RecensieFilosofie

Een inspirerend, maar eenzijdig pleidooi voor de kracht van verhalen

Hoe wij hier ook samen kwamen
Kathleen Ferrier
Balans, 94 blz., €10,-
★★★☆☆

Over de auteur

Kathleen Ferrier (1957) woonde gedurende haar jeugd afwisselend in Suriname en Nederland. Ze studeerde Spaans en Portugees in Leiden en heeft in Chili, Brazilië en Hongkong gewoond. Ferrier was van 2002 tot 2012 Tweede Kamerlid voor het CDA.

Over het boek

‘Hoe wij hier ook samen kwamen’ is een bewerking van de door Ferrier in 2019 uitgesproken Anton de Kom-lezing. De titel komt uit een strofe van het Surinaamse volkslied: ‘God zij met ons Suriname / Hij verheff’ ons heerlijk land, / Hoe wij hier ook samenkwamen / Aan zijn grond zijn wij verpand...’

Een verhaal over verhalen

In ‘Hoe wij hier ook samen kwamen’ breekt Ferrier een lans voor het vertellen van verhalen. Dat doet ze op twee manieren. Allereerst vertelt Ferrier haar eigen verhaal, volgens het adagium van Jörgen Raymanns Tante Es: ‘Wie is je vader? Wie is je moeder?’ Ze vertelt het verhaal van haar voorouders, die uit alle windstreken in Suriname terechtkwamen: onder anderen ‘Sefardische Joden, plantagehouders, Schotse hugenoten, Noord-Nederlandse boeren en tot slaaf gemaakten uit Afrika’. Ze vertelt het verhaal van haar vader, de laatste gouverneur en eerste president van Suriname. En ze vertelt het verhaal van haar eigen leven: hoe ze opgroeide in Suriname en Nederland, en lange perioden in Chili, Brazilië en Hongkong woonde. Ze maakte daar van dichtbij mee hoe het is om in een land te wonen dat geen democratie is.

Daarmee komen we bij de tweede manier waarop Ferrier het belang van verhalen onderstreept. Wij Europeanen vinden het vanzelfsprekend om in vrijheid te leven, maar dat is het niet. Romans van de magisch-realistische auteurs uit Latijns-Amerika laten zien dat je verhalen kunt gebruiken om je te verzetten tegen een onderdrukkend regime.

Ferrier: ‘In hun verhalen lees ik een glasheldere boodschap: in een wereld waarin alles mogelijk is, is het van het grootste belang waarden, principes en moraal hoog te houden. En daarvoor hebben we taal en verhalen nodig.’

Buiten je bubbel luisteren

Ook in Nederland kunnen verhalen helpen om principes als gelijkheid en vrijheid uit te dragen. Want onze vrijheid wordt bedreigd, zegt Ferrier. De ongelijkheid neemt toe, politiek links en rechts drijven uit elkaar, en op sociale media trekken mensen zich terug in hun bubbel. Als mensen elkaar niet meer horen, verhardt de samenleving.

Het is een veelgehoorde zorg die Ferrier andermaal herhaalt. ‘Taal en verhalen die we zelf maken over anderen in plaats van naar hen te luisteren, kunnen ons veroordelen tot een eendimensionale identiteit, die elke opening voor gesprek elimineert.’ Verhalen stimuleren onze nieuwsgierigheid, en geven ons een kijkje buiten onze bubbel waardoor ze burgers aan elkaar verbinden. Dat is nodig, zegt Ferrier, want hoe we hier ook samen zijn gekomen, we moeten gezamenlijk onze democratie beschermen.

Redenen om dit boek wel te lezen

Ferriers pleidooi voor de verbindende kracht van verhalen is interessant, met name omdat ze verrassende verhalen gebruikt om haar betoog te illustreren: de Latijns-Amerikaanse magisch-realisten bijvoorbeeld, maar ook de verhalen over Anansi de spin en het levensverhaal van vrijheidsstrijder Anton de Kom komen steeds terug. Bovendien voegt ze de daad bij het woord door haar eigen verhaal te vertellen, en te laten zien hoe verhalen haar in positieve zin hebben beïnvloed.

Redenen om dit boek niet te lezen

De nadruk op de positieve uitwerking van verhalen is wel erg sterk. Wanneer Ferrier vertelt over haar tijd in Hongkong, geeft ze toe dat ‘een goed verteller ook een heel verkeerd verhaal kan vertellen’: Xi Jinpings mooie praatjes over een verenigd China zijn voor veel bewoners van Hongkong eerder een schrikbeeld.

Dus hoe zorgen we ervoor dat de goede verhalen verteld worden? En hoe kunnen we de mooie vergezichten die ons in verhalen worden voorgeschoteld onderscheiden van luchtspiegelingen? Hopelijk schrijft Ferrier daar nog eens een essay over.

Lees ook:

Teri dem, tel je zegeningen

In tijden van corona vertellen meer en minder bekende Nederlanders over hun persoonlijke leefregel of een inspirerende zin. In deze aflevering: Kathleen Ferrier, oud-Tweede Kamerlid, docent en Nederlandse Unesco-voorzitter.

Lees ook:

Polarisatie? Excuses voor de slavernij zorgen juist voor nuance in het racismedebat, denkt Kathleen Ferrier

Leiden excuses voor het slavernijverleden tot polarisatie? Prominenten in het slavernijdebat begrijpen niets van die redenering van premier Rutte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden