Interview Ismail Mohamed

‘Egyptische moslims worden gek van Game of Thrones’

De Egyptische Ismail Mohamed in zijn leunstoel achter zijn computer. Beeld Eman Helal

Wordt de Arabische wereld iets minder religieus? Onderzoek van de BBC en Princeton wijst in die richting. De Egyptische Youtuber Ismail Mohamed vertelt rokend en hoestend hoe lastig het is om in zijn land atheïst te zijn.

Vanachter zijn computer, gezeten in een oude leunstoel met bloemenprint, steekt de 36-jarige Ismail Mohamed uit Alexandrië nog een sigaret op. Via een video-verbinding vertelt hij dat dit de plek is van waar hij de afgelopen jaren zijn ‘geest opende’. En vervolgens die van vele anderen in de Arabische wereld, met zijn populaire talkshow op Youtube.

‘The Black Ducks’, heette die talkshow, als in: de zwarte schapen. Hij interviewde daarin tussen 2013 en 2018 mensen uit de Arabische wereld over thema’s als geloofstwijfel, afvalligheid, godsdienstvrijheid, en alles daartussenin. Daarnaast schrijft hij voor een online magazine van Arabische atheïsten dat in 2010 werd opgericht.

Zodoende is het onderzoek van de BBC en Princeton University, waaruit blijkt dat iets meer mensen in de Arabische wereld zich niet-­religieus noemen, voor hem geen verrassing. “Ik weet nog goed hoe moeilijk het in het begin was om mensen te vinden die in mijn show wilden komen. Niemand durfde. Maar op het laatst kon ik de verzoeken niet meer aan.”

“Ik ben zelf 27 jaar moslim geweest. Na de revolutie hoorde ik voor het eerst over atheïsme. Over Alber Saber, een Egyptische atheïst met een christelijke achtergrond. En op een gegeven moment stuurde iemand me een documentaire over de evolutietheorie, met professor Richard Dawkins. Eerlijk gezegd begreep ik het niet meteen. Ik stuurde e-mails naar universiteiten in Europa met de vraag of de theorie wel correct was. Sommigen antwoorden wel – maar niet op mijn vraag, ze dachten dat ik wilde komen studeren.”

Hij pakt een boek van een plank, van de Saudische schrijver en religiecriticus Abdullah Al-Qasemi (1907-1996). “Deze man heeft me gered. Maar hij is niet de enige die ik las. Er is ook Abbas Abdul Noor, een pseudoniem. Hij noemt de Koran een nepboek: een heel mal boek, nog maller dan een kinderboek.”

Honderd man om me heen

Uit het open raam weerklinkt de gebedsoproep in zijn kamer. Lachend, rokend en hoestend vertelt Mohamed verder. “Het is heel moeilijk om hier atheïst te zijn. Nadat ik op tv was geweest, kwam ik twee keer op straat in de problemen. De ene keer riep iemand: ‘Hee, dit is de man die zei dat er geen God is’. Vervolgens stond er plots honderd man om me heen. Gelukkig kwam de politie tussenbeide. De agenten waren heel aardig voor me, gaven me thee en water, en lieten me weer gaan. Later richtte in Alexandrië een fanatiekeling een pistool op me. Omstanders hebben dat kunnen afpakken.”

“Mijn doel was om atheïsme bespreekbaar te maken. Ik denk dat het voor mensen die zijn opgegroeid met een aversie tegen homoseksualiteit of atheïsme, heel goed werkt om naar interviews te kijken. Dan zien ze: oh, dat is gewoon een leuk, normaal mens. Op Facebook en Twitter werkt dat net zo: het verbindt mensen. We hebben een soort koorts gekregen van sociale media.

“Ik heb geen aanklacht tegen me of zoiets. Wel ben ik drie jaar geleden tegengehouden toen ik naar een congres van de beweging van ex-moslims in het Verenigd Koninkrijk wilde reizen. En één keer heb ik de politie aan de deur gehad. Ik moest mee, om vragen te beantwoorden. Maar op het einde werd ik vrienden met de agent. Hij liet me vrij. Goed, ik had daar wel een dag alleen in een kamer gezeten. Een dag die voelde als een jaar.

“President Sisi wil dat de islam zich ontwikkelt. Daar kan ik me in vinden. Maar ik begrijp ook niet altijd hoe de overheid echt werkt. Iemand die op tv de vier grote imams bekritiseerde, moest een jaar de gevangenis in. Daar schrok ik van, want ik dacht juist dat de autoriteiten dat wel oké zouden vinden. Ik denk dat het probleem eerder in het volk zit, en dat de overheid hen soms probeert gerust te stellen. Maar goed: zelfs al zijn onze huidige leiders niet compleet seculier, ze zijn altijd nog beter dan islamitische groepen.

“Als ik slecht praat over religie, bijvoorbeeld als ik zeg: ‘Mohammed was een heel slechte persoon’, dan kunnen ze me arresteren. Ik heb vrienden die dat overkomt, want het is lastig om bij islamkritiek aan te voelen waar de grens ligt. Ik denk ook dat we de wet op dit punt moeten veranderen.”

Hij duwt zijn handpalmen even tegen elkaar bij wijze van gebedshouding. “Ik ben hoopvol. In mijn jeugd hoorde ik alleen maar over de islam, en hadden we maar één tv-kanaal. Nu kijken heel wat jonge mensen op hun telefoon naar ‘Game of Thrones’ – een serie die vol zit met religiekritiek en vrouwelijke leiders. Dat moet ze wel aan het denken zetten. En daar worden de religieuzen gek van. Maar ja.”

Lees ook:

Atheïste en feministe Zineb El Rhazoui kwam in verzet tegen het islamisme, maar betaalt er een prijs voor

De Frans-Marokkaanse atheïste en feministe Zineb El Rhazoui kwam al vroeg in verzet tegen de islam. Ze bevrijdde zich van de dogma’s, maar betaalt er een prijs voor. ‘Het was een kwestie van leven of dood.’

Saudi-Arabië: de hel voor afvalligen

Ongelovigen in Saudi-Arabië moeten zich voegen naar de ijzeren wet van de islam. Onder schuilnamen roeren ze zich online. Een enkeling lukt het om weg te komen. Trouw sprak met afvallige Saudi’s.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden