Bladenoverzicht

Een snippertje uit het Marcus-evangelie

Het is een snippertje, maar het vormt de inzet van een enorme controverse in kringen van oudheidkundigen. Die begon in 2012 met de ontdekking van een fragment uit het evangelie van Marcus dat zou stammen uit de eerste eeuw van onze jaartelling. Een spectaculaire vondst, stelt oudheidkundige Jona Lendering, die in het christelijke opinieblad CW de kwestie uit de doeken doet. Want het Marcus-evangelie is rond het jaar 70 na Christus geschreven. Het opgedoken fragment zou dus een van de eerste kopieën zijn van de nieuwtestamentische tekst.

Van een vervalsing zou geen sprake zijn: een wetenschapper had het snippertje uit een Egyptisch dodenmasker van papier-­maché losgeweekt. In zo’n masker zouden inderdaad zomaar stukken papyrus met vroegchristelijke teksten hebben kunnen zitten.

Papier-maché

Lendering: ‘In het geval van het Marcus-fragment heeft een wetenschapper zo’n masker van papier-maché in een badje met palmolive-zeep uit elkaar gehaald, waardoor de lijm wel oploste, maar de inkt leesbaar bleef.’ Dodenmasker naar de knoppen, maar dat leverde wel een sensatiestuk op.

Er rezen toch twijfels, want officiële publicatie van het fragment bleef uit. Oudheidkundigen dachten: bij nader onderzoek is waarschijnlijk gebleken dat het fragment toch veel jonger was, en dus een stuk minder interessant.

Totdat er vorig jaar ineens een wetenschappelijke publicatie verscheen over een Marcus-fragment uit de tweede of derde eeuw. Auteur: de Amerikaanse onderzoeker Dirk Obbink namens de Egyptian Exploration Society (EES), dat een grote collectie papyri beheert. Het bleek over het fragmentje uit dat dodenmasker te gaan en de vermoedens dat het stukje papyrus jonger was dan gedacht bleken te kloppen, aldus de publicatie. ‘Er was iets opvallends aan de hand rond dit fragment’, schrijft Lendering. ‘Het stond vast dat het bekend was geweest bij de puissant rijke Amerikaanse familie Green, eigenaar van een van ’s werelds grootste privécollecties bijbelse teksten en voorwerpen en een belangrijke donateur van het Museum of the Bible in de stad Washington. (…) Maar hoe kende de familie dit fragment? Een belangrijke vraag, zeker aangezien de EES vorig jaar liet weten dat het fragment nooit te koop was aangeboden aan de Greens. Hoe kon het bij wetenschappers dan zo bekend zijn?’

Alles wijst erop dat Obbink zich met de papyri van de EES bij de Greens heeft gemeld, zich voordeed als de eigenaar en ten onrechte stelde dat het om een fragment uit de eerste eeuw zou gaan, om de prijs op te drijven. Er loopt nog onderzoek naar de kwestie, maar voor Obbink ziet het er slecht uit. Intussen, stelt Lendering, is het vooral de betrouwbaarheid van de wetenschap die schade lijdt. ‘Oudheidkundigen baseren hun reconstructie van het Griekse, Romeinse en Joodse verleden voor een belangrijk deel op geschreven bronnen. Antieke en middeleeuwse manuscripten van de Bijbel en andere teksten vormen het fundament van onze kennis. Door affaires als deze wordt het vertrouwen in die fundamenten echter danig op de proef gesteld (…).’

Verbeeldingskracht

Over ‘vervalsingen’ gesproken: in Schrift, tijdschrift over de Bijbel staat een door de Amsterdamse hoogleraar Nieuwe Testament Bert Jan Lietaert Peerbolte gefingeerde brief van de apostel Onesimus aan de apostel Paulus. Onesimus wordt genoemd in de nieuwtestamentische brief van Paulus aan Filemon. ‘Het Nieuwe Testament bestaat grotendeels uit brieven’, schrijft Lietaert Peerbolte ter inleiding. ‘Wat het interpreteren van deze teksten lastig maakt, is dat we geen toegang hebben tot de volledige briefwisseling. Alleen de brieven van Paulus zijn bewaard gebleven. Daarin verwijst hij soms naar brieven die hij ontvangen heeft, maar geen van die brieven bestaan nog. We zijn op onze verbeeldingskracht aangewezen als we de andere kant van het verhaal proberen te reconstrueren om zo beter te begrijpen waarover Paulus schreef.’

Lietaert Peerbolte kroop in de huid van Onesimus. Zijn brief verscheen al in een Engelse bundel die als doel had te laten zien dat ‘literaire verbeelding van belang is bij bestudering van de Bijbel’. Een fascinerende brief die die van Paulus een extra dimensie geeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden