Een goed gesprek zonder kerk of predikant

‘Tafel van Hoop’: eten, mediteren en goede gesprekken. Beeld Patrick Post

Bij de Tafel van Hoop ontmoeten vreemden elkaar onder het genot van een maaltijd. Om samen te eten, te mediteren en te praten ‘over meer dan koetjes en kalfjes’. ‘Mensen durven hier kwetsbaar te zijn.’

Arna Olgers (72) kijkt naar het briefje op tafel. ‘Heb jij moeite iemand blind te vertrouwen?’ staat erop. Zeker niet, blijkt wanneer hij met zijn buurman in gesprek gaat, ondertussen zijn pompoensoep oplepelend. “Ik heb met hangjongeren gewerkt, dat was hier in Amsterdam-Noord een groot probleem. Maar ik heb gemerkt dat als je hen vertrouwt, je ook vertrouwen terugkrijgt. Anderen houden je een spiegel voor.” Zijn tafelgenoot knikt instemmend.

De Ark, een protestantse kerk in Amsterdam-Noord, is deze avond gevuld met dinergangers. Op tafel staan naast de kommen dampende soep en de briefjes met vragen ook vazen gevuld met gele bloemen.

Vertrouwen

Voor het voorgerecht zijn de deelnemers naar de kerkzaal geleid, waar een pianist jazzmuziek improviseerde. De helft van de deelnemers kreeg een blinddoek op, de andere helft moest hen een aantal taken laten verrichten: je partner achteruit laten lopen, laten liggen. Sommigen maakten giebelend een dansje, anderen liepen even naar het altaar. De oefening is bedoeld als oefening in vertrouwen, zegt initiatiefnemer Jonatan Bartling.

De maaltijd, of ‘Tafel van Hoop’, is een initiatief van Stichting kerk en stad Den Haag, maar wordt georganiseerd door vrijwilligers. Bartling: “Een kerkdienst werkt voor veel mensen niet. Daarom willen we een nieuw soort gemeenschap creëren met de combinatie van gerechten, gesprekken en oefeningen zoals die met de blinddoek.” De gedachte erachter is dat die combinatie zorgt voor meer diepgang in het contact, legt hij uit.

De afgelopen drie jaar is proefgedraaid in Den Haag en Amsterdam, nu wordt dit initiatief uitgebreid naar de rest van Nederland. Elke tafel heeft een ander thema. In december hebben ze een avond georganiseerd rondom midwinter, daarvoor was het Bijbelverhaal over de verloren zoon een rode draad. Vanavond staat in het teken van ‘liefde en de ander’. “Het gaat niet alleen over romantiek, maar ook over vertrouwen en luisteren naar een ander”, zegt Bartling.

Alleen luisteren

De intiatiefnemers van de Tafel van Hoop leveren materiaal aan waarmee een avond kan worden ingevuld. Daarbij wordt aangehaakt bij de tijd van het jaar. Zo biedt de organisatie nu materiaal aan voor een avond over carnaval (dat komend weekend wordt gevierd en waarna de veertigdagentijd begint). 

Beeld Patrick Post

De discussies aan tafel in Amsterdam-Noord worden onderbroken voor een nieuwe oefening. Tweetallen moeten tegenover elkaar zitten en om de beurt vertellen wat er in hen omgaat, waarbij de ander alleen mag luisteren. Voor Irene Slotboom (40) komt dat goed uit, lacht ze. Vlak voor deze avond had ze nog een meningsverschil met haar partner. “Ik zag een advertentie voor deze avond en wilde er in een spontane opwelling heen, en jij wil altijd precies weten wat er gebeurt voordat je ergens heengaat”, vertelt ze hem, terwijl hij geduldig luistert.

Slotboom gaat niet naar de kerk, en haar vrienden ook niet, zegt ze. “Op mijn werk reageerden ze heel verrast dat ik hier heen ging.” Waarom wilde ze hier dan toch heen? “Ook al ben ik niet gelovig, ik heb wel vragen. Wat vind ik belangrijk? Hoe ga je met elkaar om? Ik zoek een bepaalde diepgang, die krijg je hier door de vragen op tafel en de gesprekken die je voert.”

Derwisjen

Tijdens het hoofdgerecht, polenta met groenten en een boerenkoolkroket, drukt Sebastian Holzhuber (69) hartelijk de hand van de chef, die voorbijloopt. “Dit is het lekkerste eten wat ik hier tot nu toe gehad heb.” Holz­huber kan het weten, want hij is bij alle tafels geweest die in Amsterdam zijn georganiseerd. “Maar ik kom hier niet voor het eten, maar voor het contact. Mensen durven hier kwetsbaar te zijn, daardoor krijg je diepgang in de gesprekken.”

Zelf heeft Holzhuber niet zo veel met de kerk, dat vindt hij te dogmatisch. “Ik hou niet zo van regels”, zegt hij, terwijl hij zijn kroket in stukken snijdt. “Ik ben beeldend kunstenaar, dus ik doe alles wat niet mag en hoort”, lacht hij. “En dat is heel veel.” Maar hij heeft wel iets met religie. Hij is beïnvloed door de soefitraditie en regelmatig trekt hij het derwisjgewaad aan. Derwisjen mediteren door rond te draaien. “Gisteren nog heb ik een uur lang gedraaid. Heerlijk!”

Na een geleide meditatie schuift Rogier van Dokkum (34) weer aan. Hij is van plan vaker te komen, vertelt hij. “Ik stond jaren ingeschreven bij een kerkgemeente, maar heb er nooit wat mee gedaan. Dit spreekt me wel aan. Eten met een borrel, wat wil je nog meer?” Hij lacht. De thema’s zijn hetzelfde als in de kerk, maar de manier waarop die thema’s worden behandeld vindt hij toegankelijker. “En ik leef wel een beetje in een bubbel, het is interessant om nieuwe mensen te ontmoeten.”

Kerkelijke vernieuwing

De Tafel van Hoop past in een ontwikkeling die in de breedte van protestants Nederland al een aantal jaren gaande is: op allerlei plekken in het land ontstaan nieuwe vormen van kerk-zijn. Met die nieuwe vormen wordt geprobeerd mensen te bereiken die zich aan de randen van de kerk of daarbuiten ophouden. Met name in de Protestantse Kerk in Nederland – PKN, het grootste protestantse kerkgenootschap van het land, met 1,8 miljoen leden – wordt er volop geëxperimenteerd.

Er zijn nu enkele honderden pioniersplekken: variërend van leefgemeenschappen, nieuwe kloosters, kledingruilwinkels, maaltijden, gespreksavonden over de Bijbel in de kroeg tot stiltewandelingen. Die pioniersplekken trekken geen grote groepen mensen: meestal zijn het er tussen de 15 en 75. Uit onderzoek dat de PKN liet uitvoeren bleek dat bij de aan de PKN gelieerde pioniersplekken zo’n tienduizend mensen betrokken zijn, van wie ongeveer de helft van buiten de kerk komt.

De pioniersplekken worden vooral bezocht door 20- tot 40-jarigen. Ook andere kerkgenootschappen zijn bezig met nieuwe vormen van kerk-zijn. Zo startten de remonstranten vorig jaar vier zogenoemde vernieuwingsplekken. Ook internationaal zijn veel kerken bezig met vergelijkbaar pionierswerk. Wereldwijd zijn er, voor zover bekend, inmiddels enkele duizenden van dat soort zogenoemde fresh expressions of church.

Lees ook: God is terug in Jorwerd
Zo'n zeven jaar geleden begonnen de eerste pioniersplekken. De meditatieve wandeling in Jorwerd was een van de eerste nieuwe vormen van kerk-zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden