Eerste imams ronden studietraject over Nederland af: ‘Zo anders zijn we helemaal niet’

Drie imams van de eerste lichting die een cursus over de Nederlandse cultuur en geschiedenis hebben afgerond. Van links naar rechts: Elhoussaine Essabir, Aynur Kus Bilgic en Ilyaas El Yousfi. Beeld Olaf Kraak/Bram Petraeus/Phil Nijhuis

De eerste lichting imams heeft een bijscholingscursus over de Nederlandse cultuur en geschiedenis afgerond aan de Vrije Universiteit. Het traject was opgezet voor 'zittende' geestelijken, die al aan het werk zijn. Drie van hen vertellen.

Elhoussaine Essabir: ‘Als imams onderling hadden we leuke, pittige discussies.' Beeld Olaf Kraak

Elhoussaine Essabir (44), imam van de Bilalmoskee in Alkmaar

"Van een bevriende imam hoorde ik over het traject voor zittende imams. Ik had er wel oren naar, al wist ik niet precies wat het inhield. Sinds drie jaar ben ik nu imam, en nog wel in de moskee waar mijn familie ook bidt. Dat vind ik iets heel moois, al heeft het ook wel iets geks. Gisteren zat ik mensen op het plein nog in het ootje te nemen, en nu moet ik zeggen: 'Gedraag je'. Het gaat goed, hoor. Ik ben hier op mijn plek.

Ik heb tien jaar geleden een goede baan als operator in de Rotterdamse havens opgezegd en ben me van mijn eigen spaargeld in Marokko gaan opleiden tot imam. Als aanvulling was dit traject heel nuttig. Je hebt je tegenwoordig ook nog te verhouden tot extreme anti-islamitische groeperingen in Nederland, en tot radicalisering van jonge moslims. Nou, de aandacht vanuit de Nederlandse overheid voor imams is wat dit betreft van harte welkom. Niet dat we hier onder de Alkmaarse jongeren te maken hebben met radicalisering. Laat ik het wel meteen afkloppen, nu ik dit hardop zeg. Dat je zoiets niet mee hoeft te maken - alhamdulilla, goddank."

Leven en laten leven

"Als imams onderling hadden we leuke, pittige discussies. Daarvan op zich leer je al veel: de kunst om met andersgelovigen in gesprek te gaan. Het blijft een uitdaging voor gelovigen om, hoe overtuigd je ook mag zijn, niet te zeggen dat je de waarheid in pacht hebt. Ik vond het heel boeiend om te horen hoe verschillende Nederlandse religieuze stromingen in het verleden met elkaar hebben geworsteld. Dat het land zo verzuild was dat je zelfs protestantse en katholieke voetbalclubs had. Prachtig! Het is leven en laten leven - dat leert ons geloof ook."

Slechts kleine verschillen

“Het traject kan de indruk wekken dat 'imams' en 'Nederland' behoorlijk van elkaar verschillen. Maar zo anders zijn we helemaal niet. We delen meer dingen wel dan niet. Ik schat dat meer dan 90 procent van onze normen en waarden gewoon hetzelfde is. Zorgen voor de zwakkeren, goed zijn voor je naasten, mensen behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden. De verschillen zijn klein.

We hebben het bijvoorbeeld gehad over handen geven. Ik vind dat je het recht hebt om het niet te doen - rabbijnen geven ook geen hand. Maar ik doe dat wel. Als ik mijn lerares van vroeger tegenkom, of oud-klasgenoten, oud-collega's, dan wil ik niet dat het ongemakkelijk word en dan geef ik die graag een hand. Islamitische geleerden hebben dat ook toegestaan voor in Nederland, waar dat heel normaal is. Dit is niet een hoofdzaak, dit is een bijzaak. Wat ik zei, dit is een verschil, maar het is maar iets kleins."

Aynur Kus Bilgic: 'Harmonie in de samenleving is niet vanzelfsprekend.'

Aynur Kus Bilgic (43) islamitisch geestelijk verzorger en maatschappelijk werker uit Soest.

"Een ding viel mij heel erg op in de lessen op de VU, en dat is dat de docenten het steeds over 'wij' hadden. Ze zien ons als deel van de samenleving. Net als homo's, christenen en atheïsten kunnen we als moslims onszelf zijn in Nederland. Dat is echt een fijn gevoel.

Bij de geschiedenislessen hoorden we hoeveel strijd hiervoor is geleverd. Dat we een land werden waarin je zelf mag kiezen wat je geloof is, ging niet vanzelf. En het was ook wel grappig: we vinden nu het anti-islam-sentiment al heftig. Maar als je weet hoe pijnlijk en vurig de strijd is geweest tussen protestanten en katholieken: broeders van dezelfde religie!

Misschien is het waardevolste wat ik heb geleerd: dat harmonie in de samenleving niet vanzelfsprekend is en inspanning vraagt. Daarbij hoort dat je niet afwachtend bent of in de slachtofferrol kruipt. In het verleden deed ik dat soms wel. De ochtend na de terreuraanslag in Parijs was ik bijvoorbeeld in een winkel toen achter me in de rij iemand boze, onbeleefde dingen tegen me zei. Zo moeilijk is dat. Ik zei maar niets.

Nu ga ik beter om met dat soort situaties. Een stukje verantwoordelijkheid ligt bij mij, voor het beeld dat mensen van moslims hebben. Ik heb een buurvrouw die weleens mopperde en schold tegen mijn gezin, en zei dat ze niet wilde dat hier moslims kwamen wonen. Mijn kinderen durfden niet meer naar buiten als zij de hond uitliet. Ik zei eerst altijd tegen ze: niks zeggen, gewoon glimlachen. Maar op die manier veranderde er niets. Tot ik een tijdje terug begon met af en toe een praatje met haar te maken over iets aardigs. En nu zei dezelfde vrouw laatst tegen mij: 'Succes met de ramadan'. Mooi hè?

Ik zeg ook tegen mijn kinderen: al zeggen ze in het nieuws lelijke, onjuiste dingen over moslims, dat zijn mensen morgen weer vergeten, als jij gewoon lief en open blijft. Dát is wat ertoe doet, en wat mensen gaan onthouden."

Saamhorigheid

"Voor een opdracht die we op de VU kregen, moesten we een presentatie geven over een heilige tekst die door radicalen verkeerd wordt begrepen. Ik koos een welbekend korangedeelte waaruit radicalen halen dat je oorlog moet voeren tegen andersgelovigen. Lees je dat zinnetje in de context, dan blijkt dat die hele tekst al uitgaat van een situatie waarin die andersgelovigen oorlog voerden tegen de Profeet en de zijnen. En verderop in die tekst staat trouwens ook dat je vrede moet sluiten als zij dat willen.

Bij een andere opdracht ging het over hoe je jongeren over de Koran vertelt. Ik koos een tekst over saamhorigheid, en sloot af met een vraag: Wat doen jullie hiervoor?"

Ilyaas El Yousfi: 'WO II? Zo'n duisternis mag Nederland niet meer meemaken.' Beeld Phil Nijhuis

Ilyaas El Yousfi (30) imam van de As-Soennahmoskee in Den Haag

"Ik ben nu ongeveer drie jaar imam. Destijds kon ik naar de technische universiteit in Delft gaan, of islamitische theologie gaan studeren. Ik volgde mijn hart - als tiener had ik al acht jaar islamitisch onderwijs genoten in Marokko - en koos voor het laatste. Het werd een vierjarige bachelor in Saudi-Arabië, maar ik ben in Nederland geboren en getogen. Dit is het land waar mijn ouders en familie zijn en waar ik me thuis en fijn voel.

De geschiedenislessen vond ik het interessantst. Je denkt te weten hoe dat zit: protestanten, katholieken enzovoorts. Maar wat me verraste, is dat Nederland eeuwen terug zo'n voorloper was op het gebied van tolerantie. Verschillende groeperingen, christenen, joden, konden toen al respectvol naast elkaar leven. Het lijkt soms alsof we dat nu kwijtraken, met de opkomst van almaar rechtsere geluiden in politiek en media. We zijn als moslims op onze hoede. Zijn we wel 100 procent veilig, en hoe zal het onze kinderen hier vergaan?

We zijn ook op werkbezoek geweest bij synagogen. Heel bijzonder om mee te maken en om van dichtbij te horen van mensen over de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Op weg terug naar huis zeiden we als imams tegen elkaar: dit nooit weer. Zo'n duisternis mag Nederland niet meer meemaken.

Soms wierp de docent een stelling op om ons te prikkelen. Bijvoorbeeld dat de islam een gewelddadig geloof is. Prachtig hoe de imams het tegendeel aantoonden: in Andalusië, in het Ottomaanse rijk en in Marokko hebben moslims honderden jaren veilig samengeleefd met joden en christenen. Tot in de vijftiende eeuw, toen moslims en joden in Spanje en Portugal vervolgd werden door katholieken en moesten wegvluchten. Toen heeft de sultan van het Ottomaanse Rijk schepen gestuurd om ze op te halen. Hij deed zijn islamitische plicht door hun een veilig onderkomen te bieden."

Tegengaan van intolerantie

"In het studietraject was er ook aandacht voor hoe je als imam je deskundigheid kunt inzetten in het omgaan met radicaliserende jongeren. Het gevaar is dat veel jongeren zich via internet verdiepen in de islam, met onbetrouwbare bronnen in aanraking komen, en niet aan de imam vragen hoe het werkelijk zit. Een paar jaar terug stapte een jongeman onze moskee binnen die naar Syrië wilde uitreizen. Dan denk je wel: dit is een serieuze zaak. Dus heb ik mijn agenda voor hem vrijgemaakt, en lange zittingen met hem gehad over zijn manier van denken. Uiteindelijk was het hem duidelijk. Hij is nergens heen gegaan.

Dit doen wij trouwens niet omdat we het van iemand moeten doen, of omdat we dit leren op de VU. Nee, het tegengaan van intolerantie is gewoon onze eigen islamitische overtuiging."

Lees ook:

Een nieuwe imamopleiding in Nederland, nu van moskeekoepel Milli Görüs

De moskeekoepel Milli Görüs begint een imamopleiding aan de International University of Applied Sciences in Amsterdam. 

VU doet imams op Nederlandse les

Nu spreken de geestelijken, die meestal zijn opgeleid in Turkije, Marokko of Egypte, vaak de taal niet, en ontbreekt het hen aan kennis over het leven in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden