Maria van der Heijden

InterviewMaria van der Heijden

‘Er is meer lef nodig voor de duurzame transitie. Een overheid die zegt: zó gaan we het doen, en niet anders’

Om de uitdagingen van deze tijd aan te kunnen, hebben we metgezellen en kameraadschap nodig, zegt Maria van der Heijden, directeur van MVO Nederland.

“Veranderen is altijd ingewikkeld en helemaal als je niet weet waar je naartoe gaat.” We zijn onderweg naar een nieuwe en duurzame economie en dat, zegt Maria van der Heijden, vraagt heel veel van iedereen. “De grote uitdaging van dit moment is om iedereen daarin mee te nemen, en dat vind ik niet gemakkelijk. Hoe kunnen we de urgentie van dit moment omzetten naar iets dat voor ­iedereen perspectief biedt? Voordat je het weet, verzand je weer in de ­bekende bubbelpraat.”

Van der Heijden staat aan het hoofd van MVO Nederland (een van de grootste duurzame bedrijvennetwerken van Europa) en is een mede­oprichter van Women on Wings, een organisatie die als doel heeft een miljoen banen te creëren voor vrouwen op het Indiase platteland.

“De klimaatontwrichting wordt steeds tastbaarder en de coronacrisis komt daar nu bij. De urgentie neemt snel toe. Leiderschap is in deze periode van transitie cruciaal, en dat vraagt iets van ons allemaal. Iedereen is immers ook weer zijn eigen leider. We hebben in deze tijd bovendien meer vrouwelijk leiderschap nodig, omdat ik geloof dat vrouwen in essentie nog meer in staat zijn om te verbinden. Meer gericht zijn op samen, zachter, authentieker. Die focus zorgt voor meer verschil, wat ook enorm belangrijk is voor zaken als innovatie en creatie. Vrouwen hebben over het algemeen toch iets minder ego en kijken meer naar ‘Wat is er nodig?’ en ‘Hoe kan ik daar een rol in spelen?’ – vaak met een enorm verantwoordelijkheidsgevoel.

Onbewust hebben vrouwen de neiging om hun eigen verhaal kleiner te maken

“Dat herken ik zelf ook heel erg, dat grote verantwoordelijkheidsgevoel. Ik denk al snel: kan ik dat wel?, ben ik er goed genoeg voor? Maar ik heb ook geleerd: sta gewoon op. Dat extra innerlijke zetje hoort ook wel, vind ik, bij veel vrouwen. Onbewust hebben vrouwen bijvoorbeeld de neiging om hun eigen verhaal kleiner te maken. Altijd ‘ja’ zeggen is ­gewoon goed. Dat heb ik echt moeten leren. Natuurlijk roept dat soms ook wel wat ongemak op, maar in deze tijd is het echt belangrijk dat je opstaat en je geluid laat horen. Het is eigenlijk heel gek dat het nog steeds zo mannelijk gedomineerd is.

“Ik geloof heel erg dat we in het leiderschap beide kanten nodig hebben, maar het is nog niet gelijk verdeeld. Vrouwen moeten meer van zich laten horen. Ik denk dat die ongelijkheid wel diep in het systeem zit en in de manier van denken en doen. Met meer inbreng van vrouwen wordt het er denk ik alleen maar natuurlijker op.”

Bedoelt u dat vrouwen authentieker zijn?

“Dat gaat voor mij over jezelf kunnen zijn. Zelf toon ik op mijn werk heel makkelijk mijn emoties. Mannen vinden dat vaak moeilijker. Ik kan bijvoorbeeld echt huilen als iets me raakt en daar schrikken mensen soms van, terwijl het voor mij helemaal niet zo’n groot ding is. Extravert en uitbundig zijn, wordt minder als mannelijk ervaren en kan als zwakte worden gezien. Mannen zijn neutraler in hun optreden, terwijl ik dat zelf soms weer moeilijk vind, omdat ik dan mensen niet goed kan lezen. Dan denk ik soms: dan maar zwak, hoewel ik het liever als ‘menselijk’ zou benoemen.

Maria van der Heijden

“Ik zou er erg vóór zijn om ook jongeren op commissaris- en bestuurdersstoelen te zetten. In mijn raad van toezicht zit bijvoorbeeld ­Talitha Muusse, die is op haar 21ste als toezichthouder begonnen. Dat is zo goed voor dat team, en voor mij. Ze stelt gewoon heel andere vragen. We moeten af van het idee dat je honderd jaar ervaring moet hebben om bestuurder of toezichthouder te zijn – dat is echt onzin. Gemixte teams samenstellen, vanuit de wens om met elkaar ook andere manieren te kunnen creëren, is veel belangrijker. Niet alleen maar kijken naar competenties en vaardigheden. De buitenwereld binnenbrengen of andere groepen vertegenwoordigd laten zijn, dat is superbelangrijk. In die zin hebben we in Nederland nog een heel traditioneel systeem van benoemingen: sterk gedreven door hiërarchie en competitie. De oude reflexen zijn heel sterk. En hoe groter organisaties worden, hoe sterker die reflex is. Dat mag echt anders.”

Als het om de transitie naar een duurzame samenleving gaat, zou Van der Heijden graag zien dat de overheid zou opereren zoals in het voorjaar, tijdens de intelligente lockdown. “Dezelfde doortastendheid zou hierin goed kunnen werken, maar als het over duurzaamheid gaat, is die ver te zoeken. Er is echt meer lef nodig. Een overheid die zegt: zó gaan we het doen met elkaar, en niet anders. Dan weet iedereen waar hij of zij aan toe is. Dat gaat over de politiek, maar ook over het feit dat er meer ambtenaren moeten komen, die hun nek uitsteken.

“Ik ben wel klaar met mensen die op een invloedrijke post zitten en hun invloed niet voor de verandering willen inzetten. Ik heb zelf ook best veel invloed, en ik vind het enorm belangrijk dat mensen die dat soort posities hebben die invloed ook gebruiken ten goede. Helaas lijkt het erop dat er eerst meer crisis nodig is voordat er echt iets gebeurt. Dat is jammer, want hoe langer we wachten hoe meer het gaat kosten, en hoe groter het probleem met het klimaat wordt voor onze kinderen en kleinkinderen. Maar daar wil ik me niet door laten leiden. Wij gaan met MVO Nederland opgewekt verder. Het gaat alleen wel langzaam. Dat is zonde.”

Wat vraagt dat van u?

“Nieuwsgierigheid, gericht zijn op innovatie en volhardendheid. Het gaat niet om de quick wins, het gaat om het langetermijnperspectief en daarin volhouden. Dat is niet makkelijk, omdat de weg daarnaartoe heel moerassig kan zijn. Het vraagt om een lange adem en veel geduld. Gelukkig zie ik ook veel mooie initiatieven, en dat geeft energie. De grootste uitdaging vind ik de vraag: hoe kunnen we iedereen mee laten doen? Hoe kunnen we deze veranderingen voor iedereen aantrekkelijk maken? Het woord duurzaamheid is eigenlijk meteen al een ingewikkeld en ook een beetje een naar woord. Het heeft het woord ‘duur’ in zich, en dat roept bij veel mensen verkeerde associaties op als: ‘Dat transitiedenken kost veel geld en dat moeten wij burgers en ondernemers dan weer betalen’. Dat helpt niet. Met een paar besparingen kom je ook al een heel eind, maar ook dat is geen fijne boodschap natuurlijk. We zullen echt moeten gaan inleveren en daarmee bedoel ik: met zijn allen ons gedrag aanpassen aan wat er ­nodig is.

“Misschien hebben we daarvoor nieuwe taal nodig. Pasgeleden hoorde ik een mooi en voor mij nieuw woord in deze context bij de promotie van Marije Klomp, programma­directeur duurzaamheid aan de Radboud Universiteit in Nijmegen: gezelschapsvorming. Het gaat erover dat je metgezellen en kameraadschap nodig hebt in een periode van transitie, maar ook dat je jezelf uitdaagt om in het onbekende en moerassige nieuwe ruimte te laten ontstaan voor meer reflectie en ongemak – hoe moeilijk we dat ook vinden. Wij allemaal, inclusief jij en ik.”

Een zoektocht naar inspiratie en houvast

Hoe vinden we onze weg in een wereld die in crisis en in verwarring is? Al vóór de coronapandemie ging Roek Lips daarover in gesprek met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Video’s van een aantal van deze gesprekken staan op nieuweleiders.nl.

In het voorjaar plaatste deze krant een selectie van de gesprekken. Komende periode volgt een tweede reeks. De bijbehorende filmpjes staan op trouw.nl/nieuweleiders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden