideologie? Ik ben er niet op uit om een oordeel over hem te vellen, en Foucault is ook dood dus kan zich niet meer verdedigen, maar mijn houding is wel veranderd. Als Foucault het over geheimhouding en seks heeft, dan zijn dat abstracte ideeën, maar ik kom niet los van de vraag: wat broeide er in hem?” Foucault blijft een grootheid, besluit Loontjens. “Maar er zit wel een kras in zijn heldenstatus.”

Lees ook:

Wat Michel Foucault niet zag: macht uitoefenen is niet hetzelfde als geweld gebruiken

Grote denkers openen ons de ogen, maar wat zien zij zelf over het hoofd? Vandaag: filosoof Hans Achterhuis over de blinde vlekken van Michel Foucault.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden