Excuses gereformeerd-vrijgemaakten voor kerkscheuring

Beeld Foto Maarten Hartman

Uit eigen beweging hebben de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt zaterdag excuses gemaakt voor de besluiten in 1967, die een kerkscheuring tot gevolg hadden met de Nederlands Gereformeerde Kerken. Dat gebeurde zaterdag in Elspeet, in een gezamenlijke vergadering van de twee behoudende kerkgenootschappen, die op weg zijn naar fusie.

De Nederlands gereformeerden reageerden opgetogen en ontroerd op de excuses. De voorzitter van hun landelijke vergadering, Frans Schippers, sprak van een ‘onverwacht kado, een godsgeschenk.’ Melle Oosterhuis, de voorzitter van de synode van de gereformeerd-vrijgemaakten, noemde het na afloop op zijn beurt fantastisch dat de spijtbetuiging zo royaal was aanvaard.

De vrijgemaaken en de Nederlands gereformeerden hebben zich drie jaar geleden voorgenomen na meer dan vijftig jaar weer samen te gaan. Aan de vrijgemaakten is daarbij volgens voorzitter Oosterhuis geen schuldbekentenis gevraagd. “Onze excuses waren geen voorwaarde van hun kant, maar het was iets waar wij ons toe verplicht voelen”, zei hij. “Wij zijn op een gegeven moment gaan inzien dat in 1967, met de beste bedoelingen, onrecht is aangedaan. Dan wacht je niet totdat er om excuses wordt gevraagd, dan maak je die.”

Twee keer een scheuring

De spijtbetuiging is met name van belang voor oudere generaties. De oudsten onder hen hebben twee keer een kerkscheuring meegemaakt. In de oorlog, in 1944, braken de vrijgemaakt-gereformeerden zelf met de toenmalige gereformeerde kerk wegens een conflict over de betekenis van de doop.

In 1967 was er een tweede breuk. Die draaide om de vraag in hoeverre er kon worden samengewerkt met de gereformeerd-synodale kerk waar zij zelf in de oorlog uit waren gestapt. De vrijgemaakte synode sprak zich daar destijds tegen uit, waarna een deel van de kerkleden opstapte en een nieuw kerkgenootschap oprichtte: de Nederlandse gereformeerde kerken. Twee lectoren aan de Theologische Universiteit die kritisch waren, werden de laan uit gestuurd. Oosterhuis richtte zich zaterdag ook expliciet tot hun familie: zij hadden nooit ontslagen mogen worden, aldus de synode. Ze konden de spijt opvatten als eerherstel voor hun ouders.

De Nederlands gereformeerden en vrijgemaakten zijn sinds 1967 hun eigen weg gegaan. De GKv is met nu circa 115.000 leden de grootste, de NGK heeft circa 33.000 leden. Beide kerkgenootschappen zitten in de behoudende hoek, maar de Nederlands gereformeerden zijn in dat spectrum wat lichter dan de vrijgemaakten. De Nederlands gereformeerden hebben nooit de pretentie gehad de ware leer te verkondigen. De gereformeerd vrijgemaakten hadden dat wel, maar zij hebben daar een aantal jaren geleden afscheid van genomen.

Rol van de vrouw

Ze verschilden ook van inzicht over de rol van de vrouw. Bij de Nederlands gereformeerden mogen vrouwen sinds 2004 dominee worden en lid van de kerkeraad. De vrijgemaakten stelden het ambt dertien jaar later, in 2017, voor vrouwen open. Toenadering was er ook daarvoor al, maar daarmee werd een belangrijk obstakel voor hernieuwde samenwerking weggenomen. Eind 2017 werd in een gezamenlijke vergadering besloten zich te herenigen. Naar verwachting zal dat in 2023 haar beslag krijgen.

Lees ook

Kerken op weg naar hereniging na 50 jaar kerkscheuring

In november 2017 kwamen de Nederlands gereformeerden en de gereformeerd-vrijgemaakten voor het eerst bij elkaar in een gezamenlijke vergadering. Ze namen zich daar voor te gaan fuseren.

Protest in gereformeerd-vrijgemaakte kerk: ‘geen vrouwen op de kansel’

In een klein aantal vrijgemaakte kerken is groot bezwaar tegen de vrouw in het ambt. Zij willen dat de synode het besluit terugdraait vrouwen toe te laten op de kansel. Eind april praat de synode daar weer over.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden