Zondagse hoogmis in de Sint Christoffelkathedraal in Helmond.

Rooms-katholieke kerk

Door vergrijzing en ontkerkelijking lijden acht op de tien parochies verlies

Zondagse hoogmis in de Sint Christoffelkathedraal in Helmond.Beeld otto snoek

De rooms-katholieke kerk in Nederland is in een negatieve spiraal beland die niet lijkt te stoppen, laat onderzoek van deze krant zien: een grote meerderheid van de parochies lijdt verlies, en er is niets dat erop wijst dat het tij kan worden gekeerd.

Nico de Fijter en Hester Den Boer

Het overgrote deel van de Nederlandse rooms-katholieke parochies zit in de financiële problemen: bijna acht op de tien parochies staan in het rood. Bij elkaar opgeteld leden de 640 parochies vorig jaar een verlies van 15 miljoen euro.

Dat blijkt uit onderzoek door deze krant, in samenwerking met onderzoekscollectief Spit. Daarvoor werden de financiën van alle parochies tegen het licht gehouden. Omdat de parochies Anbi-instellingen zijn (wat betekent dat giften aan de parochies aftrekbaar zijn van de inkomstenbelasting), zijn ze verplicht om een verkorte weergaven van hun inkomsten en uitgaven te publiceren. Daaruit rijst een weinig rooskleurig beeld op.

Lees meer over ons onderzoek op trouw.nl/destaatvankatholieknederland

In een gestaag en langjarig proces van vergrijzing en ontkerkelijking is de rooms-katholieke kerk in Nederland in een negatieve spiraal beland. De rooms-katholieke kerk in Nederland is nog steeds het grootste kerkgenootschap van het land, met zo’n 3,7 miljoen leden. Maar voor een heel groot deel van hen blijft het bij een lidmaatschap op papier. Ongeveer 30 procent van de katholieken doet jaarlijks een financiële bijdrage via de Actie Kerkbalans, de inzamelingsactie waarmee de kerk een groot deel van de inkomsten binnenhaalt. En het aantal katholieken dat actief betrokken is bij een parochie is nog veel kleiner: de groep gelovigen die nog met enige regelmaat naar de kerk gaat is geslonken tot zo’n 150.000, 4 procent van alle katholieken.

Het kost steeds meer moeite om de kosten van het kerkelijke leven bij elkaar te brengen. De verliezen nemen dan ook toe. In 2019 telden de verliezen van de parochies op tot ongeveer 10 miljoen. Toen stonden nog zeven van de tien parochies in het rood. Een jaar later is dat dus bijna acht op de tien, met een gezamenlijk verlies dat nog eens 5 miljoen euro hoger uitkomt. Dat verschil is voor een groot deel te verklaren door grote koerswinsten van drie parochies in het bisdom Den Bosch in 2019.

De grootste verliezen in het bisdom Roermond

En er is niets dat erop wijst dat het tij kan worden gekeerd. De grootste verliezen worden gemaakt in het bisdom Roermond, dat de provincie Limburg omvat: met 7 miljoen euro verlies zijn de parochies uit dat bisdom verantwoordelijk voor bijna de helft van het complete verlies van de Nederlandse parochies in 2020.

Bijdragen van kerkleden zijn voor de parochies de belangrijkste bron van inkomsten. Vorig jaar leverde dat bijna 66 miljoen euro op. Geen klein bedrag, maar een jaar eerder was het nog bijna 73 miljoen. Een daling van 10 procent in een jaar tijd dus. Dat komt deels door de coronacrisis: een groot deel van het jaar kwam er bijna niemand in de kerk, waardoor de collecteopbrengsten veel lager uitvielen. De grootste kostenposten zijn de salarissen en het onderhoud van de (niet zelden monumentale) kerkgebouwen.

Om de verliezen op te kunnen opvangen moeten de parochies interen op hun vermogen. Dat gebeurt dan ook op grote schaal. Terwijl ze dat vermogen vaak ook beleggen: zonder het rendement op die beleggingen zouden de verliezen nog een stuk groter zijn. Sommige parochies zouden al failliet zijn gegaan als ze niet over vermogen hadden beschikt: van alleen de bijdragen van parochianen zouden ze nooit kunnen rondkomen. De belangrijke rol voor het vermogen, en de beleggingen die daarmee worden betaald, vormen bovendien een risico: het rendement is afhankelijk van wat de koersen doen. Tegelijkertijd zijn er ook parochies die geen of amper vermogen hebben, maar wel jaar na jaar worden geconfronteerd met dalende bijdragen van parochianen.

Eigen broek ophouden

Als gevolg van de krimp, en in een poging om de kosten te drukken, zijn veel parochies in de afgelopen jaren gefuseerd en werden honderden kerkgebouwen verkocht. Aan dat proces is nog lang geen einde gekomen.

Vaak wordt gedacht dat de rooms-katholieke kerk veel geld heeft, maar dat is in Nederland dus niet het geval. Parochies worden geacht hun eigen broek op te houden. Alleen in uiterste nood kunnen de bisdommen bijspringen, maar ook bij die bisdommen klotst het geld bepaald niet over de plinten.

Kijk ook op: trouw.nl/destaatvankatholieknederland

Lees ook:

Het rijke roomse leven is voorbij: parochies moeten nu elk dubbeltje omdraaien

De katholieke kerk in Nederland is in een negatieve spiraal beland die niet lijkt te stoppen. Inmiddels lijden acht op de tien parochies verlies.

Niemand zit te wachten op een lege kerk. Maar herbestemming is ingewikkeld

Een op de vijf kerken in Nederland is geen kerk meer, en de verwachting is dat dat aandeel nog flink gaat groeien. Alhoewel het tempo van kerksluitingen veel lager is dan werd voorspeld. Kerken zijn creatiever geworden. Of is het uitstel van executie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden