Reportage Natuurbegraafplaats

Een nieuwe inkomstenbron voor de zusters van Abdij Koningsoord: een natuurbegraafplaats

Zuster Pascale en Amber van Amsterdam leiden rond over de natuurbegraafplaats. Beeld Herman Engbers

De zusters van Abdij Koningsoord hebben sinds kort een natuurbegraafplaats naast hun klooster. De belangstelling is groot. ‘De doden zijn bij ons nooit alleen.’

Als de zusters van Abdij Koningsoord een nieuwe inkomstenbron voor hun abdij willen aanboren, zijn de mogelijkheden vrij beperkt. Zeker, een gastenverblijf levert geld op, een abdijwinkel kan nooit kwaad en vrouwelijke religieuzen bekwamen zich meer dan gemiddeld in het aloude ambacht van het boekbinden. Jammer dat de zusters trappistinnen geen bier brouwen. Dat voorrecht lijkt voorbehouden aan hun mannelijke collega’s. 

Een ‘trappistinnenbiertje’ lijkt er voorlopig nog niet in te zitten. En dus zocht zuster Pascale (51), trappistin en econoom van de abdij Koningsoord in Arnhem, samen met haar medezusters naar iets anders. Ze hadden toch iets nodig om van te leven. “Wat ik mooi vind aan onze natuurbegraafplaats is dat je de grond deelt met anderen en echt aan natuurbeheer doet”, zegt zuster Pascale. “Tegelijkertijd zijn we op deze manier ook nog eens in de wereld aanwezig, zij het op een discrete manier.”

Het is een paar weken voor de opening van Koningsakker, zoals de natuurbegraafplaats heet. Zuster Pascale loopt over de begraafplaats en wijst hier en daar een bloem aan. In de verte zoeken een aantal mensen een graf uit. “Voor ons is rust heel belangrijk. Sinds we hier tien jaar geleden als communiteit gingen wonen, hebben we steeds nagedacht hoe we ervoor konden zorgen dat het stil bleef om ons heen. Op een gegeven moment hebben wij grond rondom de abdij aangekocht.” 

Landbouwgrond

Over dit besluit werd in de communiteit gestemd. “We hadden natuurlijk weleens horen praten over natuurbegraafplaatsen. Op een dag zei een van onze vrijwilligers: ‘Waarom doen jullie dat niet?’, vertelt zuster Pascale. “Toen zijn we gaan kijken naar andere natuurbegraafplaatsen en we hebben er veel over gesproken. Iedereen stond er vrijwel meteen achter. Daarna is het idee gaan groeien. Een medezuster heeft de naam Koningsakker bedacht. Vol goede moed zijn we aan de slag gegaan, samen met de vrijwilligers en de koepelorganisatie Natuurbegraafplaatsen van Waarde. Wij hadden hier natuurlijk helemaal geen ervaring mee.” 

Al snel stuitten de trappistinnen op de eerste problemen. Om te beginnen was de grond die ze hadden aangekocht landbouwgrond. Om daar een begraafplaats op te mogen aanleggen, moest het bestemmingsplan worden gewijzigd. Zuster Pascale: “Er is ook veel discussie geweest. Niet alle buren waren even blij met ons idee. Uiteindelijk is er geprocedeerd tot aan de Raad van State. Die juridische rompslomp heeft alles bij elkaar zo’n tweeënhalf jaar geduurd. We hebben geprobeerd alles zo goed mogelijk uit te leggen.”

Toen alle toestemmingen rond waren, kon begonnen worden met het geschikt maken van de circa 17 hectare grond voor de eeuwige rust. Er werd zelfs een landschapsarchitect ingeschakeld. Naar voorbeeld van de binnentuin van de abdij is de begraafplaats opgedeeld in vier delen, elk met een eigen karakter, die verwijzen naar de seizoenen van het jaar. Daar waar de bomen staan is het winter, terwijl het herfstperceel een heidekarakter moet krijgen.

“Ruim honderd jaar geleden was dit gebied ook heide”, vertelt zuster Pascale. “Dat willen we hier dus deels terugkrijgen. Daarvoor heb je dan weer schrale grond nodig. We ‘maken’ natuur, maar willen diezelfde natuur ook haar gang laten gaan. Al met al een spannende onderneming.”

Iedereen welkom

Over belangstelling heeft Koningsakker niet te klagen. De nieuwsbrief heeft al zo’n vijfhonderd abonnees van wie een deel al een plekje heeft uitgezocht. Voor andere belangstellenden is er een website en een mooie brochure met wervende teksten als: ‘Koningsakker biedt u een bijzondere plaats om uw naaste te begraven. Een prachtig natuurgebied, waar de doden rust vinden en de levenden op adem komen.’ Een eenpersoonsgraf kost € 4250 euro en een tweepersoonsgraf € 7500. Je koopt de grafrechten voor altijd. ‘Wilt u naast elkaar begraven worden? Dit is uiteraard ook mogelijk. In dit geval reserveert u twee eenpersoonsgraven à € 4250 euro.’

Er is ruimte voor zo’n 5000 overledenen op Koningsakker. Die komen overigens niet in ‘gewijde aarde’ te liggen die van oudsher alleen toegankelijk is voor rooms-katholieken. In de aarde van Koningsakker is iedereen welkom. De grafplek kan eventueel wel gezegend worden. Verder komt er op het terrein een kleine Mariakapel waar bezoekers een kaarsje op kunnen steken.

Beeld Herman Engbers

De trappistinnen exploiteren de begraafplaats niet zelf. (“Begraven is niet ons vak. We zitten zeven keer per dag in de kerk. Zo’n begraafplaats kost gewoon veel tijd.”) Zuster Pascale zit namens de communiteit in de directie, maar de dagelijkse gang van zaken is in handen van professionals, zoals pr-coördinator Amber van Amsterdam. “Wij zijn een duurzame begraafplaats”, vertelt ze. “Hier gaat alles op in de natuur. Dat wil zeggen dat rekening moet worden gehouden met de kist waarin iemand wordt begraven of de urn waarin de as zit. Alles moet duurzaam en afbreekbaar zijn. Grafstenen kennen we niet. Als nabestaanden graag een gedenkteken willen, leveren we een boomschijf waar de naam van de overledene of een inscriptie naar keuze op gezet kan worden, gemaakt van hout uit de bossen van de zusters. Die boomschijf vergaat ook op den duur.”

Milieu-effecten

Door sommigen wordt het duurzame aspect van de natuurbegraafplaats betwist. Al die ingrepen in de natuur, zoals het planten of juist kappen van bomen, zouden niet zonder gevaar zijn. Als stoffelijke overschotten worden opgenomen in de natuur, zouden bovendien medicijnresten in de bodem terecht kunnen komen. Van Amsterdam zegt dat een onderzoek in opdracht van de provincie Gelderland naar negatieve milieu-effecten van natuurbegraafplaatsen heeft aangetoond dat die verwaarloosbaar zijn. “En we zorgen hier voor nieuwe natuur en dat betekent meer biodiversiteit.”

Afgelopen zaterdag is de begraafplaats officieel opengegaan. Toch zijn er daarvoor al een paar mensen begraven op Koningsakker. Zoals een vrijwilliger die wist dat hij de opening van de natuurbegraafplaats niet zou halen. Ook voor de vrouw van emeritus-predikant Jan Valk werd een uitzondering gemaakt. “Bij haar werd begin januari longkanker met uitzaaiingen geconstateerd. Er was geen redden meer aan. Op 2 mei is ze hier begraven”, vertelt hij. “Ze heeft de plek van haar graf niet zelf meer gezien omdat ze te ziek was, maar ik heb haar verteld dat ik die met medewerking van de zusters had gevonden. Wij wandelden hier altijd met de honden. Ze vond het prima. In overleg met de kinderen heb ik besloten dat alleen haar voornaam op de boomschijf kwam te staan: “ ‘Ada’, in mooie sierlijke letters. Zelf kom ik naast mijn vrouw te liggen. Dat duurzame aspect spreekt mij aan, je wordt opgenomen in de natuur. Ook vind ik het fijn dat de begraafplaats naast een abdij ligt. Ik kom hier elke dag en dan zie ik die zusters in de verte lopen in hun prachtige habijt. Dat is een geruststellend gezicht.”

Voor de trappistinnen is de komst van de natuurbegraafplaats een grote verandering, niet alleen in zakelijk opzicht. “We krijgen er een heleboel nieuwe buren bij”, zegt zuster Pascale. “Al sinds jaar en dag bidden we in het koorgebed voor de overledenen. Die liggen nu op tweehonderd meter afstand. Ze komen letterlijk dichterbij. Door ons gebed, maar ook door onze fysieke aan­wezigheid, ben je als dode hier nooit ­alleen. Wij houden een oogje in het zeil.”

Lees ook:

Weerstand tegen begraven in de natuur

De Raad van State heeft de komst geblokkeerd van een natuurbegraafplaats in Huis ter Heide. Dat is een fikse tegenvaller voor Natuurmonumenten.

Trappistenklooster 

Trouw trekt door Nederland en test ‘tempels’ van velerlei soort. Vandaag: abdij Koningsoord. “Wie een stukje om het gebouw heenloopt, zal ongetwijfeld een glimp van een zuster in habijt opvangen door één van de vele ramen.” 

‘Op zondag kom je God sneller tegen’

Zuster Guerric Kochx studeerde geneeskunde in Nijmegen, voordat zij in 2006 intrad bij de Trappistinnen van abdij Koningsoord in Berkel-Enschot. In 2009 verhuisde zij met de overige achtentwintig zusters naar een nieuw klooster in Arnhem. Daar legde Zuster Guerric op 8 december 2011 haar plechtige geloften af. “Voor mij is dit leven in het klooster een weg om mijzelf beter te leren kennen en uiteindelijk God te vinden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden