Rooms-katholieke kerk

En weer maakt paus Franciscus een reis vol risico’s

Pater Nazeer Dako regelt een Vaticaanse vlag om paus Franciscus te verwelkomen in de St. Joseph's Chaldeeuwse kerk voorafgaand aan het bezoek van de paus, in Bagdad, Irak Beeld AP/Photo/Khalid Mohammed
Pater Nazeer Dako regelt een Vaticaanse vlag om paus Franciscus te verwelkomen in de St. Joseph's Chaldeeuwse kerk voorafgaand aan het bezoek van de paus, in Bagdad, IrakBeeld AP/Photo/Khalid Mohammed

Als eerste paus brengt Franciscus eind deze week een bezoek aan Irak. Hij gaat erheen om de christenen daar een hart onder de riem te steken en moslimleiders te ontmoeten. “Hij komt om te laten zien dat hij om ons geeft.”

Wie terugkijkt op de buitenlandse reizen die paus Franciscus sinds zijn aantreden in maart 2013 maakte, komt vaak de omschrijving ‘zijn ingewikkeldste reis tot nu’ toe tegen. Dat geldt wellicht ook voor zijn bezoek van eind deze week aan Irak, zijn 33ste buitenlandse trip. Deze keer komen de gevaren van wel heel veel kanten: een coronapandemie, terreurdreiging en daarnaast is er nog de zorg voor zijn eigen welzijn.

Het is opmerkelijk dat Franciscus überhaupt in dit coronatijdperk op reis gaat. De laatste keer dat hij het vliegtuig pakte was in november 2019, toen hij Thailand en Japan aandeed. Vanwege de pandemie werd zijn hele reiskalender voor 2020 al leeg geveegd. Zo zou hij Indonesië, Oost-Timor en Papoea-Nieuw-Guinea bezoeken.

De Irak-reis van Franciscus heeft als doel om de christenen in Irak een hart onder de riem te steken en de interreligieuze dialoog te bevorderen: in dit geval het verbeteren van de relaties met de islam. Vrijdag vliegt de paus naar Bagdad, waar hij onder meer president Barham Salih ontmoet en allerlei geestelijke autoriteiten. Er is een grote interreligieuze ontmoeting op de Vlakte van Ur, de geboorteplaats van Abraham, en de paus draagt twee missen op, waaronder een in het voetbalstadion van Erbil, de hoofdstad van Iraaks-Koerdistan. Maandag vliegt de paus weer terug naar Rome.

Een vervolgde kerk

Een reis van een paus is in de eerste plaats een bezoek aan zijn medegelovigen ter plaatse. Franciscus bezoekt in Irak een vervolgde kerk. Voor de Amerikaanse invasie in Irak in 2003 leefden er nog 1,3 à 1,5 miljoen christenen in Irak. In de chaos die hierop volgde daalde dit naar 500.000. De terreur van Islamitische Staat zorgde er vervolgens voor dat honderdduizenden christenen moesten vluchten. Kerkleiders werden ontvoerd, gekidnapt en vermoord. Kloosters en kerken werden verwoest. Honderden christenen werden vaak op gruwelijke wijze gedood door IS-strijders, net als veel moslims. In het land dat de paus bezoekt zijn nu naar schatting zo’n 300.000 christenen over. Dan gaat het voornamelijk om Chaldeeuws-katholieken, waarvan de patriarch in Bagdad woont, en om Syrisch-katholieken, die vooral in het noorden zitten. Zij behoren tot de oosterse kerken die in volledige gemeenschap met Rome leven.

Je zou kunnen zeggen dat Franciscus zich als een vader van de wereld ziet die daar gaat waar er moeilijkheden zijn. Dus ook naar conflictgebieden. “Vanaf het begin van zijn pausschap heeft hij gesproken over gemarginaliseerde groepen mensen”, zegt aartsbisschop Bashar Matti Warda, die de Chaldeeuws-katholieke gemeenschap in Erbil leidt. “Nu wil hij ons in de ogen kijken. Hij komt om te laten zien dat hij om ons geeft.” En, benadrukte een andere Iraakse kerkleider, kardinaal Louis Raphaël Sako: “De paus komt voor iedereen”. Voor alle Irakezen dus. Niet voor niets is het motto van deze reis: ‘Jullie zijn allemaal broeders’ en is op het officiële logo een duif te zien die boven de Eufraat en de Tigris vliegt met daarbij de vlaggen van de Heilige Stoel en Irak en ook nog een vrolijk zwaaiende Franciscus.

Goede contacten met andere godsdiensten

De huidige paus hecht zeer aan goede contacten met vertegenwoordigers van andere godsdiensten. Hij ziet die als een sleutel om de spanningen in de wereld te verminderen en de vrede te bevorderen. Tijdens zijn bezoek aan Irak, waar 99 procent van de mensen moslim is, reist hij daarom ook naar de heilige stad Najaf, zo’n 160 kilometer ten zuiden van Bagdad, voor een ontmoeting met de 90-jarige grootayatollah Ali al-Sistani , de voornaamste geestelijke van de sjiitische meerderheid in Irak. Hij geldt als een leider met betrekkelijk gematigde opvattingen. Naar verluidt zou de groot­ayatollah tijdens deze ontmoeting zijn handtekening zetten onder het Document over menselijke broederschap, dat Franciscus in februari 2019 in Abu Dhabi al ondertekende met een andere exponent van de islam, Ahmad al-Tayyeb, groot-imam van de Al-Azhar-universiteit in Caïro en een grote autoriteit binnen het soennisme.

In de verklaring spraken de paus en Al-Tayyeb zich uit tegen religieus extremisme en voor interreligieuze dialoog en verdraagzaamheid. Of Al-Sistani inderdaad gaat tekenen is nog maar de vraag, maar alleen al het feit dat de paus hem ontmoet is belangrijk.

Muzikanten en zangers van een gezamenlijk Koerdisch en christelijk orkest en koor repeteren in het Erbil International Stadium, bekend als het Franso Hariri Stadium, in Erbil, voor het bezoek van paus Franciscus aan de hoofdstad van de regio Koerdistan in Irak. Beeld EPA/GAILAN HAJI
Muzikanten en zangers van een gezamenlijk Koerdisch en christelijk orkest en koor repeteren in het Erbil International Stadium, bekend als het Franso Hariri Stadium, in Erbil, voor het bezoek van paus Franciscus aan de hoofdstad van de regio Koerdistan in Irak.Beeld EPA/GAILAN HAJI

Oncontroleerbare massa

Ondertussen zal de reis door de entourage van de paus met de nodige bezorgdheid worden gevolgd. Misschien is dit dan toch de meest ingewikkeldste reis uit zijn pontificaat. Zo ligt over het hele bezoek de deken van de pandemie. Tijdens de missen met de paus is het dragen van een mondmasker verplicht en dient iedereen voldoende afstand te houden. Maar het zal niet voor het eerst zijn dat een massa gelovigen oncontroleerbaar wordt in aanwezigheid van de paus.

Daarnaast blijft het onrustig in Irak. Op 15 februari sloegen er raketten in vlak bij de internationale luchthaven van Erbil, de stad waar de paus zondag voor tienduizend mensen de mis opdraagt. Vorige week namen de VS wraak door posten van aan Iran gelieerde milities in het oosten van Syrië te bestoken. Deze aanval kan zomaar tot escalatie leiden.

Voor de 84-jarige Franciscus is het een inspannende reis. De ischiasklachten die hem al een tijdje hinderen, zijn voor hem geen reden geweest de reis af te blazen. Over zijn veiligheid maakt Franciscus zich ondertussen ook geen zorgen. Toen hem ooit gevraagd werd of hij bang was voor een aanslag, antwoordde hij dat hij God gevraagd had zich over hem te ontfermen. Franciscus vertelde dat hij er nog iets aan toegevoegd had: “Maar als het uw wil is dat ik moet sterven of dat ze mij iets aandoen, dan vraag ik om één gunst: dat ze mij geen pijn doen.”

Lees ook:

Aanval op Amerikaanse basis in Irak zet verhoudingen met Iran weer op scherp

De VS zijn opnieuw doelwit geworden van een raketaanval in Irak. Iran ontkent iedere betrokkenheid.

‘Wij zijn anders dan westerse christenen’

Een christen in Irak staat dichter bij zijn islamitische landgenoten dan bij geloofsgenoten uit het westen. Een oplossing voor het geweld tegen christenen komt dan ook niet uit het westen, maar uit Bagdad. Dat betoogt de Iraakse priester Ayman Aziz Hrmz van de katholieke St. Josephkerk in Suleymania.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden