Landbouwpionier Godfrey Nzamujo krijgt een rondleiding bij een boerderij in Zwolle.

InterviewLandbouwpionier

Dominicaner broeder Godfrey Nzamujo verspreidt het evangelie van het zero-waste boerenbedrijf

Landbouwpionier Godfrey Nzamujo krijgt een rondleiding bij een boerderij in Zwolle.Beeld Herman Engbers

De dominicaner broeder en landbouwpionier Godfrey Nzamujo transformeerde in Benin een voormalige vuilstortplaats tot een volledig zelfvoorzienend, zero-waste boerenbedrijf. ‘Mensen hebben altijd een groter verhaal nodig. Ze moeten weten waarom ze iets doen.’

Djuna Spreksel

Uitgedost met grote, groene kaplaarzen, een winterjas en handschoenen stapt de dominicaner broeder en landbouwpionier Godfrey Nzamujo (1950) door de Zwolse Stadslanderijen. Het is hier een stuk kouder dan in het Afrikaanse Benin, waar hij een zero-waste boerderij runt en een nieuwe generatie jonge boeren opleidt.

De kou belet hem niet om met een grote glimlach en twinkeling in de ogen te luisteren naar Jos van Leussen, die hem rondleidt op de Dijklandhoeve, een gemengd biologisch boerenbedrijf. Nzamujo logeert rond de dankdag voor gewas en arbeid een week in het Dominicanenklooster in Zwolle, onder andere om met plaatselijke boeren van gedachten te wisselen over duurzame manieren van landbouw bedrijven.

“De grootschalige industriële landbouw is gebaseerd op een mechanisch wereldbeeld,” zegt Nzamujo even later, als het tijd is om binnen op te warmen met thee en speculaasjes. “Het productieproces is in stukjes gehakt. Iedereen heeft zijn eigen, aparte taak. Je houdt koeien of je verbouwt gewassen. Daardoor wordt onze blik nauw, en zoeken we steeds van buiten naar oplossingen, zoals giftige bestrijdingsmiddelen, voor problemen die de natuur zelf kan oplossen.”

Volgens Nzamujo staat alles in de natuur juist in onderlinge verbinding: het is een synergetisch geheel. Hij noemt zijn agro-ecologische alternatief ‘dansen’ met de natuur. “De basis is dat we de natuur als een systeem beschouwen, waarin alles elkaar beïnvloedt. Een systeem bovendien dat zich iedere dag anders gedraagt, en iedere dag iets anders nodig heeft.”

De lokale markt

Boeren moeten daarom steeds blijven kijken en luisteren naar wat er gebeurt op hun stukje aarde. Produceer vooral voor de lokale markt, is de filosofie van Nzamujo, en beschouw niets als afval. Het kan altijd opnieuw gebruikt worden voor een ander doel. Te duur, zeggen critici vaak tegen hem. Nee, zegt Nzamujo, want de schade die de grootschalige industriële landbouw op langere termijn toebrengt aan milieu en klimaat, wordt nooit in de kosten-batenanalyse meegenomen.

In een notendop is dit de gedachte achter Songhai Centre, het zero-waste landbouwbedrijf dat inmiddels ook in andere Afrikaanse landen volop navolging heeft gekregen. Zelfs vliegen en larven, die doorgaans als last worden beschouwd, zijn welkome krachten op de boerderij. Het afval van vissen en gewassen wordt verzameld, en daar worden vliegen op losgelaten. Die produceren larven, die op hun beurt afvalresten opruimen. Zelfs malariamuggen dienen een groter goed, als voeding voor de vissen.

In de jaren tachtig woonde Nzamujo in Californië, in de Verenigde Staten, waar hij na het behalen van zijn proefschrift in microbiologie priester was en lesgaf aan de universiteit. Op een dag bereikten hem berichten en foto’s van de extreme droogte in Ethiopië. Nzamujo besloot terug te keren naar het continent waar hij geboren werd, mede omdat hij zag hoe hulp vanuit het Westen de Afrikanen alleen maar afhankelijk maakte.

“Er werd volop geld gedoneerd, maar niet gekeken naar de redenen waarom er in Ethiopië zo’n droogte was. Het is alsof een zieke steeds aspirine krijgt toegediend, zonder dat de oorzaken van zijn ziekte worden aangepakt,” zegt Nzamujo. “Afrika is een prachtig en rijk continent, maar er is veel armoede. Hoe kan dat? Omdat het systeem verkeerd is.”

“Het verhaal van de Afrikanen is altijd door ánderen verteld. Het voelde als mijn missie om terug te gaan, en mijn mensen te helpen hun eigen verhaal te vertellen, net zoals Paulus in de Bijbel door God naar Macedonië geroepen werd.
“Het verhaal van de Afrikanen is altijd door ánderen verteld. Het voelde als mijn missie om terug te gaan, en mijn mensen te helpen hun eigen verhaal te vertellen, net zoals Paulus in de Bijbel door God naar Macedonië geroepen werd."Beeld Herman Engbers

Paulus werd naar Macedonië geroepen

Volgens Nzamujo wordt Afrika in andere delen van de wereld nog altijd gezien als plek om grondstoffen vandaan te halen, zonder dat er iets terugkomt. “Het verhaal van de Afrikanen is altijd door ánderen verteld. Het voelde als mijn missie om terug te gaan, en mijn mensen te helpen hun eigen verhaal te vertellen, net zoals Paulus in de Bijbel door God naar Macedonië geroepen werd. Het Westen kan leren van dat verhaal, en Afrikanen ontwikkelen weer eigenwaarde.” De naam Songhai verwijst veelzeggend naar het Afrikaanse Songhairijk, dat floreerde in de vijftiende en zestiende eeuw, en grotendeels in de vergetelheid is geraakt. Nzamujo wil Afrikanen er met deze naam aan herinneren dat zij tot grootse dingen in staat zijn, maar ze moeten er wel zelf in geloven.

Nzamujo begon op een klein stukje grond in de hoofdstad Porto Novo, dat hem door de regering werd toegewezen. Destijds deed het dienst als vuilnisbelt. Geleidelijk aan bouwde hij Songhai verder uit. Het project is sterk verweven met zijn religieuze missie. Als kind van katholieke ouders had Nzamujo lange tijd weinig op met het geloof, omdat hij dacht dat de kerk er alleen was om mensen op te dragen wat ze moesten doen en geloven. Toen ontmoette hij een dominicaner priester. Die opende hem de ogen. “Hij was iemand die niet moraliseerde maar luisterde, en durfde te twijfelen. Het geloof was voor hem een zoektocht, zonder definitieve antwoorden, net als het altijd voor mij was geweest.”

Nu trekt hij lessen uit de Bijbel om zijn leiderschap vorm te geven. “Toen Samuel door God aangeroepen werd, leerde Eli hem hoe te reageren. ‘Praat met me, Heer’, zei hij, ‘uw dienaar luistert’. De belangrijkste taak van een leider is om te luisteren, om jezelf als het ware leeg te maken, om ontvankelijk te zijn voor wat de mensen voelen”, zegt Nzamujo. “Om leiding te kunnen geven aan een gemeenschap, moet je bij de mensen zijn. Je moet eten wat zij eten, bidden wanneer zij bidden. En mensen hebben altijd een groter verhaal nodig, ze moeten weten waarom ze iets doen.”

Thomas van Aquino

Nzamujo noemt de heilige St. Dominicus en de Middeleeuwse filosoof Thomas van Aquino als zijn grote inspiratiebronnen. Van die laatste leerde hij om de eenheid van de dingen te zien, in plaats van dualisme. Naast theoloog en filosoof is Nzamujo opgeleid als landbouwingenieur. “Wetenschap en spiritualiteit zijn geen tegengestelde zaken. Thomas zag God als hij beweging in de wereld waarnam. Als ik in het lab bezig ben, dan zie ik de hand van God in scheikundige processen, of in de kleinste bacteriën die in de natuur aan het werk zijn. Daar ontmoet ik Hem.”

Van St. Dominicus, die in het jaar 1216 de orde der Dominicanen stichtte, leerde hij het belang van contemplatie. “Iedere ochtend ga ik zitten, en dan kijk ik alleen maar. Wat gebeurt er vandaag om me heen? Dat gaat dan over in meditatie en gebed”, zegt Nzamujo. God staat niet buiten de mensen, meent hij, maar manifesteert zich in de bomen en dieren op het land, net als in andere mensen. “De menselijke drang naar controle zorgt ervoor dat we God op een dogmatische manier willen definiëren en bewijzen. Dit is God, en dat niet. Maar zodra je dat gaat doen, ben je Hem kwijt.”

De mens heeft volgens Nzamujo een verantwoordelijkheid gekregen om goed voor de aarde te zorgen, als tuinlieden voor een stukje grond. Die verantwoordelijkheid komen we momenteel niet na, vindt hij. Hoe kan er een transitie gemaakt worden, bijvoorbeeld naar meer vormen van duurzame, circulaire landbouw?

“De enige logica vandaag de dag is geld. Als iets niet genoeg geld oplevert, is het niet waardevol”, aldus Nzamujo. “En zoals Jezus al zei kun je geen nieuwe wijn in oude zakken doen. Dat heeft geen zin. Zolang de mensen die op invloedrijke machtsposities zitten, nog denken vanuit de oude logica, zal er niets veranderen.”

Volgens Nzamujo is een politieke interventie de enige manier om die logica te breken. Dat begint idealiter op lokaal niveau. “Burgers moeten zich verenigen om tegenmacht te organiseren, en zo hun wensen te vertalen naar een signaal richting de politiek. Dat begint met de uitwisseling van kennis, daarom ben ik hier.” Hij glimlacht. “En nu sta ik in de krant. Dat helpt ook weer om de boodschap te verspreiden. Beleidsmakers zullen niet zomaar iets veranderen, want daar hebben ze geen belang bij. Maar als de mensen die hen verkiezen zich verenigen en het opeisen, dan moeten ze wel. Dat is het mooie van de democratie.”

Lees ook:

De mens als hoeder of als plaag?

De mens is in staat gebleken de aarde uit te putten. Het theologisch elftal buigt zich deze week over de vraag: wat is de betekenis van het begrip ‘rentmeesterschap’.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden