In verband met het corona-virus wordt er een kerkdienst buiten op de parkeerplaats van de protestantse Zuiderkerk gehouden.

Hagepreek

Eindelijk weer samen psalmen zingen, maar wel op de parkeerplaats

In verband met het corona-virus wordt er een kerkdienst buiten op de parkeerplaats van de protestantse Zuiderkerk gehouden.Beeld Foto Otto Snoek

De Hervormde Gemeente Putten organiseert sinds afgelopen weekend kerkdiensten in de buitenlucht. Zo kunnen grote groepen gelovigen naar een dienst, terwijl zij de coronamaatregelen in acht nemen. ‘We zijn zo blij dat we weer mogen zingen.’

Aan de rand van Putten schalt orgelspel over de landerijen. Koeien kijken verdwaasd op, terwijl zich deze zondagochtend een lange rij mensen vormt voor de parkeerplaats van de Zuiderkerk. Vrijwilligers in gele hesjes begeleiden hen via een handsproeier met desinfectiemiddel naar hun plaats tussen de parkeervakken. Alles op gepaste afstand van de andere aanwezigen: gezinnen bij elkaar, eenlingen apart. Vanuit hun stoelen kijken ze uit op een roodblauwe vrachtwagen met opzijgeschoven canvas, waarin een katheder en twee microfoons zijn geïnstalleerd. Aan de zijkant staan grote luidsprekers.

“Het is erg fijn om eindelijk bijeen te kunnen komen”, zegt Sil de Vries, voorzitter van het kerkelijk bureau van de hervormde gemeente waarvan de openluchtviering uitgaat. Deze gemeente is een ‘bondsgemeente’, de orthodoxe vleugel binnen de Protestantse Kerk in Nederland. “De afgelopen maanden zonden we natuurlijk wel online diensten en andere activiteiten uit, zoals muziek op de zaterdagavond. Maar een echte ontmoeting is toch heel anders.” De Vries kijkt naar de kerkgangers die binnenstromen. Hij heeft tranen in zijn ogen. “Gelukkig zijn er in onze gemeente geen coronadoden gevallen. Het emotioneert me om iedereen weer samen te zien.” Er is plek voor zo’n vierhonderd personen. “Als het goed gaat, breiden we dat aantal bij de latere diensten zo ver mogelijk uit”, vertelt Jan-Dirk van de Geer, een van de vrijwilligers.

null Beeld Foto Otto Snoek
Beeld Foto Otto Snoek

Vrijwilliger Cora van de Kamp is vooral blij dat er weer gezongen mag worden. “Thuis op de bank zing je wel mee, maar samenzang werd erg gemist. Psalmen zijn een belangrijk onderdeel van onze liturgie.” Terwijl de laatste mensen plaatsnemen, staan achter de microfoons een vrouwelijke en een mannelijke voorzanger, begeleid door de organist. Hij zit helemaal achterin, beschut tegen de zon onder een grote witte partytent.

Als de kerkdienst begint, zijn alle vierhonderd stoelen bezet. Tijdens de dienst wordt veel gezongen: wel zeven keer slaat het orgel aan. Onder de aanwezigen zijn vooral zomers geklede lokale bewoners, maar ook campinggasten in fietsbroekjes en – opvallend – veel jonge kinderen. De broeierige warmte en lichte mestgeur die opstijgt uit het weiland lijken hen slaperig te maken. Gaandeweg de ochtend gapen ze steeds vaker en laten hun hoofden rusten op de schouders van vaders en moeders. Het thema van de preek is, wat ironisch in deze setting, kinderloosheid. De sfeer is desalniettemin opgewekt; een jong stel giechelt na een gebed en met elke psalm stijgt het volume van de meezingers.

Hagepreek nieuw leven ingeblazen

Sinds begin deze maand mag een onbeperkt aantal personen aanwezig zijn bij religieuze vieringen. Voor sommige gemeenschappen is dat logistiek gezien een hele opgave. Kerkgangers moeten onderling nog steeds anderhalve meter afstand houden en samenkomst van een grote groep mensen in een gesloten, slecht geventileerde ruimte brengt volgens sommige virologen een verhoogd besmettingsrisico met zich mee. De minuscule speekseldruppeltjes waarin het coronavirus overgedragen wordt, blijven daar langer hangen dan buiten.

Onlangs riep de ChristenUnie kerkgemeenschappen daarom op het fenomeen ‘hagepreek’ nieuw leven in te blazen: de voordrachten die calvinistische predikers ten tijde van de reformatie in het geheim hielden in de openlucht, verborgen voor het katholieke bewind van Filips II. De moderne variant van zo’n buitenluchtpreek komt niet voort uit intolerantie, maar uit de angst voor ziekmakers.

null Beeld Foto Otto Snoek
Beeld Foto Otto Snoek

Van de Geer vertelt hoe het initiatief in Putten is ontstaan. “De afgelopen maanden hielden we ons netjes aan de regels – alleen online diensten, geen fysiek contact. Maar toen we zagen hoe grote groepen demonstranten in de binnenstad van Amsterdam werden gedoogd, dachten we: wacht even, dat willen wij ook.”

Ook in andere Nederlandse plaatsen kreeg de hagepreek een moderne invulling. Joop van Ooijen, bekend van de ‘Jezus Redt’-tekst op het dak van zijn boerderij, organiseert al enkele maanden bijeenkomsten in de openlucht. In het weiland naast de boerderij houdt hij diensten met wel tweehonderdvijftig bezoekers – ruim tweehonderd meer dan hij normaliter binnen kwijt kan. Op Facebook is te zien hoe gelovigen, in groepjes verspreid, uitgelaten meezingen met optredende artiesten. Van Ooijen heeft de gemeente niet om toestemming gevraagd. “De politie is wel komen kijken. Die vond het prima.”

Eerst wekelijkse picknickdiensten

Geloofscentrum Het Pand, aangesloten bij de Groningse Martinikerk, biedt kerkgangers een plekje buiten aan tijdens wekelijkse picknickdiensten in de speeltuin naast het kerkgebouw. “En voordat we bijeen konden komen, hadden we een tasjesactie”, vertelt missionair werker Jan Waanders. “Elke vrijdag gingen we dan bij iedereen langs met tassen vol spullen voor de kinderen, gekoppeld aan het Bijbelverhaal van die week. Zo kon je met de ouders meteen een praatje maken. Dat hield de gemeenschap levend.”

Door het hele land worden deze zomer kerkdiensten naar buiten verplaatst, in verschillende vormen. Zolang de anderhalvemeter-maatregel in acht wordt genomen en er genoeg plek is voor het aantal mensen, is dat volgens de organisatoren niet in strijd met de coronamaatregelen, ook niet als de hele gemeente meezingt. De PKN geeft op haar website aan dat het risico op besmetting bij zingen in de buitenlucht klein is.

De hagepredikers in de zestiende eeuw werden streng bestraft. Kan het houden van een openluchtdienst ook nu juridische consequenties hebben? “Inmiddels zijn de maatregelen zodanig versoepeld dat zo’n dienst prima mogelijk is”, verzekert Van de Geer. “We hebben het recht om bij elkaar te komen, al staat veiligheid daarbij uiteraard voorop. Elke stap is uitgedacht: er is meer dan genoeg ruimte om afstand te houden, mensen kunnen op het land van de boer hiernaast parkeren en na de dienst serveren we geen koffie.”

Er moet ruimte zijn voor een lokale invulling

Daniëlle Woestenberg, secretaris van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO), geeft aan dat de noodverordeningen rond corona tot voor kort onvoldoende duidelijk waren. “Volgens de Wet openbare manifestaties (Wom) gaat de gemeente hierover, maar er moet ook rekening worden gehouden met de scheiding tussen kerk en staat. Omdat er in Nederland zoveel religieuze diversiteit bestaat en elke stroming haar eigen behoeften heeft – rooms-katholieken de communie, gereformeerden de samenzang – moet er ruimte zijn voor een lokale invulling, passend bij de traditie in kwestie. Het is prettig te merken dat die lokale invulling ook wordt erkend en gerespecteerd in de afwegingen die minister van justitie Grapperhaus op landelijk niveau maakt.”

Na de dienst in Putten worden de kerkgangers in groepen richting de uitgang geleid, strategisch langs een rijtje melkbussen die fungeren als collectebus. Ook Gerrit en Coba van de Koot, een ouder stel, lopen langs. Was het voor hen niet spannend zich bloot te stellen aan zo’n grote groep mensen, met alle risico’s van dien? “Het is het waard”, vindt Gerrit. “Nu we de kans krijgen God weer samen te eren, doen we dat.”

Lees ook:

Onder deze strikte voorwaarden mag het weer: zingen in de kerk

Samen zingen in de kerk mag weer, maar alleen onder strikte voorwaarden. Meer ruimte en frisse lucht betekent een veiliger omgeving.

In Duitse kerk met honderd besmettingen werd gezongen

Zeker honderd kerkgangers in Frankfurt raakten na kerkgang besmet met het coronavirus. Het lijkt erop dat samenzang daar een belangrijke rol in heeft gespeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden