ColumnStijn Fens

Een monument voor tante Ivona

In het Brabantse dorp Zijtaart, onder de rook van Veghel, liggen op een kleine begraafplaats - ingeklemd tussen nieuwbouwhuizen en een parkeerplaats vol met energiezuinige auto’s - honderden Franciscanessen van Veghel te wachten op de opstanding. Het is alsof ze zijn aangespoeld op een onbewoond eiland en iedereen deze zusters vergeten is.

Je zou zeggen dat de redding nabij is. Hun klooster staat namelijk even verderop en kijkt uit over de begraafplaats, die wel iets weg heeft van een militair ereveld. Jammer alleen dat de nonnen dat klooster in 2006 aan de gemeente verkochten. Het gebouw is nu multifunctioneel en lijkt elk contact met zijn vroegere zusters verloren te hebben. Op de plek waar ooit met hoge stemmen Gods lof werd gezongen, zitten nu een basisschool, bibliotheek en buitenschoolse opvang.

Deze week was ik in Zijtaart in het kader van een mini-pelgrimage. Op dat eiland van de doden ligt namelijk een oudtante van mij begraven. Ze was een zus van mijn grootmoeder van vaderskant en had als kloosternaam Ivona. Mijn vader sprak altijd over haar als was zij een heilige, en hij heeft haar ons altijd ten voorbeeld gesteld. Zelf was mijn vader niet vroom, maar hij had een grote bewondering voor mensen die dat wel waren. En tante Ivona was vroom. Zelfs toen ze aan het eind van haar leven niemand meer herkende, bad ze gewoon door.

‘Ze was klein van stuk en heel lief’

Ook na de dood van mijn vader bleef tante Ivona mij bezighouden. Een paar jaar geleden gaf ik een lezing in de rooms-katholieke kerk van Deurne. Ik refereerde in mijn verhaal aan tante Ivona, van wie ik wist dat ze hier had gewoond en gewerkt. Na afloop kwam er een bejaarde dame op mij af. “Ik heb bij uw oudtante op de bewaarschool gezeten. Ze was klein van stuk en heel lief. Misschien was ze inderdaad wel heilig, zoals u in uw lezing veronderstelde.”

Die avond bleek dat tante Ivona in Deurne een beroemdheid is. Ze heeft een eigen pagina op deurnewiki.nl, een soort online-encyclopedie over het dorp. Daar las ik dat tante Ivona daar van 1916 tot 1961 bewaarschoolzuster was. ‘Ook verzorgde zij de opleiding van misdienaars.’

Het regende zacht toen ik voor het hek stond dat toegang gaf tot het kerkhof. Op slot, zo leek het. “U moet bij de garage zijn of anders bij zuster Germana”, zei een man die in een tuin aan de overkant bezig was onkruid te wieden. Bij de garage vroegen ze of ik mijn auto kwam ophalen. “Nou, het gaat me om de sleutel van het kerkhof van de zusters.” De man leek niet verbaasd. “Dan moet u mijn moeder hebben. Ik roep haar wel even.” De moeder van de man van de garage fietste met mij mee en maakte met een eenvoudige handgreep het hek open. De zusters lagen op volgorde van sterfdatum en ik had tante Ivona dan ook snel gevonden. Een eenvoudig wit kruis, met haar kloosternaam erop en daaronder haar echte naam: Jacoba van Dongen. Ze was 82 jaar oud geworden. Zou zuster Germana haar nog gekend hebben? Het was het vragen waard.

Katholieke optocht

Zuster Germana bleek vlak bij het kerkhof te wonen, in een straat die naar een pater was genoemd. “Ja, ik heb Ivona gekend”, zei zuster Germana, terwijl ze in de deuropening van haar nieuwbouwhuis stond. “Ze was heel klein. Toen ze een keer bij een katholieke optocht in Deurne aan de kant van de weg stond te kijken, hebben ze haar in één keer opgepakt en op een praalwagen gezet! Wij zijn nu nog maar met 35 Franciscanessen van Veghel over in ons land. Heeft u trouwens de Mariakapel bij de begraafplaats al bezocht?”

Ik reed terug naar de begraafplaats waar Maria in de kapel op mij wachtte. Er klonk mooie geestelijke muziek. De kapel bleek gebouwd ter nagedachtenis aan de Franciscanessen, en in dankbaarheid voor wat zij voor Zijtaart betekend hebben. Ze zijn niet de enige religieuzen die zo’n aandenken verdienen.

In ons land wachten in al dan niet gemoderniseerde kloostergebouwen hoogbejaarde zusters tot de hemel voor hen opengaat. Er zitten heilige en minder heilige zusters bij. Zelf zijn ze te bescheiden om zich erop te laten voorstaan, maar ze hebben Nederland mede gevormd tot het welvarende en gelukkige land dat het nu is.

Laten we lief voor ze zijn.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden