Door de sabbat kunnen niet alle Joden bij de Dodenherdenking zijn

Overzicht van het Nationale Monument op de Dam tijdens de nationale Dodenherdenking in 2017.Beeld ANP

Dit jaar kunnen niet alle Joden bij de officiële herdenkingsplechtigheid op de Dam zijn, omdat de Dodenherdenking samenvalt met de sabbat. Religieuze voorschriften op de rustdag verhinderen die deelname. 

Een deel van de Joodse gemeenschap rijdt op de sabbat geen auto, en legt maar een beperkte afstand te voet af. Het is een probleem dat eens in de zoveel jaar terugkeert. Orthodox rabbijn Zwi Spiero van de Joodse Gemeente Amsterdam pleit ervoor om de herdenking, als die weer plaatsvindt op sabbat, te verzetten. Hij stelt voor een werkgroep in het leven te roepen om dat mogelijk te maken.

Liberaal rabbijn Menno ten Brink van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam kan zich de gevoelens van Spiero voorstellen, maar is niet voor het schuiven met de datum. Hij wil de keuze om deel te nemen aan de herdenking overlaten aan de individuele gelovige. “Het is wel pijnlijk gezien het grote aantal Joodse slachtoffers in de oorlog”, zegt hij, “Als het voor een van de belangrijkste groepen die we herdenken lastiger is om te komen.”

Het is ook de sabbatssfeer – een dag van viering en rust - die het voor sommige Joden lastig maakt om deel te nemen, zegt rabbijn Ten Brink. En het is niet zo dat die regels alleen door orthodoxen worden nageleefd, legt hij uit. “Ik heb zelf nog nooit een krans gelegd, maar dat is iets wat ik op de sabbat niet zou doen. Aanwezig zijn kan, maar een handeling verrichten niet.”

Discussie zorgt alleen maar voor meer verdeeldheid

Opperrabbijn Binyomin Jacobs, van de orthodoxe gemeenten buiten de grote steden, is normaal gezien bij de herdenking op de Dam, maar kan daar zaterdag vanwege de sabbat niet bij zijn. “Ik zie dat wel degelijk als een probleem”, zegt de rabbijn. Maar tegelijk wil hij er niet tegen protesteren. “Het feit dat de herdenking nog plaatsvindt, dat is in deze tijd, waarin antisemitisme opleeft, van vitaal belang. Wij zijn nu eenmaal maar als klein groepje overgebleven.”

Rabbijn Marianne van Praag van de Liberaal Joodse Gemeente in Den Haag denkt ook dat het in theorie beter zou zijn als de hele Joodse gemeenschap erbij is op Dodenherdenking. Maar ze ziet geen heil in het verschuiven. Van Praag: “Een discussie hierover zou alleen maar verdeeldheid opleveren. Ik vind het belangrijker om te kijken naar wat ons bindt.” Dat 4 mei sindsdien zo is ingeburgerd, is een goed teken, zegt rabbijn Van Praag. “Dat moet je koesteren.”

Minimaal probleem

In 1963 is Dodenherdenking eenmalig verschoven omdat die samenviel met de sabbat. “Maar dat stuitte op veel verzet”, zegt onderzoeker Ilse Raaijmakers van Arq Kenniscentrum Oorlog, Vervolging en Geweld. Sinds 1968 is de herdenking vastgezet op 4 mei. Toevallig viel dat jaar de sabbat ook op die dag. “Ook toen waarschuwden rabbijnen al dat ze niet konden meewerken. Maar de herdenking is toen toch doorgegaan op 4 mei.”

Ook liberaal rabbijn Tamarah Benima, oud-columnist van Trouw, vindt dat er absoluut niet aan 4 mei moet worden gemorreld. “Dit is een minimaal probleem. Als je daar zo graag bij wilt zijn op de Dam, dan is het toch niet zo moeilijk? Dan kom je toch gewoon alvast voor de sabbat naar de stad, boek je een hotel op loopafstand, en ga je na de sabbat weer weg?”

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei houdt vast aan de Dodenherdenking op 4 mei. Het wijst erop dat ooit voor een vaste dag is gekozen omdat ‘voor verschillende religieuze groeperingen de rustdag op een andere dag in de week valt’.

Lees ook: 

Onenigheid over oorlogsdoden herdenken is al zo oud als de oorlog zelf

Een in juni geplande wandeling voor vluchtelingen vanuit Westerbork werd deze week afgelast nadat er bedreigingen waren geuit. Telkens weer botsen de opvattingen als het gaat over de vraag hoe om te gaan met het oorlogsverleden. Twee experts over de discussie rond het herdenken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden