Coronakerst

Emmen viert Kerst zonder franje, op pantoffels

null Beeld Nanne Meulendijks
Beeld Nanne Meulendijks

Uitbundige kerstdiensten op kerstmorgen zijn dit jaar onmogelijk. Wat kan er nog wel? Trouw vroeg in Emmen aan kerken wat zij op het programma hebben voor de paar gelovigen in de kerk en het gros thuis op de bank.

Goede Herder parochie

In de Goede Herder parochie in Emmen, bestaande uit de vier locaties Heilige Paulus, Heilige Gerardus Majella, Sint Franciscus van Assisi en Onze-Lieve-Vrouwe Onbevlekt Ontvangen in het dorpje Erica net buiten Emmen, zitten tijdens de kerstochtendmis normaal zo’n tweehonderd tot zeshonderd kerkgangers. Dit jaar zijn dat er per kerk dertig, plus vier zangers en pastoor Stiekema. “De mis ziet eruit als een reguliere kerstochtend, in vol kerst-ornaat,” zegt hij. “We houden ons braaf aan de voorschriften.” Alle vier de kerken staan op die ochtend open voor een traditioneel kerststalbezoek. Kerstmis blijft voor Stiekema ook in zware tijden als deze een bemoedigend feest. “De meeste mensen willen wel als God worden, maar God waagt het om mens te worden en dat doet hij in een broze en kwetsbare wereld. Zoals de profeet Jesaja zei: ‘In het land van doodse duisternis zal een een licht opgaan’.”

Baptistengemeente De Wegwijzer

“Wij zeggen weleens dat door de muziek onze harten opengaan voor de boodschap”, aldus voorganger Wim Munters van de baptistengemeenschap De Wegwijzer. Hij omschrijft zijn gemeenschap van 180 leden als ‘vrolijk orthodox’. Na een muzikale introductie komt de preek – waar de predikant ruimschoots de tijd voor neemt – nog beter binnen, gelooft men. In totaal zullen er zo’n vijftig mensen in de kerk zitten, “maar dat is inclusief personeel, en allemaal volgens de RIVM-maatregelen”, benadrukt Munters. Dat de gelovigen deze Kerst niet kunnen meezingen, doet volgens de predikant niet af aan de intensiteit van de kerstboodschap. “Je ziet dat mensen intens luisteren. Van binnen zingen ze mee. Ze klappen soms, of steken hun hand in de lucht. Er is toch beleving bij, ook al vieren we kerstochtend maar met een beperkt aantal mensen.”

Nieuw-Apostolische Kerk

De kerstochtendmis wordt dit jaar sober gevierd in de Nieuw-Apostolische kerk. Er staat wel een boompje, maar het zal voor de verwachte twintig kerkgangers niet langer dan een half uur duren. “Er is een kleine bijbellezing en op basis daarvan zeg ik als voorganger wat mij binnenvalt”, zegt voorganger Jan Rasker. “Dat is wat er gezegd moet worden. Het zal waarschijnlijk over licht gaan dat met Kerstmis naar de aarde komt. Misschien draagt daarna iemand uit de gemeente nog een kerstgedichtje voor.” Rasker legt zich neer bij de coronamaatregelen, en is blij met wat nog wél kan. “In deze bijzondere tijd richten we ons op de mensen die geen of weinig bezoek krijgen met Kerst. Voor wie toch de gelegenheid krijgt om naar de kerk te kunnen, is dat een verademing.”

Gereformeerde Kerk vrijgemaakt De Goede Herder

Jan Boersma, net nieuw in zijn gemeente van circa 600 mensen, heeft een hekel aan preken voor een lege kerk. Zijn vrijgemaakt gereformeerde kerk besloot vorige week helemaal online te gaan en daarop heeft Boersma zijn programma omgegooid: een andere locatie en een ander thema van de preek. Hij wijkt voor de dienst uit naar de Schaapskooi in Weiteveen. De herder is ook vrijgemaakt, dus dat was gauw geregeld. ‘God is zo gewoon!’, daarover gaat Boersma preken. “Mensen verwachten een paleis, maar Jezus werd geboren in een stal.” De band en de zangers zingen bekende liederen. “Want ik hoop dat mensen die maar een keer per jaar komen, hier een goed gevoel aan overhouden”, zegt de dominee. Preek en muziek zijn vooraf apart opgenomen en gemonteerd tot een lopende dienst.

De kerken van Emmen.  Beeld Louman & Friso
De kerken van Emmen.Beeld Louman & Friso

Pinkstergemeente

Voor de diensten in de Pinkstergemeente hoeft ook met Kerst niet gereserveerd te worden. De afgelopen tijd waren er steeds rond de dertig mensen, van de circa vijftig leden. Als zich met Kerst meer dan dertig mensen melden, dan wordt een extra zaal gebruikt. “Maar wel alles volgens de regels”, verzekert voorganger Rob Stoppelenburg. Hij heeft de indruk dat de mensen een ‘beetje passief’ worden van corona’. “Ik wilde zelf per se een kerstboom, maar die komt er niet. De gemeente zei: je zit toch met optuigen en alles, dat willen ze niet.” Het blijft daarom bij een paar kersttakjes. Niettemin verheugt Stoppelburg zich op Kerst: “Het is het feest van de hoop op het duizendjarig vredesrijk, met de wederkomst van Jezus op aarde”.

Christelijk gereformeerde kerk Bethel

Speciaal met het oog op de kijkers thuis, wordt de christelijk-gereformeerde Bethelkerk voor kerstmorgen in een bijzondere kerstsfeer gebracht. Er komt een zwart scherm te hangen, met lampjes eromheen. Dat is het decor van de band. “We willen een achtergrond die aantrekkelijk is om naar te kijken”, zegt dominee Henk-Jan Vazquez. “Het gaat natuurlijk om de inhoud van de boodschap, maar het oog wil ook wat.” Zelf mist hij het contact met kerkgangers erg, normaal komen er zo’n 200 tot 300 met Kerst. “Ik ben het afgelopen jaar met corona wel wat gewend, maar ik zal nooit een televisie-dominee worden”, zegt hij. “We krijgen veel reacties dat we nu weer naar een minimale bezetting gaan. Mensen vinden het heel jammer. Maar er is ook veel begrip. We moeten met elkaar de schouders eronder zetten en onze verantwoordelijkheid nemen.”

Evangeliegemeente De Deur

De Deur, een gemeente met zo’n vijftig leden en een evangelisch/pinkster-karakter, houdt normaal gesproken op kerstmorgen geen dienst, en dit corona-jaar al helemaal niet. Er is alleen een samenkomst op kerstavond. Op Eerste Kerstdag is er altijd een kerstmaaltijd. “Maar dat is nu ook niet aan de orde”, zegt pastor Wim Fledderus.

De Stadskerk

De jonge, evangelische Stadskerk steekt al haar energie en tijd normaal gesproken in de kerstnachtdienst. Die nachtmissen zijn populair, zegt secretaris Geert Schimmel. De Stadskerk heeft ruim 400 leden die als volwassene gedoopt zijn. Bij de kerstnacht komen doorgaans zo’n 600 à 700 mensen per dienst. “De dag erna zijn we uitgeblust en moe”, zegt Schimmel. “Dan hebben we onze taak volbracht.”

Protestantse Gemeente Emmen

De diensten van de vijf wijkgemeenten die samen de Protestantse Gemeente Emmen vormen, gaan allemaal online. Even hebben ze overwogen één dienst te houden voor alle vijfduizend leden, maar daar hebben de kerkraden toch van afgezien. “We voelden er niet voor”, zegt dominee Menso Rappoldt van de Grote Kerk, de meest vrijzinnige van de vijf. “Voor de herkenbaarheid is een eigen dienst beter. Met de eigen organist, de eigen dominee.” De dienst die Rappoldt op kerstmorgen leidt, is alleen te beluisteren via de kerkomroep. De kerstboom is dan ook afbesteld. “Het is een beetje radio spelen”, zegt hij. “Het heeft wel een bepaalde intensiteit als je alleen luistert.”

In de Ichtuskerk gaat dominee Gerben Kajim voor in net zo’n lege kerk. Een heel verschil met vorige kerstvieringen, waarbij ook het balkon open moest om alle 250 mensen een plek te geven. Kajim zal in zijn preek zeker ingaan op corona, al wordt het niet de hoofdmoot: “Ik zal wel benoemen dat we in een bijzondere situatie zitten, het licht staat tegenover het donkere. We beleven dat op allerlei manieren, het is een tijd van eenzaamheid, van gebrek aan contact.” Ook zijn collega van de Schepershof, Door-Elske Cazemier, geeft corona slechts zijdelings een rol. “Ik ben in mei in deze gemeente begonnen. Het is mijn eerste pinkster, en mijn eerste Kerst. Het is allemaal corona wat de klok slaat. Ik ga er niet te uitgebreid op in. De mensen zijn er moe van.”

Rob Wijnsma, dominee in de van oudsher rechtzinnige Kapel, constateert dat er zelden zoveel aandacht is geweest voor Kerst als dit jaar. “Door corona komt de maatschappelijke context dicht bij de kale en koude kerststal”, zegt de predikant, die net als zijn collega van de Grote Kerk, alleen te beluisteren is op kerstmorgen.

Vanuit de verschillende kerken is er concrete aandacht voor ouderen en minder bedeelden. En in de kerstboom van De Opgang hangen kaarten van gemeenteleden die anderen het beste wensen. Kinderen hebben die in een gezinsdienst in de kerstboom gehangen.

Bij alle vieringen in de PKN-kerken is er muziek. In de Ichtus zingen vijf zangers. Predikant Kajim heeft naast herkenbare kerstmuziek, liederen uitgekozen die ‘wat moeilijker’ zijn. “Op Kerstavond zingen we alleen bekende liederen. Maar voor kerstmorgen wil ik niet alleen putten uit traditionele liederen. Dan kan het wel wat gevarieerder.”

Evangelische Gemeente

Voor het eerst maakt scriba Thea Lunsing van de Evangelische Gemeente mee dat ze op Eerste Kerstdag niet naar haar eigen kerk kan. Sinds de nieuwe lockdown is de gemeente van zo’n 150 mensen weer helemaal online gegaan, “en als je dat goed wil doen, kost dat veel tijd en energie. We willen de mensen niet verder belasten. We doen al mee aan de kerstavond-viering en zondag na Kerst is het ook weer gewoon dienst.”

Zevende-dags Adventisten

De Zevende-dags Adventisten vieren wel Kerst, maar online en pas zaterdag, Tweede Kerstdag. Deze gemeenten zitten vaak in een kerk van een ander – in Emmen huren ze het gebouw van de doopsgezinden en remonstranten. “Met Kerst is die bezet, dus wijken we uit naar de zaterdag, de dag waarop wij altijd al samenkomen”, vertelt Thijs de Reus, die net deze herfst met pensioen is gegaan. Omdat iedereen van ver komt, duurt het kerstfeest bij de adventisten doorgaans de hele dag. Ook daar zet corona een streep door.

Hutgemeenschap

Het zal stil blijven in de ‘Hutkerk’, het kerkje als ‘een ‘hut om in te schuilen’. De gemeenschap van vrijzinnigen, remonstranten en doopsgezinden heeft een oud ledenbestand en ziet daarom af van een kerstochtend-viering. “Onze voorganger is ook op leeftijd en vond het risicovol om naar Emmen te komen”, zegt oud-predikant Frans Dukers. “Maar er zijn gelukkig veel mogelijkheden om kerkdiensten te volgen.”

Apostolisch Genootschap

Een voorganger op pantoffels? Gerrie Zwols van het Apostolisch Genootschap sluit het niet uit. “Het wordt een dienst vanaf de keukentafel. Ik doe een colbertje aan en een overhemd, meer ziet men ook niet.” Uit pure noodzaak wijken Zwols en zijn gemeenschap uit naar het online videoplatform Zoom. “Historisch, een unicum. Ik verwacht zo’n 50 verbindingen als de dienst om tien uur begint”, zegt Zwols, die zijn gemeenschap omschrijft als ‘religieus-humanistisch’. Als thema kiest hij voor ‘levenslicht’, met daarin een kleine rol voor Jezus’ geboorte. Daarna praten ze ontspannen na. Zwols: “Het is nog wel onwennig, via Zoom, maar het loopt nu eenmaal zo.”

Leger des Heils

De zeventig-koppige gemeenschap van het Leger des Heils zal dit jaar geen onderdak vinden in haar eigen kerk. “We hadden een viering gepland met een wat aangekleed kopje koffie, en aanvankelijk zelfs een brunch. Dat kan nu niet doorgaan. We hebben maar een klein gebouw”, zegt voorganger Roelof Wolfs, die zelf nog herstellende is van corona. “De meeste mensen reageren begripvol. Solidariteit vraagt van ons dat we meelijden met het lijden van de samenleving, en niet uitbundig Kerst vieren waarbij je het risico neemt op meer besmettingen.”

De Bron

Tradities worden dit jaar doorbroken bij baptistengemeente De Bron, meldt voorganger Marco de Vos. “Op kerstochtend hadden we voor de dienst altijd een ontbijt. En de viering bestond vooral uit een musical.” Voor dit feest werden standaard bijna tweehonderd stoelen bijgezet, waar er driehonderd mensen naar een ‘gewone’ dienst komen. Nu zit er op kerstochtend alleen personeel in de kerk, en een aantal blazers en zangers. Toch blijft er volgens De Vos genoeg leuks over. Gemeenteleden hebben elkaar digitale kerstwensen gestuurd, die krijgen een plekje in de dienst. En afgelopen week zijn er in de buurt traditiegetrouw cadeautjes uitgedeeld.

Het Baken

“Wij geven gehoor aan de oproep van minister Grapperhaus om met Kerst de deuren te sluiten”, zegt voorganger Martijn Nijhof. Omdat kerstochtend altijd een gezinsdienst is in Het Baken, kiest hij voor deze viering die vooraf wordt opgenomen, voor een niet te zware preek. “Ik zal het kerstverhaal vertellen door de ogen van een van de herders, dat spreekt jongeren aan. Mensen zijn nu alleen en vaak somber door de lockdown. Dus we hebben gekozen voor een warme dienst. Er staat een grote kerstboom, overal is versiering. Ook al krijg je er maar een klein beetje van mee op het beeld, het moet wel de kerstsfeer uitstralen.”

Lees ook:

Voor het eerst sinds mensenheugenis sneuvelt in veel kerken de kerstnachtmis

Uit vrees voor een te grote toeloop schrappen tientallen kerken hun kerstnachtmis. De kerken willen zich aan de coronamaatregelen houden en daarom niet meer dan dertig mensen toelaten, maar ze vrezen een veel grotere toeloop.


Kerstmenu 2020: Dit jaar vieren we Kerst in een pannetje, om uit te delen

Karin Luiten pakt uitgebreid uit met een kerstmenu om te delen. Afgeleverd in een pannetje. Zodat die eenzame buurman ook kan meegenieten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden