RecensieReligie

Een aanrader voor ieder die nieuwsgierig is naar de band tussen christendom en politiek

Zout. De blijvende kracht van de christelijke traditie
René Grotenhuis 
Berne Media, 160 blz. € 19,90
★★★★☆

De auteur

René Grotenhuis (1951) studeerde theologie en ontwikkelde zich daarna als expert op het gebied van internationale ontwikkelingssamenwerking. Hij was van 2003 tot 2013 algemeen directeur van de katholieke ontwikkelingsorganisatie Cordaid, en is op dit moment onder meer voorzitter van de Society for International Development in Nederland. Hij schreef een aantal boeken op het terrein van internationale samenwerking en vijf jaar geleden verscheen van zijn hand een boek over de kerk in West-Europa, ‘Van macht ontdaan’. Dit boek is het vervolg daarop.

De thematiek

Nog maar een paar decennia terug waren christelijk geloof en kerk belangrijke stemmen in het maatschappelijk debat. Die dominante rol voor het geloof is voorgoed voorbij. Toch meent Grotenhuis dat het christelijk verhaal ook voor de toekomst nog betekenis kan hebben. Dan moet de kerk niet nostalgisch gaan terugverlangen naar de tijd dat ze nog een machtig instituut was. Maar ze moet weer herontdekken dat het christelijke perspectief behulpzame ideeën over de samenleving heeft.

In negen essays laat Grotenhuis dit aan de hand van actuele onderwerpen zien. Zo contrasteert hij het beroemde adagium ‘God haat de zonde, maar heeft de zondaar lief’ met de wijze waarop onze samenleving criminelen hard wil straffen. En hij laat zien hoe het oud-christelijke idee van erfzonde een realistischer perspectief op de toekomst van onze samenleving geeft dan het liberale idee dat de geschiedenis sinds de val van de Sovjet-Unie wel zo’n beetje ten einde is. Bij deze beschouwingen klinkt op de achtergrond de katholieke sociale leer steeds door, zonder dat de lezer daarmee om de oren wordt geslagen.

Opvallende stelling

Volgens Grotenhuis is de kerk vaak in staat geweest om een derde weg aan te wijzen, bijvoorbeeld ten opzichte van kapitalisten en socialisten in de twintigste eeuw. Ook vandaag de dag zou het katholiek-sociale denken volgens hem een uitweg kunnen bieden uit de gepolariseerde politiek van links en rechts.

Bijvoorbeeld rondom het thema van immigratie, waar opvallend genoeg beurtelings vluchtelingen en tegenstanders van immigratie vaak als minderwaardig worden weggezet. Het katholiek-sociale denken biedt hier geen snelle oplossing, maar is wel in staat om de discussie van beide kanten te bekijken. Dat leidt hem tot de volgende uitspraak:

Kenmerkend citaat

“Katholiek-sociaal denken kijkt altijd naar de hele gemeenschap en sluit niemand uit. Dat betekent dat het er niet aan ontkomt om ook te kijken naar diegenen die de komst van migranten en vluchtelingen als een bedreiging ervaren. De noodzaak om dat aspect in ogenschouw te nemen, dringt zich op omdat het katholiek-sociaal denken hier met zijn eigen consequenties wordt geconfronteerd. Solidariteit en gemeenschap zijn niet alleen maar waarden in de relatie met migranten en vluchtelingen, ze zijn dat ook voor de gemeenschap die zich in haar onderlinge samenhang bedreigd voelt.”

Reden om dit boek niet te lezen

Grotenhuis valt af en toe in herhaling, en is niet bang om open deuren nog eens hard in te trappen. Zo betoogt hij uitvoerig dat vrijheid, begrepen als pure individuele autonomie, de mens vooral eenzaam maakt.

Reden om dit boek wel te lezen

Maar eigenlijk pretendeert Grotenhuis ook helemaal niet dat er iets nieuws gezegd moet worden. En dat vond ik erg prettig aan dit boek. Grotenhuis doet geen moment paniekerig over de huidige toestand van de wereld. Ook niet over de toestand van de kerk, trouwens. Het gaat volgens hem immers niet om het aantal gelovigen maar om de boodschap: die is nog steeds de moeite waard voor deze samenleving. Precies die toon maakt dat ik zijn eerdere boek alsnog ga lezen.

Ondertussen beveel ik dit boek van harte aan, allereerst bij de programmacommissie van het CDA, maar ook bij ieder ander die nieuwsgierig is hoe het christendom zich politiek zou kunnen vertalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden