Een groene kerk? Wat duurzaamheid betreft, is er in de kerk nog een wereld te winnen

Beeld studio Vonq

Duurzaamheid is nog niet zo nauw verweven met christelijk Nederland als sommige groen-christelijke organisaties zouden willen. Ze slaan de handen ineen.

Zijn duurzaamheid en christendom onlosmakelijk verbonden? Zeker weten, zegt Carla Dik-Faber van de ChristenUnie, een van de organisatoren van het nieuwe evenement Groen Geloven. “God heeft niet alleen ons mensen geschapen, maar ook de hele schepping”, zegt ze telefonisch tussen een aantal afspraken door. “Hij heeft ons de opdracht gegeven daar voor te zorgen. Christenen hebben daar lange tijd niet genoeg aandacht voor gehad.”

Samenwerking

Er is geen overkoepelende groene christelijke beweging, maar verschillende organisaties timmeren aan de weg om duurzaamheid onder de aandacht te brengen in christelijk Nederland. GroeneKerkenActie, een platform dat geloofsgemeenschappen en hun gebouwen wil verduurzamen, slaat de handen ineen met het groen-christelijke evenement GroenGelovig. Samen organiseren zij het nieuwe evenement ‘Groen Geloven’, waarmee ze christenen willen aansporen zich bezig te houden met het milieu.

GroenGelovig heeft al twee keer een gelijksoortig evenement georganiseerd. Maar dat evenement, een initiatief van onder meer de ChristenUnie en natuurbeweging A Rocha, richtte zich vooral op individuele gelovigen. Ook GroeneKerkenActie organiseerde verschillende evenementen, met op hun beurt het doel hele geloofsgemeenschappen te vergroenen. Door samen te werken hopen de organisaties één brede groen-christelijke beweging te creëren.

Verduurzaming is namelijk bij uitstek een taak voor christenen, zegt Hanna van der Horst van GroeneKerkenActie. “Gelovigen kunnen een heel positieve rol spelen in de transitie naar meer bewust en duurzaam leven.” Sinds 2011 probeert de organisatie een steentje daaraan bij te dragen, door geloofsgemeenschappen te informeren en te stimuleren stappen te zetten op het gebied van duurzaamheid. Dat kan zijn het plaatsen van zonnepanelen, het inkopen van fairtradespullen of preken over groene thema’s. Gemeenschappen die de daad bij het woord voegen, krijgen het predicaat ‘Groene Kerk’.

Inmiddels mogen 242 gemeenschappen deze eretitel gebruiken. Dat geldt onder meer voor de Westerkerk in Bunschoten, waar zonnepanelen in de vorm van een kruis het dak sieren. De Lutherse gemeente in Amsterdam pakte het anders aan: ze knutselden met scholieren zonnebloemen in elkaar, die bewogen dankzij het kleine zonnepaneeltje er bovenop. Niet alleen kerken doen mee, zo is bij de Benedictijnse Sint-Adelbertabdij in Egmond een insectvriendelijke tuin aangelegd, inclusief vlinderplanten en insectenhotel.

Duurzame mogelijkheden

“Veel kerken willen wel iets met duurzaamheid,” zegt Van der Horst, “maar ze denken vaak: waar moeten we beginnen?” De gebieden waarop kerken kunnen vergroenen zijn divers, zegt Van der Horst. Van zonnepanelen en fairtradekoffie tot biodiversiteit en het duurzaam omgaan met financiën. 

Niet alles hoeft geld te kosten, benadrukt Van der Horst. Zo is er een gemeente die avonden organiseert waarop films worden vertoond die klimaatbewustwording bevorderen. Een andere kerk stelde ruimte beschikbaar voor een expositie van kunstenaars die werkten met het thema natuur en schepping. Van der Horst: “Je kunt bijvoorbeeld ook altijd preken over geloof en de schepping.”

Volgens Van der Horst staan christenen er vaak niet bij stil dat naastenliefde nauw verweven is met duurzaamheid. “Liefhebben van God is liefhebben wat hij gemaakt en gegeven heeft”, zegt Van der Horst. “Het zou raar zijn als je zegt: ‘Ik houd van God, maar wat hij gegeven heeft, maak ik kapot’.”

Ze vindt dan ook dat christenen meer aandacht zouden moeten hebben voor vergroening, ook om sociale redenen. Van der Horst: “Duurzaamheid heeft een direct effect op hoe je met mensen in je omgeving omgaat.” Ze noemt een kerk die een moestuin heeft en met het voedsel dat daar geteeld wordt maaltijden voor de buurt bereidt. Een andere gemeente plaatste zonnepanelen op het dak en de energie die daarmee wordt opgewekt kan door buurtbewoners worden ingekocht. “Zo heeft de kerk ineens een buurtfunctie op gebied van groene energie”, zegt Van der Horst.

Wereld te winnen

Met de samenwerking met GroenGelovig hoopt GroeneKerkenActie het beste van twee werelden te combineren. De de organisatie van Van der Horst vult het jonge GroenGelovig aan met haar jarenlange ervaring met het verduurzamen van geloofgemeenschappen. “GroenGelovig heeft weer een jongere doelgroep”, aldus Van der Horst, “en is actiever in het inspireren van individuen.”

Er is op gebied van duurzaamheid in christelijk Nederland nog een wereld te winnen, zegt Carla Dik-Faber van GroenGelovig. “Wat mij opvalt is dat het bij christenen vaak gaat over de relatie met God en de relaties tussen mensen onderling”, zegt Dik-Faber. “Ik zou willen dat daarnaast de relatie tussen mens en schepping veel meer aandacht krijgt.” Ze is heel duidelijk: wij mensen dienen voor de schepping te zorgen. “De schepping ziet er reikhalzend naar uit dat openbaar wordt wie Gods kinderen zijn”, zegt ze uit haar hoofd Romeinen 8, bijbelvers 19 op. “Dat is voor mij een enorme oproep”, zegt Dik-Faber enthousiast. “De aarde is een prachtig geschenk van God, en wij mogen daar voor zorgen! Dat vind ik fantastisch.”

Prioriteit

Vergroening is niet voor alle christenen een prioriteit. Volgens Van der Horst is er vooral in evangelische en reformatorische hoek minder aandacht voor verduurzaming. Die laatste groep heeft volgens haar vaak het idee dat er geen menselijk ingrijpen nodig is, omdat er toch een nieuwe hemel en een nieuwe aarde komen. Van der Horst: “Wij denken juist: er komt een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, maar het is niet de bedoeling dat je wat je hebt gekregen moet laten verslonzen.”

Ook Dik-Faber kent de opvattingen van medechristenen dat de macht bij God ligt en niet bij ons mensen. “Ja, het is uiteindelijk niet aan de mensen wat er met de schepping gebeurt”, zegt ze. “God heeft de wereld in zijn hand. Ik hoef de wereld niet te redden, die is al gered door middel van de kruisdood van Jezus.” Maar dat is voor haar geen reden om achterover te leunen, zegt ze. “Juist omdat God de wereld heeft gered, hebben we de mogelijkheid om ons om de schepping te bekommeren.”

Dik-Faber kan zich nog goed herinneren dat ze zelf meer aandacht kreeg voor duurzaamheid nadat ze het boek ‘Het groene hart van het geloof’ las van Dave Bookless, oprichter van de Engelse tak van de christelijke natuurorganisatie A Rocha. “Hij laat aan de hand van bijbelteksten zien dat de Heer een grote opdracht heeft voor ons.”

Ze noemt het verhaal over de Ark van Noach: Noach die een boot bouwt waarmee zijn familie en een groep dieren de zondvloed overleeft. Als de aarde weer droog is, verschijnt er een regenboog aan de hemel. “Ik dacht altijd dat die regenboog symbool stond voor het verbond tussen God en mensen, maar dat staat er helemaal niet. De regenboog is het symbool voor het verbond tussen God en de aarde; de mens én de hele schepping!”

Ecologische gerechtigheid

Dik-Faber hoopt dat er een beweging tot stand komt die “ecologische gerechtigheid in het hart van het geloof zet”. Om dat te bereiken, is het volgens de organisatoren van Groen Geloven belangrijk om te tonen dat duurzaamheid bij geloven hoort.

Vandaar het evenement, op 5 oktober in het dominicanenklooster in Zwolle, met debatten, workshops en proeverijen – waar bezoekers bijvoorbeeld kunnen kennismaken met duurzaam bier. “We willen vooral geloofsgemeenschappen bewust maken”, zegt Van der Horst. “God heeft alles gemaakt met een ziel. Het uiten van zorg en liefde voor de schepping is een uitdrukking van het eren van God.”

Een groene lappendeken van organisaties

Verschillende christelijke organisaties zetten zich in voor duurzaamheid. Bij sommige is duurzaamheid een onderdeel van een bredere christelijke aanpak, zoals bij Micha Nederland en het Leger des Heils. Andere hebben een eigen tak voor duurzaamheid, zoals Kerk en Milieu van de Protestantse Kerk in Nederland en GroeneKerkenActie van ‘Kerk in Actie’ en ‘Tear’.

In welke organisatorische vorm de christelijke duurzaamheidsslag wordt gegoten is niet van belang, zegt Koos van Noppen, die vorig jaar een pamflet schreef waarin hij christenen opriep meer met duurzaamheid te doen. “Alles wat eraan bij draagt dat er in kerken en het kerkelijke leven meer aandacht komt voor de zorg van de schepping, juich ik toe.”

Ook Embert Messelink, directeur van christelijke natuurbeweging A Rocha Nederland, mist niet per se een overkoepelende christelijke organisatie. “Ik houd wel van verscheidenheid. Alle organisaties hebben weer andere kennis en kracht, dat is prima, zolang ze elkaar maar weten te vinden. Als we samenwerken, hebben we meer slagkracht.”

Lees ook:

‘God heeft een relatie met de hele wereld, niet alleen met mensen’

Kerken doen zondag mee aan de klimaatmars. Een goede zaak, vindt predikant Trees van Montfoort, maar ze mist een theologische onderbouwing.

Zonnepanelen en fairtradekoffie, maar wél gewoon het vliegtuig in

Duurzaamheid is voor te veel christenen nog ‘iets leuks voor erbij’, vindt Koos van Noppen. Hij schreef een pamflet dat gelovigen oproept om hun leven te beteren.

De PKN doet mee aan de klimaatmars: wordt de kerk een politieke club?

De doorlopende kerkdienst voor een uitgeprocedeerd Armeens gezin is nog maar net achter de rug, of de Protestantse Kerk in Nederland beweegt zich alweer op een politiek gevoelig terrein: het klimaatbeleid. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden