Evangelicals soepeler: president mag best een schavuit zijn

Donald Trump, woensdagnacht bij zijn laatste debat met Hillary Clinton. Beeld EPA

Ruim vier decennia stelden conservatieve Amerikaanse protestanten een harde eis: hun politici moesten voorbeeldige burgers zijn, en bij voorkeur godvrezend. Is dat tijdperk ten einde, nu Donald Trump in de biblebelt hoge ogen gooit? Een nieuw onderzoek claimt van wel.

Evangelicals - een verzamelterm voor al dan niet kerkgaande conservatieve blanke protestanten -tillen veel minder zwaar aan de privélevens van hun politici, constateert het Amerikaanse onderzoeksbureau Public Religion Research Institute (PRRI) en denktank Brookings Institute in een woensdag gepubliceerd opinie-onderzoek.

Maar liefst 72 procent vindt dat als een politicus in zijn vrije tijd 'moreel over de schreef' gaat, dat niet hoeft te betekenen dat hij of zij zich als sheriff, gouverneur of president ook immoreel zal gedragen. De lankmoedigheid is opvallend: vijf jaar geleden maakte nog maar drie op de tien evangelicals zo'n scherp onderscheid tussen privé-leven en bestuurlijk handelen.

PRRI en Brookings baseren zich op een vorige week gehouden representatieve, telefonische steekproef onder 1005 Amerikanen. Hun onderzoek sluit nauw aan op opiniepeilingen van andere bureau's. Die claimen al maandenlang dat Donald Trump populair is onder evangelicals. Ongeveer 70 procent overweegt sterk om op 8 november op hem te stemmen.

Trump is geen voorbeeldig man, en komt ermee weg
Een belangrijk gegeven, want evangelicals behoren tot de trouwste Republikeinse kiezers en konden de afgelopen decennia het verschil maken tussen winnen en verliezen. Wist je als president niet genoeg evangelicals te mobiliseren, dan had je een serieus probleem. Vandaar ook dat kandidaten graag presenteerden als vrome, gelukkig getrouwde 'family men'.

Trumps populariteit vormt daarmee dus een duidelijke breuk. Dat hij meermaals getrouwd is, zich weinig aantrekt van beleefdheidsnormen, regelmatig schunnige taal uitslaat en dus nauwelijks voldoet aan de profielschets van veel evangelicals, is kennelijk geen onoverkomelijk bezwaar meer.

Wel is de vraag of de steun onder kerkvolk zo groot is als de onderzoeken doen vermoeden. Van de term 'evangelicals' bestaat meer dan één definitie. Soms gaat het over daadwerkelijke kerkgangers, maar meestal over iedereen die zich 'evangelical' noemt omdat hij in conservatief-protestantse kringen is opgegroeid. In conservatieve staten zijn er daar veel van, en juist bij hen is Trump populair. Sommigen claimen dat hij bij trouwe kerkgangers juist niét populair is. Een onderzoek van het gerenommeerde bureau Pew lijkt dat tegen te spreken. Begin deze zomer af 78 procent van de door Pew gepeilde kerkgaande evangelicals aan dat als er op dat moment verkiezingen waren, zij op Trump zouden stemmen.

In ieder geval woedt er in conservatief-christelijke media een fel debat over de vraag of je als christen Trump kunt steunen. Enkele prominenten vinden van wel en hameren erop dat Trump, hoewel niet perfect, de enige serieuze optie is. Democratisch stemmen is voor christenen dit jaar totaal ondenkbaar, zeggen zij. Voor hen is Clinton door haar decennialange strijd voor vrouwenrechten en abortus uitgegroeid tot de belichaming van alles dat verkeerd is aan progressief, seculier Amerika.

Video-opname kan het tij keren
Andere prominenten noemen die redenering onzin. Hillary deugt niet, vinden ook zij vrijwel zonder uitzondering. Maar dat rechtvaardigt nog geen stem op een kandidaat als Trump, wiens gedrag óók moreel onacceptabel is.

De afgelopen maanden leken de Trump-critici in de minderheid, maar het is goed mogelijk dat Trump de afgelopen week veel christelijke sympathisanten heeft verloren. De uitgelekte video-opname waarop hij opschept dat hij vrouwen 'bij de poes' pakt en de vrouwen die hem beschuldigen van aanrandiing, gooiden olie op het christelijke Trumpdebat. Enkele grote christelijke namen die zich tot dat moment op de vlakte hadden gehouden, spraken zich tegen Trump uit. Zelfs het (gematigde) lijfblad Christianity Today, dat zich doorgaans op de vlakte houdt, kon zich niet langer inhouden.

Rector Jerry Falwell jr. van Liberty University, 's lands grootste conservatief-christelijke universiteit. Falwell is een van de meest mondige christelijke Trump-supporters. Beeld epa

Centraal in die discussie staat de frase 'character counts', 'karakter doet ertoe'. De leidsmannen van de (inmiddels afgetakelde) christelijk rechts-beweging binnen de Republikeinse partij gebruikten de frase om christelijke kiezers te overtuigen dat ze bij het stemmen niet alleen moesten denken aan verkiezingsprogramma's. Het karakter en de religieuze achtergrond van politici deed er ook toe, predikten zij.

'Trump is een babychristen'
Prominente Trumpfans gooien het over een andere boeg. Onze kandidaat is niet één van ons, erkennen zij. Maar hij is wél een christen. Een van zijn mondigste conservatief-christelijke aanhangers, rector Jerry Falwell jr. van Liberty University in Virginia, vergeleek hem eerder dit jaar met de bijbelse koning David. Die had ook nogal wat scherpe randjes, maar belandde uiteindelijk wel op het rechte pad. Anderen noemden hem een 'babychristen': iemand met zuivere intenties die nog een hoop te leren heeft.

Is die draai overtuigend? Trump-kritische evangelicals vinden uiteraard van niet. Zij kregen vorige week bijval uit onverwachte hoek: satirisch programma The Daily Show. Die had beelden opgeduikeld van een interview dat de uiterst rechtse voorganger Robert Jeffress uit Dallas op de nieuwszender Fox News had gegeven vóórdat Trump aan zijn politieke carrière begon.

Jeffress is nu een fanatiek Trump-supporter. "Ik zou deze man misschien niet kiezen als leraar voor de zondagsschool in mijn kerk", zei hij onlangs. "Maar daar gaat deze verkiezing ook niet over." In het interview dat de Daily Show boven water had gehaald, gebruikte Jeffress nog heel andere logica. "We moeten af van de mythe dat iemands persoonlijke moraal geen effect heeft op zijn bestuurlijke competentie", zei hij destijds. "Character is what counts. De manier waarop een mens zich privé gedraagt, die zie je terug in de rest van zijn leven."

Pastor Robert Jeffress. Beeld Fox News
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden