De kerk van Ruurlo wordt multifunctioneel (en kan zo veel langer open blijven).

Reportage Herbestemming

Een modeshow in de kerk? Moet kunnen, vinden ze in Ruurlo

De kerk van Ruurlo wordt multifunctioneel (en kan zo veel langer open blijven). Beeld Lars van den Brink

Een concert, lezing, expositie of zelfs een modeshow in de kerk? Moet kunnen, vinden ze in Ruurlo. Want de kerk is er immers niet alleen voor de gelovigen, maar voor het hele dorp. Dus verbouwden ze de kerk. 

 In de hal van de Dorpskerk in het Gelderse Ruurlo staat een houten kerkbank. Niets bijzonders, zou je zeggen. Maar dit is de laatste die er in de kerk te vinden is. Bij de verbouwing van vorig jaar zijn de banken verwijderd en verkocht. “Bij de bakker, waar ze in de zomer ook ijs verkopen, staat er een. Kunnen de mensen er lekker hun ijsje eten. ‘Hemels genieten’, noemen ze dat”, zegt Wim Zoerink.

Samen met Rinus Dijkman en Reina van Oord geeft hij een rondleiding door de vernieuwde Dorpskerk. Het drietal uit de PKN-gemeente Ruurlo-Barchem was nauw betrokken bij de plannen en de werkzaamheden. De stiltehoek bijvoorbeeld, achterin. Langs de wanden van het semi-afgeschermde deel, hangen planken waar witte stenen liggen met daarop de namen van overleden gemeenteleden, een verwijzing naar een bijbeltekst waarin God zegt dat hij de mensen een witte steen zal geven met daarop een nieuwe naam. Vanuit de gemeente bestond de wens daar een plek voor te maken en die kwam er in de nieuwe kerk.

De kerk moet een ‘open huis’ zijn

Uit onderzoek van Trouw blijkt dat steeds meer kerken hun gebouw multifunctioneel proberen te maken. Door ontkerkelijking en vergrijzing hebben inmiddels een kleine 1400 van de bijna 6900 kerkgebouwen in Nederland een nieuwe functie gekregen. Gemeenten die hun gebouw zelf willen blijven gebruiken, maar extra middelen nodig hebben om de kerk open te kunnen houden, verhuren hun pand steeds vaker. Zo staat het door de week niet leeg en blijft het een plek die binnen de gemeenschap van betekenis is.

Dat was ook de visie van de gelovigen in Ruurlo: de hervormde Dorpskerk moest een ‘open huis’ zijn waar het hele dorp gebruik van kan maken. “De kerk staat letterlijk midden in het dorp. En op de lange termijn moeten anderen zich over het gebouw gaan ontfermen, want het aantal kerkleden loopt terug. Al mogen we niet klagen over het aantal bezoekers op zondag”, zegt Dijkman.

“En dat terwijl Ruurlo helemaal niet zo kerks is”, zegt Van Oord. Over de Achterhoekers wordt weleens gezegd dat ze ‘geloven op wieltjes’ – ze komen alleen in de kerk als ze gereden worden, met doop, trouwen of overlijden. Toch is de kerk ook voor de niet-gelovigen belangrijk. “Ruurlo komt niet in de kerk, maar kom ook niet áán de kerk”, zegt Dijkman grappend.

Om het gebouw geschikt te maken als multifunctionele ontmoetingsplek voor het dorp, moest er wel het een en ander aan gebeuren. Zo was er eigenlijk geen ruimte waar mensen elkaar konden ontmoeten en een kop koffie drinken, er waren geen goede toiletten en door de vaste kerkbanken was de ruimte lastig aan te passen.

Bruidsschat

En dus begon in januari vorig jaar de grote verbouwing. Die kon voor een groot gedeelte gefinancierd worden door de verkoop van het gebouw in ­Barchem, de gemeente waar Ruurlo tien jaar geleden mee fuseerde. Er is nog overwogen het gebouw over te doen aan de stichting Oude Gelderse Kerken, zodat zij het onderhoud voor hun rekening konden nemen. “Maar die wilden er een bruidsschat bij. Toen dachten wij: dan kunnen we het net zo goed zelf doen. Anders is het nog maar afwachten wat het wordt en nu kunnen we zelf kijken wat we willen”, zegt Dijkman.

Beeld Lars van den Brink

De provincie sprong bij met subsidies en er kon bij het Rijk geld worden aangevraagd voor onderhoud en renovatie, omdat de kerk een rijksmonument is. Dat maakte het verbouwen soms ook weer lastig. “We wilden bijvoorbeeld een keuken in de hoek plaatsen, maar omdat het een monument is, mocht er niks aan de wanden worden gemaakt.”

Daar is een creatieve oplossing voor gevonden. In de zijbeuk staat nu los in de ruimte een grote tribune, afgewerkt met houten latten aan de zijkant. Op het eerste gezicht lijkt het bouwsel enorm veel plek in te nemen, maar Dijkman laat zien wat voor functies het herbergt. Hij trekt een deur open en verdwijnt in de tribune, om vervolgens aan de zijkant een luik open te klappen waardoor je van buiten een keukentje in kijkt. “Het is niet groot, maar hier kunnen we koffie en thee serveren en dat soort dingen”, zegt hij.

Grote verbouwing over alles lucht- en geluiddicht te maken

Aan de andere kant zijn drie toiletten gebouwd. “Alles is lucht- en geluiddicht”, zegt Dijkman, terwijl hij demonstreert dat het licht automatisch aan en uit gaat als je de deur open en dicht doet. De eerste drie treden van de tribune kunnen van het gevaarte worden losgemaakt en opzij gedraaid zodat ze richting het liturgisch centrum staan, vertelt Zoerink.

“Met de verbouwing hebben we heel veel functies toegevoegd. Wel ten koste van een paar zitplaatsen, maar je kunt hier nu veel meer”, zegt Zoerink. De zijbeuk kan nu dienstdoen als koffieruimte, expositieruimte of een podium voor concerten en lezingen. In het voorjaar was het topstuk van een tentoonstelling met werk geïnspireerd op Mathilde Willink, muze en echtgenote van schilder Carel Willink, te zien in de kerk.

De uitdaging was echter om de ­Ruurloërs de kerk in te krijgen. “Mensen zijn niet gewend de kerk te gebruiken”, zegt Zoerink. “We hebben het gebouw eerder wel verhuurd, maar dat werkte toen niet goed. Als we een concert hadden, moest men voor het toilet naar de horeca aan de overkant”, zegt Dijkman.

Enge dingen

Om de nieuwe mogelijkheden van het gebouw te laten zien, besloot de gemeente het gebouw drie weken lang beschikbaar te stellen. “Iedereen kon kosteloos gebruikmaken van de kerk. Dat hebben we geweten, er is ontiegelijk veel gebruik van gemaakt”, zegt Zoerink.

Beeld Lars van den Brink

“We wilden laten zien dat een kerk geen gebouw is waar enge dingen gebeuren. De rol van de kerk in de maatschappij is anders dan vroeger. Dat strenge, dogmatische is niet meer”, zegt van Oord. “Mensen die na lange tijd weer eens in de kerk komen, merken dat het veel meer ontspannen is. Er ontstaat zelfs weleens een gesprek tijdens de predikant en een kerkganger tijdens de dienst. Dat moet kunnen.”

De eerste ondernemer die een evenement in de Dorpskerk organiseerde was Rob Teunissen, die een modezaak in het dorp runt. “Ik organiseer in mijn winkel twee keer per jaar een modeshow. Nu dacht ik: laat ik dat eens in de kerk gaan doen.” Om het iets groter aan te kunnen pakken, ging hij op zoek naar andere lokale ondernemers die wilden meewerken.

Catwalk

“Naast mijn modezaak hadden we ook een fietsenmaker, een slager, een lingeriewinkel, een tweedehandszaak, een caféhouder en een bloemist.” Er werden modellen gezocht in het dorp, die werden gekapt door de plaatselijke kapper. In de zijbeuk was ruimte voor elke ondernemer om zichzelf te presenteren met een stand, in het middenschip werd de catwalk opgebouwd waar modellen zelfs met fiets en al overheen gingen.

“In mijn eigen winkel komen er meestal zo’n zeventig vrouwen op zo’n modeshow af. We merkten wel dat er veel belangstelling was, dus we hadden gerekend op 150 mensen. Uiteindelijk zijn er driehonderd mensen geweest, ik was totaal overdonderd”, zegt Teunissen.

Omdat Teunissen zelf heel blij is met de openstelling van de kerk, wilde hij graag een evenement organiseren dat ook aan andere mensen liet zien wat er allemaal mogelijk is in het gebouw. “Ik vind het belangrijk dat je als gemeenschap met z’n allen zorgt dat je iets in stand kunt houden. En op deze manier kan het gebouw ook nog behouden blijven. Dat vind ik heel mooi.”

Vergaderingen of filmavonden

Hij denkt dat er nog veel meer activiteiten zijn die in de kerk zouden kunnen plaatsvinden, maar realiseert zich dat het tijd nodig heeft om te groeien. “Denk aan vergaderingen van verenigingen. Of de filmavonden die nu in de bieb worden gehouden.”

Teunissen is van huis uit katholiek en heeft weleens meegeholpen geld op te halen voor het onderhoud van de katholieke kerk in Ruurlo. Maar daar liep hij tegen allerlei regels van hogerhand aan die het vaak moeilijk maakten. ­

“De Dorpskerk is gewoon van de mensen zelf. Hun uitgangspunt heeft me erg geraakt: dat zij rentmeester zijn van de kerk en die op een goede manier moeten kunnen overdragen aan de ­volgende generatie. Dat vind ik heel wijs.”

Ook de gemeenteleden zelf denken dat er nog meer kan gebeuren in de kerk. Maar het begin is er in ieder geval. “De kerk is nu een jaar open en binnenkort hebben we een evaluatie. Maar we zien al wel dat er terugkerende evenementen zijn, zoals het kapperscollectief dat hier workshops houdt”, zegt rondleider Wim Zoerink. “Voor mij is het in ieder geval al geslaagd. Het gebouw heeft echt de mogelijkheden gekregen die ik had voorgesteld.”

Lees ook: 

Omgebouwd tot zorghuis, nu het kan

Voerendaal in Limburg had nog twee levendige parochies. Maar de gemiddelde leeftijd liep op en dus besloten de parochianen te fuseren. Binnenkort opent een zorginstelling in een van de kerkgebouwen

Een op de vijf Nederlandse kerken is geen kerk meer

Het is in veel steden en dorpen een gevoelige discussie: wat te doen met een leegstaande kerk? Trouw bracht in kaart hoeveel kerkgebouwen Nederland telt en hoeveel daarvan een nieuwe bestemming hebben gekregen. Katholieke kerken blijken strengere voorwaarden te stellen aan herbestemming dan protestante. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden