Reagan (l) en Gorbatsjov. Beeld ANP
Reagan (l) en Gorbatsjov.Beeld ANP

Déjà vuPaul van der Steen

Ervaren Biden en Poetin straks in Genève dezelfde chemie als Reagan en Gorbatsjov destijds?

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Dit keer: de aanstaande ontmoeting tussen Biden en Poetin.

Ruim twee jaar na het overlijden van Jozef Stalin vertoonde het collectieve leiderschap dat voor deze Sovjetdictator in de plaats was gekomen barstjes. Eén man nam vaker het voortouw: Nikita Chroesjtsjov. Juni 1955, tijdens een top van de vier grote mogendheden in Genève, kregen de leiders van de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk de gelegenheid hem goed te observeren.

Het leidde tot verbazing. De Britse minister van buitenlandse zaken Harold Macmillan vroeg zich af hoe die ‘dikke, vulgaire man met zijn varkensogen en zijn onophoudelijke gepraat’ was komen bovendrijven als ‘aspirant-tsaar’. Chroesjtsjov zag op zijn beurt hoe de Amerikaanse president Dwight D. Eisenhower leunde op kaartjes met informatie die zijn team hem aanreikte. Niet sterk, vond Chroesjtsjov dat. Eisenhower was volgens hem wel het type vriendelijke schoolmeester ‘waaraan je je kinderen toevertrouwde’.

De ergste kou uit de lucht

Genève, volgende maand de ontmoetingsplek van Joe Biden en Vladimir Poetin, had voor 1955 al een grote reputatie als centrum voor internationale samenwerking. Het Rode Kruishoofdkwartier zat er. De Volkerenbond, de voorloper van de Verenigde Naties tijdens het interbellum, ook.

Of de wereld echt beter werd van de Geneefse top in 1955, was de vraag. Eisenhower hechtte weinig belang aan contact met de vijand, maar misschien kon de top de ergste kou uit de lucht halen. Bovendien dacht de oorlogsgeneraal dat hij er persoonlijk overwicht kon hebben. De mensen om hem heen twijfelden daaraan. Eisenhower floreerde vooral bij een goede sfeer. Wat als het de andere kant op ging?

Voorstellen weggelachen

Echt vriendelijk werd het ook niet in het kilst van de Koude Oorlog. Chroesjtsjov lachte Eisenhowers voorstel voor het toestaan van observatievluchten boven elkaars grondgebied weg als ‘gelegaliseerde spionage’. De Amerikaanse president negeerde Chroesjtsjovs idee om de Sovjet-Unie tot de Navo toe te laten; als het bondgenootschap vrede nastreefde, kon dat geen bezwaar zijn.

De nieuwe Sovjetleider ontdekte in Genève vooral dat de westerse mogendheden even bang waren voor nucleaire vernietiging als de USSR. Dat gaf een gevoel van relatieve veiligheid. En mogelijkheden: want met die angst kon je spelen en zaken bereiken, omdat de Navo niet voor alles een kernoorlog wilde riskeren.

Vijftiger Gorbatsjov

De Geneefse top van de Amerikaanse president Ronald Reagan en Michail Gorbatsjov, november 1985, viel in een tijd die in bepaalde opzichten leek op midden jaren vijftig. Toen was het Stalin-tijdperk net ten einde, nu het tijdperk-Brezjnev. Na het overlijden, kort na elkaar, van de opvolgers Andropov en Tsjernenko, zat nu de vijftiger Gorbatsjov op de post van secretaris-generaal. In de jaren daarvoor hadden de verhoudingen tussen Oost en West – net als rond 1955 – te wensen overgelaten. Kruisraketten, Reagans plannen voor het ruimteschild SDI (Star Wars), zijn uitspraken over de Sovjetunie als ‘Rijk van het Kwaad’ en wapengekletter in Afghanistan en Midden-Amerika vertroebelden de onderlinge relatie.

De Amerikaan leek jonger

In Genève kwamen beide leiders niet echt uit hun stellingen. Reagan was bovendien zo slim om in de in dikke jas, das en hoed gehulde Gorbatsjov te ontvangen in kostuum. Daardoor leek de Amerikaanse president, hoewel twintig jaar ouder, de jongere van de twee. De VS speelden vaker de kaart van moderniteit en vitaliteit: de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken George Schulz waarschuwde dat het gesloten Sovjet-systeem het onherroepelijk zou afleggen tegen het komende informatietijdperk.

De winst van de ontmoeting in Genève zat hem niet in concrete afspraken, maar in het begin van onderlinge chemie. Waar beide first lady’s elkaar matig lagen (Nancy Reagan over Raisa Gorbatsjova: “Wie denkt die dame wel dat ze is?”), konden de mannen het aardig met elkaar vinden. Dat legde de basis voor vervolgafspraken en de grote stappen richting ontspanning in de jaren daarna.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden