Recensie Religie

Een kerkelijk, maar zeer divers pleidooi voor oecumene

Spirituele oecumene; over de vele vormen van de gezamenlijke en persoonlijke omgang met God
Herman Speelman en Klaas van der Zwaag (red.)
Summum; 794 blz. € 34,95
★★★★☆

De auteurs

Deze zeer lijvige bundel is ingeleid en samengesteld door Herman Speelman, onderzoeker aan de Theologische Universiteit Kampen, en Klaas van der Zwaag, religiejournalist bij onder meer het ­Reformatorisch Dagblad. Twee gereformeerde mannen, die met achtenveertig andere mannen en twee vrouwen schrijven over de oecumene. Over die man-vrouwverhouding is al veel gezegd, ook in deze krant. Hier wil ik benadrukken dat het boek desondanks een zeer grote diversiteit ademt. Zomaar een greep uit de selectie: de metropoliet Mor Polycarpus, de vergaderingvoorman Willem Ouweneel, de vrijzinnige Eginhard Meijering, de katholieke priester Antoine ­Bodar.

De thematiek

Precies over die grote diversiteit gaat dit boek. Want er zijn veel kerkelijke tradities in Nederland, en de verschillen daartussen zijn héél groot. Er zijn verschillen in cultuur, in leerstellingen, in kerkelijke hiërarchie en, inderdaad, in de rol die vrouwen in die traditie spelen. Tradities die elkaar in een ver verleden negeerden, verketterden of zelfs naar het leven stonden. De laatste eeuw zijn veel van deze tradities schoorvoetend naar elkaar toe gekropen in de oecumenische beweging. In dit boek wordt de balans van dat proces opgemaakt. Na een lange historische inleiding over de geschiedenis van de oecumene, loopt het uit op de stelling dat de oecumene lijkt te stagneren. Er worden nog wel veel rapporten en consensusdocumenten gepubliceerd, maar het elan van weleer is weg. Als reactie daarop zoeken de samenstellers een andere insteek: misschien is er te lang de nadruk gelegd op een gemeenschappelijk gedeelde leerstellige confessionaliteit, ten koste van een gezamenlijke spiritualiteit. Maar daarna wordt het spannender. Tientallen korte bijdragen van uiteenlopende theologen die met kennis van zaken maar toch heel persoonlijk vertellen over hun oecumenische ervaringen. Waar ze tegenaan lopen, wat ze anders zouden willen en wat ze zijn gaan waarderen in de ander. Sommigen waarderen de ‘catholica’, maar botsen met de paus. Anderen willen meer aandacht voor het gezamenlijke gebed of pleiten voor eerherstel van soms ontspoorde pinkstertheologie. Weer anderen zien de oecumene vooral als kans om samen op te trekken tegen vrijzinnigheid.

Opvallende stelling

Vrijwel alle auteurs zijn het erover eens dat de oecumene nu allereerst persoonlijke gesprekken nodig heeft over spirituele beleving. Beter gezegd: over hoe God zich in hun leven en traditie heeft geopenbaard. Ook de samenstellers zelf hebben een voorkeur voor zulke ‘spirituele oecumene’. Tegelijkertijd benadrukken ze sterk dat die institutionele kant van de oecumene ook gewaardeerd moet worden. Want, zo zeggen ze, christelijke spiritualiteit is nooit slechts individualistisch, maar altijd gekoppeld aan het gemeenschappelijke gebed en de viering van de eucharistie.

Kenmerkend citaat

‘Voor een duurzame inhoudelijke invloed zal de spirituele oecumene moeten uitkomen boven het niveau van vrijblijvendheid, waarbij ieder zijn eigen koers bepaalt en het eigenlijk niet uitmaakt wat iemand gelooft of hoe hij leeft. De solide grond van het evangelie van Jezus Christus vormt bij dit alles ons aller basis. Want uiteindelijk kan de mensheid wel zonder religie in zijn vele spirituele gestalten, maar niet zonder U, o God.’

Reden om dit boek niet te lezen

Dit boek is erg kerkelijk. De stevige inleiding is degelijk maar ook saai en daartussendoor merk je steeds dat de samenstellers van orthodox-protestantse huize komen. Daar zul je je dus even toe moeten verhouden, en als je niet zo oecumenisch gezind bent, heb je daar vast geen zin in.

Reden om dit boek wel te lezen

De samenstellers slagen erin om gereformeerde bevindelijkheid in te zetten als volwaardig oecumenisch instrument, en alleen dat al is genoeg om uit te roepen: de tijden zijn veranderd! De bundel maakt duidelijk dat er een grote diversiteit aan opvattingen is. Sommige auteurs keren zich tegen vrijzinnigheid, andere zien juist in fundamentalisme een gevaar voor de eenheid van de kerk. Maar ze delen met elkaar de wens om een geloofsgesprek met elkaar te voeren, waarbij een open houding voor andermans spirituele rijkdom een belangrijke deugd is. Een boek dat hopelijk nog veel nieuwe gespreksstof zal opleveren.

Lees ook:

Ophef over christelijk boek: te weinig vrouwelijke auteurs

Nog voordat dit nieuwe boek over spirituele oecumene is verschenen werd het bedolven onder kritiek: van de vijftig auteurs zijn er maar twee vrouw. Diverse schrijvers willen zich terugtrekken en hun ruimte beschikbaar stellen aan vrouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden