ColumnEva Meijer

Eten is bij uitstek een politieke zaak

Ach lieve lezer, begrijp me goed: ik ben niet tegen eten. U moet eten om in leven te blijven, ik moet eten, dat delen we met alle ­andere dieren. Maar eten gaat allang niet meer alleen om voeding: het is lifestyle, religie en de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie ineen!

Wie wel eens op de sociale media rondhangt, weet wat ik bedoel. Mensen delen de foto’s van hun culinaire creaties met grote graagte. Tijdens de quarantaine lag de ­nadruk in mijn omgeving op bakken en kweekexperimenten, zoals prei laten groeien uit een stompje prei. Als mensen zich vervelen, gaan ze eten. Dat is ook buiten coronatijd goed te zien op braderieën en natuurlijk op zonnige zomeravonden, wanneer hele woonwijken blauw staan van de barbecuerook. Barbecues doen mij altijd aan stalbranden denken.

Spirituele leegte

Kookboeken weerspiegelen hoe eten samenhangt met andere trends. Ze richten zich niet alleen op de smaakpapillen, maar vullen ook een spirituele leegte. In de boekwinkel blijken de volgende thema’s populair: eet jezelf gelukkig en gezond, ruige kost, summerproof, BBQ, light cooking, slow cooking, simpel, lokaal, globaal, Ottolenghi, en natuurlijk afvallen. (De afvalindustrie belooft de mensen een beter leven terwijl we allemaal weten dat afvallen over het algemeen tot meer afvallen leidt.)

Wat je eet, toont wie je bent – of wil zijn. Barbecueën is bijvoorbeeld verbonden met ideeën over mannelijkheid, sla ‘The sexual politics of meat’ van de denker Carol Adams er maar op na. De welgestelden presenteren zich graag als bourgondiër, duurzame types eten lokaal en bij Netflix hoort bezorgpizza.

Het lijkt alsof wat je eet vooral een individuele aangelegenheid is, een persoonlijke keuze. Maar eten is bij uitstek een politieke zaak. Omdat het verbonden is met ideologie. En vooral omdat de productie van ons voedsel de leefomstandigheden van mensen elders en van andere dieren bepaalt, en verbonden is met duurzaamheidsvraagstukken. Wat (en wie) we eten, draagt sterk bij aan de grote problemen van deze tijd, zoals de klimaatcrisis.

Klassenverhoudingen

In de korte film ‘Lunch’ van kunstenaar Jan Švankmajer (op YouTube te bekijken) zitten een rijke en een arme man tegenover elkaar aan een tafeltje in een restaurant. Als de ober maar niet komt, eet de rijke man de bloemen op die in een vaasje op tafel staan. De arme man eet het vaasje op. De rijke man gaat door met zijn servet, de arme volgt met zijn zakdoek. Schoenen, kleding, tafel en stoelen, alles wordt opgegeten. Uiteindelijk dreigt de rijke man de arme op te eten. Het gaat Švankmajer om de klassenverhoudingen, maar het lijkt nu ook een illustratie van het gedrag van de menselijke soort.

In het werk van kunstenaar Masha Ru kwam ik een ­intrigerend alternatief tegen. Ru doet onderzoek naar ­geofagie, het eten van aarde, en verzamelt eetbare aarde in het Museum of Edible Earth. In Europa wordt geofagie als ziekte of afwijking beschouwd, maar elders is het een gewoonte of een spirituele traditie. Het belooft geen ­gezondheid of geluk, maar is een manier waarop mensen zich steeds opnieuw verbinden met de wereld waarvan ze ­afhankelijk zijn.

Eva Meijer (1980) is filosoof, schrijver en singer-songwriter. Ze promoveerde op de politieke stem van het dier en in 2011 debuteerde ze met de roman ‘Het schuwste dier’. Voor Trouw schrijft ze tweewekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden