RecensieReligie

‘Febe’ is een mooi inkijkje in de eerste christelijke gemeenten, met wel veel emotioneel gesnotter

Febe
Paula Gooder (vertaling Monica van Bezooijen)
Uitgeverij van Wijnen, 350 blz., €19,95
★★★☆☆

De auteur

Paula Gooder is bijbelwetenschapper en geeft al jaren lessen en cursussen over het Nieuwe Testament voor een breed publiek. Ze is voorganger in de Anglicaanse Kerk.

Thematiek

Gooder werkt een schitterend idee uit in dit boek. Aan het eind van zijn brief aan de Romeinen beveelt de apostel Paulus ‘onze zuster ­Febe’ aan bij de lezers. Ze is diaken van de kerk in Kenchreeën, een ­havenstad van Korinthe. Het lijkt erop dat Febe degene is die Paulus’ brief aan de christelijke gemeente in Rome moet overbrengen. Verder noemt Paulus nog een hele rits ­namen van christenen in Rome die de groeten moeten hebben.

Gooder pakt het verhaal op nadat Paulus’ brief in Rome is voorgelezen. Het is een fictief verhaal over de persoon Febe, maar dan wel verweven met suggesties uit het Nieuwe Testament zelf en Gooders grote kennis van de klassieke oudheid en de vroege christelijke kerk. Het boek vertelt dus het levensverhaal van Febe, maar ook van de gemeente in Rome en de rol van Paulus en geeft daarmee een ­inkijkje in het karakter van de ­eerste christelijke gemeenten. Driekwart van het boek vertelt dit verhaal, maar het laatste deel is ­gevuld met aantekeningen die ­historische en exegetische achtergrond bij ieder hoofdstuk geven.

Opvallend

Gooders voornaamste doel met dit boek is, zoals ze zegt, ons voorstellingsvermogen te prikkelen. In wat voor gemeenschappen landden die bekende brieven van Paulus? Hoe zouden ze geland zijn? Wie luisterden ernaar? Wat voor types waren dat, hoe zagen hun levens eruit en hoe beleefden ze het geloof in ­Jezus Christus dat zich via de Romeinse infrastructuur in rap tempo door de wereld aan het verspreiden was? Dit boek geeft een interessant beeld van die gemeentes. Het is indrukwekkend om te zien hoe gemêleerd deze gezelschappen waren. Er waren ambachtslieden, eenvoudige middenstanders, maar ook leden van de aristocratie én slaven. Dat was niet alleen ongekend, dat was in feite gewoon onbestaanbaar. En dan nog – ja, je weet het uit de Bijbel – Joden én Grieken, mannen én vrouwen in een volstrekt gelijkwaardige ontologische positie samengebracht. Het christelijke cliché dat we één zijn in Christus, wordt in dit boek weer even naar z’n volstrekt ongemakkelijke realiteit gebracht. Dit boek toont wat voor ongekende vorm van sociaal dynamiet de vroege christelijke ­gemeenschappen voor de antieke wereld moeten hebben betekend.

Typerende zinnen

De apostel Petrus is aan het woord: ‘Ik weet als geen ander dat vergeving ingewikkeld is. Het is een grote kluwen die in de klit zit; net als een van mijn netten na een nogal frustrerende nacht op het meer. Een zin: “Ik vergeef je” zou een van de draden los kunnen krijgen, maar de rest blijft, en het kost veel en veel meer werk. Jezus wist dat ook.’

Reden om dit boek niet te lezen

Het is natuurlijk heel aardig hoe Gooder bijbelgegevens extrapoleert in romanvorm. En hoewel ze sterk is in het weergeven van de historische setting en omstandigheden van haar karakters vind ik de psychologie van de personages buitengewoon ongeloofwaardig. Ze laat iedereen klinken als doorsnee eenentwintigste-eeuwse babbelaars.

Het boek is op veel fronten een verhaal over de aard van vergeving. Maar dat krijgen we in een volstrekt hedendaags psychologisch jasje gepresenteerd. Zo zegt Petrus, die hierboven bezig is met een ­autobiografische verhandeling, op een gegeven moment dat zijn ­gesprekspartners ‘het allebei maar moeten loslaten’. Laat het los! Ze lopen rond in een klassiek ­Romeins decor, maar spreken de taal van Happinez en Psychologie Magazine.

Ook is het verhaal zelf nogal sentimenteel en literair niet serieus te nemen. Het is een driestuiverroman met een hoop emotioneel gesnotter. Zo komt Gooder aan de allermoeilijkste historische vraag niet toe: wat betekende het geloof in Jezus Christus precies voor een eerste-eeuwer?

Reden om dit boek wel te lezen

Voor iedereen die nieuwsgierig is naar de sfeer en het karakter van de eerste gemeenten, heeft dit boek veel moois in petto. Gooder is in haar opzet om ons voorstellingsvermogen te prikkelen wat mij ­betreft echt goed geslaagd.

Voor ­degene die het Nieuwe Testament – en de vele discussies eromheen – al goed kent, bevat het boek verder veel om over te gniffelen. Het ­bevat veel inside jokes met ­subtiele verwijzingen naar andere bijbelgedeelten en latere discussies over de uitleg van Paulus’ brieven.

Lees ook:

Hoe de kerkvaders de grondleggers werden van het christelijk geloof

Hun geschriften vormen de basis voor de christelijke geloofsleer. Maar een belangrijk deel van het denken van de kerkvaders is onderbelicht gebleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden