Elize de Mul: Weg met het idee dat we steeds meer moeten hebben

Beeld rv

De Maand van de Filosofie staat in het teken van verbeelding aan de macht, de slogan van de grote protesten van mei 1968. In een korte serie komen jonge filosofen aan het woord die nu voorop lopen in de strijd voor hun utopische wereld.

Elize de Mul (30) is techniekfilosoof aan de Universiteit Leiden en ze doceert filosofie, onder andere aan ArtEZ Zwolle.

Hoe ziet uw utopie eruit?

"Mijn ideaal is een wereld waarin we in kleinere gemeenschappen samenleven, meer in ritme met de aarde, volgens de seizoenen. Met meer vrijheid en gelijkheid, ook voor dieren en dingen."

Is er nog ruimte voor techniek in die wereld?

"Absoluut. De oplossing is niet om ons terug te trekken in de rimboe, weg van alle technologie. Om dat uit te leggen moet ik Helmuth Plessner erbij halen. Hij probeerde een onderscheid te maken tussen mensen en dieren. Volgens hem is het verschil dat mensen als een derde persoon naar zichzelf kunnen kijken. We beleven niet alleen ons leven, maar zijn ons er ook van bewust dat we het leven beleven. En dat leidt er volgens Plessner toe dat we altijd cultuur en techniek nodig hebben om onszelf te vormen. We zijn technologische dieren. Een leven zonder techniek, is dus helemaal niet menselijk."

Wat staat er tussen de werkelijkheid en uw ideaal?

"Dan komt Plessners denken over utopieën om de hoek kijken. Hij zegt: omdat wij zo zelfbewust zijn, zijn we altijd tegelijkertijd binnen en buiten onszelf. Daardoor missen we geborgenheid. Het tragische is, dat we daar wel naar op zoek zijn. Utopieën zijn zo aantrekkelijk omdat ze die geborgenheid beloven, een ultiem thuis. Maar, zegt Plessner, de buiten zichzelf geplaatste mens kan nooit echt thuiskomen. Dus door te streven naar een utopie, verloochen je je menselijkheid. 

"Ik geloof dat het kapitalisme waar we nu in leven, ook zo'n utopie is. Dat biedt valse veiligheid. We herkennen allemaal het gevoel dat je alles voor elkaar hebt, als je maar een goede baan, een huis en eigen spulletjes hebt. Maar dat toneelstukje houdt op de lange termijn geen stand. Volgens mij moeten we accepteren dat we van nature die geborgenheid missen."

Dus uw utopie is een wereld zonder utopieën?

"Ja, in de zin van een ideaal thuis." 

Als ik zeg 1968, dan zegt u...

"De Vietnamoorlog en de rol die techniek daarin speelde: voor het eerst kwam de wereld via de televisie de huiskamer in, zo ontstond er protest. Inmiddels lijken media ons minder te activeren, eerder lam te slaan. Toch geloof ik nog steeds dat het internet een positieve rol kan spelen in het vrij verspreiden van kennis en bewustwording."

Revolutie of hervorming?

"Ik ga voor de fluwelen revolutie. We hoeven niet agressief met zijn allen de barricades op, maar ons denken moet wel radicaal om. We moeten af van het idee dat we steeds meer moeten hebben."

Hebben we geen utopisch beeld nodig om het denken om te gooien?

"Nee. Verbeelding is heel belangrijk, net als in de jaren zestig. Mensen moeten zich inbeelden hoe de wereld er over twintig jaar uit moet ziet. Maar de wereld die we ons voorstellen, hoeft niet perfect te zijn."

Elize de Mul schreef samen met Lisa Doeland en Naomi Jacobs het boek 'Onszelf voorbij' over hoe de mens zich terugtrekt uit de buitenwereld en op zichzelf richt in verwarrende tijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden