Predikanten

Dreigend domineestekort: de helft van de PKN-predikanten gaat de komende tien jaar met pensioen

Dominees verzamelen op de Dam in Amsterdam, op de landelijke predikantendag, twee jaar geleden. Beeld ANP

De helft van de PKN-predikanten gaat de komende tien jaar met pensioen, blijkt uit cijfers die Trouw heeft opgevraagd. Daarmee dreigt een flink predikantentekort.

Dat het ledenbestand van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) vergrijst, was bekend. Maar ook het overgrote deel van de dominees komt steeds dichter bij de pensioengerechtigde leeftijd. Het gaat om predikanten die zijn verbonden aan een gemeente: van de bijna 1550 gemeentepredikanten gaan er de komende tien jaar zo’n 740 met pensioen, bijna 50 procent. 

De PKN – met bijna 1,8 miljoen leden met afstand het grootste protestantse kerkgenootschap van het land – raakt elk jaar zo’n zestigduizend leden kwijt. Daardoor zijn er minder predikanten nodig. Maar de snelheid waarmee predikanten de komende tien jaar met pensioen gaan ligt een stuk hoger dan de snelheid waarmee er PKN-leden verdwijnen. Als het tempo van de huidige krimp doorzet, raakt de PKN in de komende tien jaar ongeveer een kwart van zijn leden kwijt. Tegen die tijd zal de helft van het huidige predikantenbestand zijn verdwenen. De overgebleven dominees zullen dan per persoon veel meer gelovigen moeten bedienen. Bijkomend probleem is dat de daling van het aantal PKN-gemeenten minder snel gaat dan de daling van het aantal leden. Immers: een kerk van vierhonderd leden die honderd leden verliest, kan gewoon blijven bestaan, en heeft ook een dominee nodig, op z’n minst parttime.  

Predikantenopleiding

Klaas Dijkstra, consulent beroepingswerk bij de PKN, heeft vertrouwen in het aanpassingsvermogen van de kerk.  “Als er niks verandert dan hebben we over tien jaar een probleem. Maar je moet niet vergeten dat gemeenten zich ontwikkelen. Veel gemeenten zullen samen één predikant aanstellen. Het zal normaal worden dat predikanten meerdere gemeenten bedienen.”

Op dit moment zijn er 328 PKN-gemeenten zonder predikant. Dat tekort komt volgens de PKN niet doordat er te weinig mensen tot dominee worden opgeleid. Op zich lopen er genoeg mensen rond die bevoegd zijn om als PKN-predikant aan het werk te gaan, zegt Hans van Ark, manager kerk en werk bij de PKN. “Dat zijn mensen die de predikantenopleiding hebben gevolgd maar om allerlei redenen geen gemeentepredikant willen zijn. Of predikanten die geen geschikte gemeente kunnen vinden. Dat is een reservoir waaruit we kunnen putten.”

De vraag is of dat geen ijdele hoop is. Een flink deel van de groep dominees die Van Ark beschrijft, is al met pensioen, of bereikt in de komende jaren de pensioengerechtigde leeftijd. Daar komt bij dat er weinig aansluiting lijkt te zijn tussen jonge predikanten en gemeenten die op zoek zijn naar een nieuwe dominee. Veel van die jonge predikanten, zegt Van Ark, willen een voltijdsbaan, terwijl het aantal gemeenten dat een voltijdsdominee kan betalen kleiner wordt. “Daarnaast willen ze niet in het noorden of het oosten van het land aan de slag, terwijl daar de meeste behoefte aan predikanten bestaat.”

Minder predikanten nodig

Toch blijft Van Ark positief. “Vanwege de krimp wordt de omvang van de predikantenaanstellingen steeds kleiner.” Gemeenten zullen vaker gaan samenwerken en die aanstellingen samenvoegen, waardoor er minder predikanten nodig zullen zijn, denkt Van Ark. “Het blijft koffiedik kijken, maar ik voorspel dat de vergrijzing onder het predikantenkorps gelijke tred zal houden met de vergrijzing van de kerk als geheel. 

“We moeten vooral zorgen dat het ambt van gemeentepredikant aantrekkelijk blijft”, voegt Van Ark toe. “Je ziet dat veel jonge predikanten uitvallen met burnoutverschijnselen. Als een jonge dominee bij een vergrijsde gemeente wordt aangesteld, denkt die gemeente: eindelijk, nu gaat onze gemeente groeien en bloeien. Dan wordt er soms te veel van zo’n jonge predikant gevraagd.”

Het landelijk bestuur van de PKN bezint zich dit jaar op het ambt van predikant. De vraag is met name of voorgangers een academische opleiding nodig hebben, of dat een kortere scholing buiten de universiteit zou kunnen volstaan. Besluiten daarover worden volgend jaar verwacht.

Lees ook:

PKN-kerken moeten vernieuwen, maar hoe ver willen ze gaan?

De Protestantse Kerk in Nederland experimenteert volop met nieuwe vormen van kerk-zijn en dat roept nieuwe vragen op. Bijvoorbeeld: is er per se een academisch geschoolde predikant nodig om te preken en te dopen?

Worstelen met de vrouwelijke dominee

Orthodox-protestanten denken verschillend over de rol van de vrouw in de kerk. Dat wringt soms in samenwerkingsverbanden. Waarom mogen vrouwen wel of geen dominee worden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden