Begeerte

Er zit meer achter de roof van een Rolex dan het horloge alleen

Een met diamanten ingelegd horloge van Rolex.  Beeld REUTERS
Een met diamanten ingelegd horloge van Rolex.Beeld REUTERS

Weer is een BN’er overvallen vanwege zijn Rolex. Wat maakt dit roofobject zo gewild? Volgens filosoof Joachim Duyndam gaat het de dieven om méér dan het prijzige horloge.

Lodewijk Dros

Het kostte hem een klap en leverde kapotte kleding op, maar Ajax-voetballer Dusan Tadic wist er twee weken geleden in een korte worsteling op de stoep voor zijn huis in Amsterdam-Zuid zijn horloge mee uit handen van de dieven te redden. Hij is de zoveelste BN’er op rij die belaagd werd om zijn uurwerk.

Uit een eerdere opgave van de politie aan RTL blijkt dat het merk Rolex als roofobject stijf bovenaan staat. Enkele min of meer bekende Nederlanders die slachtoffer van een overval(poging) waren: Douwe Bob, Estelle Cruijff, Ali B., Gordon, René van der Gijp en Nikkie de Jager. Afgelopen jaar werd zelfs een student doodgeschoten om een Rolex.

Hebben wat de ander heeft

Volgens Joachim Duyndam, emeritus hoogleraar humanisme en filosofie, gaat het niet om de Rolex op zich. “Zet twee kinderen bij een doos speelgoed en ze krijgen ruzie over een legosteentje. Dat komt niet doordat er schaarste aan speelgoed is, maar omdat de een wil hebben wat de ander heeft.”

Voor dat fenomeen muntte de Frans-Amerikaanse denker René Girard (1923-2015) de term ‘mimetische begeerte’. Mimesis is het Griekse woord voor ‘nabootsing’.

We zijn allemaal mimetisch begerig, zegt Duyndam. “Je verlangt ergens naar omdat een ander erover beschikt of het begeert. Ik herken dat wel, ook al is het gênant: er was een meisje dat ik niet zag staan, totdat een ander haar zag zitten. Toen begeerde ik haar opeens wél.”

Ajax-speler Dusan Tadic hield er een klap aan over, maar wist zijn Rolex te behouden. Beeld AFP
Ajax-speler Dusan Tadic hield er een klap aan over, maar wist zijn Rolex te behouden.Beeld AFP

Status, prestige, macht

Een geliefde, de wc-rollen in de eerste coronaperiode, lego: alles kan die begeerte opwekken. Sommige jongeren pronken graag met uiterst prijzige spullen. Duyndam: “Het gaat eigenlijk niet om wat het precies is – het kan een horloge zijn, maar ook een dure tas – als het maar door iemand anders wordt begeerd, liefst iemand tegen wie je opkijkt. Iemand met status, prestige, macht.”

De begeerte kan zo hoog oplopen ‘dat je er een wilt jatten’, zegt Duyndam. Of gaat vervalsen, zoals ‘klokjes, kleding, alles wat je op een Italiaans strand of op een Aziatische markt kunt kopen’.

Je kunt toch ook gewoon afzien van, legale of illegale, aanschaf? Dat vindt Duyndam te makkelijk. “Die spullen zijn symbolen. Daarmee bouwen we onze identiteit op. We willen uniek zijn, en dat doen we door anderen na te bootsen die jou dan weer bevestigen in je keus. Met objecten die echt bij jou gaan horen. Je hebt er een band mee.”

Ook hoogleraren sjoemelen voor prestige

Duyndam zegt het Girard na: mimetische begeerte is net als zwaartekracht, je ontkomt er niet aan. Hij ziet het ook in zijn eigen, wetenschappelijke milieu. “Hoogleraar Diederik Stapel verzon gegevens en werd daarom, terecht, aangepakt. Maar de gretigheid waarmee collega’s en media met hem afrekenden is verdacht. Hij was de zondebok. Terwijl alle academici weten dat veel publiceren goed is voor je prestige. Dat jagen we allemaal na, en daarbij sjoemelt iedereen wel eens wat.”

Niemand is ongevoelig voor de mimetische begeerte, zegt Duyndam. “Maar je houdt wel degelijk een eigen keus, een eigen antwoord op de druk van de begeerte.” Het goede is, zegt Duyndam, “dat je dat niet alleen hoeft te doen. Je hebt mensen die daarin als voorbeeld kunnen dienen.” Girard vond dat model in Jezus, voor Duyndam hoeft het niet zo ‘Jezus-achtig’ – Mandela is ook mooi als ‘morele held’. “Zij stralen authenticiteit uit zonder statussymbolen.”

Asceten vindt Duyndam een slecht voorbeeld. “Die worden net als verslaafden in beslag genomen door hun eigen behoeften.” We zullen ergens tussenin uit moeten komen. “Daar zit de ruimte voor reflectie en voor genieten. En dan ben je niet onderhevig aan elke modegril.”

Lees ook:

Wat is een rapper zonder Rolex? ‘Ik kocht het om te laten zien dat ik het kon betalen’

Horloges zijn hét statussymbool in de hiphopscene. Met klokjes van soms meer dan een ton per stuk laten rappers zien dat ze het gemaakt hebben. ‘Roley Rose Gold voor al die tijden in m’n hemd.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden