RecensieIn het geheim geloven

Een spannend tijds- en egodocument van Tomas Halik, een theoloog met invloed

In het geheim geloven
Autobiografie Tomáš Halík (vertaald door Kees de Wildt)
KokBoekencentrum 376 blz. € 29,99
★★★

De schrijver

De Tsjechische priester Tomas Halik (1948) is inmiddels een gewaardeerde stamgast in deze rubriek. Zijn Nederlandstalige eersteling, Geduld met God (2014), streek meteen al vijf sterren op, net als De nacht van de biechtvader (2016) en Raak de wonden aan (2018). Afgelopen maart zou hem in Naarden de Comeniusprijs uitgereikt worden, maar die festiviteit werd (vooralsnog) een jaar uitgesteld.

De thematiek

In navolging van Augustinus’ Belijdenissen blikt de nu 72-jarige Halik terug op zijn leven, in een ‘levensbiecht’ die ‘een hermeneutische sleutel’ wil geven voor de persoonlijke en historische context waarin zijn geloof en theologie zich hebben ontwikkeld. Haliks leven is inderdaad verbonden met heel wat sleutelmomenten uit de Europese geschiedenis.

Zo werd hij geboren in het jaar dat de Communistische Partij in Tsjecho-Slowakije de macht greep, genoot hij in 1968 als student hartstochtelijk van de korte Praagse Lente en werd hij in 1978 tot priester gewijd op (bijna) hetzelfde moment dat mede-Oost-Europeaan Wojtyła paus werd. ­Halik vertelt hoe hij als enig kind opgroeide in een intellectueel milieu, waarom hij in 1966 belijdend rooms-katholiek werd en vervolgens in het diepste geheim werd opgeleid tot priester – zelfs zijn eigen moeder en de kardinaal mochten van niks weten.

Zijn verhaal gaat over zijn rol in het verzet en zijn ‘bovengrondse’ werk als psychotherapeut in een verslavingskliniek. Over de pesterijen van de geheime politie en collaborerende medepriesters. Over zijn afkeer van compromissen en zijn bewondering voor Meister Eckhart, Nietzsche, Teilhard de Chardin en Jan Palach.

Ook vertelt hij hoe hij vlak voor de ‘Fluwelen Revolutie’ in 1989 eindelijk als priester uit de kast kon komen, over zijn kennelijk toch te hoogdravende blauwdruk voor de toekomst van het katholicisme in Tsjechië, en over hoe hij in 1998 genoemd werd als opvolger van president Vaclav Havel. Over zijn vriendschap met spirituele beroemdheden als Anselm Grün, de Dalai Lama en drie pausen op rij. Verder heeft hij nog wat zure appels te schillen met de theologische faculteit die hem in 1992 ontsloeg en gaat hij in op de donkere nacht waar zijn ziel vervolgens in terecht kwam. Het slotakkoord van zijn boek gaat over een nog vrij recente religieuze grenservaring, toen hij op Antarctica bijna het leven liet.

De mooiste zin

Diepe zinnen genoeg in dit boek, maar de mooiste staat pontificaal op het kaft: ‘In het geheim geloven’. Die meerzinnige titel dekt de lading naar mijn smaak beter dan alle best literair verantwoorde namen van de verschillende Duitse, Tsjechische en Engelse geschriften die vertaler De Wildt in deze Nederlandse tekst nauwgezet heeft samengebracht.

Redenen om dit boek niet te lezen

Het blijft natuurlijk een lastige combinatie: christelijke nederigheid en welverdiend maatschappelijk aanzien. Halik heeft inderdaad veel gedaan om trots op te zijn en daarvoor verwijst hij uiteraard naar God, ‘de verborgen auteur en regisseur’ van zijn verhaal. Toch werd ik op den duur kriegel van al die keren dat hij vermeldt ergens ‘voor gevraagd’ te zijn. Verder snap ik dat een intellectueel en kosmopoliet als Halik niet geschapen is voor dorpspastoor, maar waarom die minachting voor een kerk ‘vol oude vrouwen’? En wat zou hij toch met ‘tegennatuurlijk gedrag’ bedoelen?

Redenen om dit boek wel te lezen

In het geheim geloven is een spannend tijds- en egodocument van een invloedrijk theoloog die onder vreedzamere omstandigheden wellicht een glanzende, maar saaie academische carrière als historicus of Jan Hus-biograaf had gemaakt. Laat u, indien van toepassing, ook maar even geduldig op uw ziel geven voor de naïviteit waarmee veel West-Europese christenen zich indertijd in de luren hebben laten leggen door ‘christelijke vredesinitiatieven’ uit de Sovjetkoker. En overpeins vervolgens met Halik hoe een mens (of kerk) een crisis kan aangrijpen als uitgelezen moment voor geestelijke vernieuwing.

Lees ook:

De coronacrisis is hét moment voor de kerk om te veranderen

De kerken zijn leeg in deze coronacrisis. En dat staat symbool voor de leegte in de kerk, stelt de Tsjechische priester en hoogleraar Tomáš Halík. Christenen zouden deze tijd moeten aangrijpen voor een radicale verandering van kerk en christendom, betoogt hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden