interview

Dominee Ebi Wassenaar: Mijn situatie voelt soms fataal, maar verslagen ben ik niet

Dominee Ebi Wassenaar uit Rhenoy met vriendin Hanny Truin. Beeld Martijn Gijsbertsen

Dominee Ebi Wassenaar uit Rhenoy leerde dit jaar omgaan met de handicap die ze opliep toen ze, in haar eigen kerk, zwaar werd mishandeld. Ze noemt het haar eigen opstandingsverhaal.

Onthutst kwam ze de rechtszaal uit. Dominee Ebi Wassenaar had die dag eind november net het milde vonnis gehoord over de pianostemmer die haar een jaar geleden ­probeerde te doden in haar kerk in ­Rhenoy. Voor het eerst sinds de aanslag, zoals ze het misdrijf consequent noemt, voelde ze zich slachtoffer.

“Ik had met mezelf te doen. Ik had van de rechtbank wat meer barmhartigheid met mij verwacht”, zegt Wassenaar thuis, in het Betuwse Rhenoy. Haar huisgenote Hanny Truin, familie, vrienden, pers, sterkten de dominee in haar verdrietige gevoel over het vonnis. TBS en één jaar cel in plaats van de acht jaar gevangenis die de officier van justitie had geëist. Ze vonden het allemaal érg weinig voor de gewelddaad die de 65-jarige predikante voor het leven ­gehandicapt heeft gemaakt en haar haar zelfstandigheid heeft ontnomen; ze is linkszijdig verlamd en heeft bij ­alles wat ze doet hulp nodig.

Hartaanval

Op 27 november 2017 had ze een ­afspraak in de kerk van Rhenoy met ­pianostemmer Wijnand B. Het lukte hem niet de piano in orde te maken die de kerk had gekregen. Hij had een ­afspraak in de buurt, hij vroeg de dominee die bij haar thuis af te wachten. Dat wilde zij niet. Uit het niets sloeg hij haar met een hard voorwerp op het hoofd. Dezelfde dag kreeg hij een ­hartaanval, waardoor hij lichamelijk en geestelijk beperkt is. 

De predikante noemde de dader ­deze zomer een zielig hoopje mens, die geen straf verdient, maar hulp. Wat is er bij haar veranderd, dat ze nu toch teleurgesteld is over het vonnis? Gelooft ze nu toch dat celstraf zinvol is?

In een lang gesprek zegt ze zelf dat ze zich een uur na het horen van het vonnis ­alweer had herpakt. En dat het hoger beroep dat het Openbaar Ministerie ­inmiddels tegen de uitspraak heeft ­ingesteld, van haar niet had gehoeven.

“Voor mezelf zeg ik: ik had het met deze lage straf kunnen doen. Maar ik snap dat het Openbaar Ministerie in ­beroep gaat. De officier van justitie ziet de reacties en wil wat doen. Het gaat hem om het rechtsgevoel van de maatschappij. En hij wil een precedent voorkomen. Maar bij mij roept dit weer ­zo veel op, ik voel zo veel onmacht naar de dader, terwijl ik ook krachtig ben. Wij vinden dit pittig.” Hanny Truin, met wie ze woont en een vriendschapsrelatie heeft, zegt het zo: “Het was mooi geweest als we dit achter ons ­hadden kunnen laten. Maar we moeten het nu toch meenemen naar 2019.”

Revalidatiecentrum

Fier en frêle zit Wassenaar in hun woonkamer, licht opgemaakt, mooie sieraden, zwarte broek en gympen. Doordat ze in een rolstoel zit zijn haar voeten te dik voor de pumps die ze vroeger graag droeg. De makkelijke stoel van de al even smaakvol geklede Truin staat iets op afstand, zij vult aan en licht toe.

Op de eettafel staat een kerststukje. Ze verheugen zich op kerst. Vorig jaar moesten ze de feestdagen gescheiden vieren. Wassenaar was nog in revalidatiecentrum De Hoogstraat in Leersum. Truin had borstkanker, twee dagen na de aanslag had zij haar eerste chemokuur. Met kerst lag zij in een ziekenhuis in Rotterdam. Op kilometers afstand bevonden ze zich beiden in een voor hen wezensvreemde omgeving van kerstmannen, puntmutsen, jingle bells. Een wereld van verschil met de manier waarop zij gewoon zijn kerst te vieren, als ‘ontmoeting met het ontwapenende kerstkind’, als ‘de geboorte van het licht dat de duisternis overwint’.

“Ik denk dat ik dit jaar bijna medi­terend bij de kerstdienst zal zitten”, verwacht Wassenaar. “En ik denk dat ik me heel lekker zal voelen.” Dat komt ook door de fotosessie met de fotograaf

van Trouw. Ze zaten die dag goed in de ­make-up en hadden hun kleren zorgvuldig gekozen. Wassenaar in het roomwit dat haar zo goed staat, en een paarse sjaal, de kleur van advent. Truin achter haar, maar wel in knalrode jurk.

Pianostemmer

Het was een bijzondere, lichte ochtend, het heeft hen goed gedaan zich de kerk op zo’n andere manier nog eens ­eigen te maken. Tot Pasen meed ­dominee Wassenaar haar zo geliefde kerk. Ze kon de confrontatie niet aan met de plek waar de pianostemmer op haar inbeukte.

Een ritueel onder ­begeleiding van een bevriende theologe hielp haar de drempel over. Met mos maakte ze een zachte plaats van de ­harde, koude lei­stenen waarop Ebi ­Wassenaar twee uur had geleden, in een plas bloed. Ze legde er een witte roos, ze brandde wierook, Taizé-muziek omringde hen. ‘Als alles duister is, ontsteek dan een lichtend vuur, dat nooit meer dooft’, dit lied is, zeggen ze, het hele jaar met hen meegegaan.

“Het ritueel werkte heel reinigend”, zegt de dominee. “Na de aanslag was de kerk een plek geworden van harde krachten, van pijn, van angst. Terwijl het een ruimte is die veilig moet zijn. Met de zachte krachten die mij werden toegebeden kon ik weer verder. Ik leerde dat er altijd een pad is om te gaan.” Met Pasen was ze voor het eerst weer in de kerk. “Het was goed, het was warm.”

Een opstandingsverhaal noemt ze dit opnieuw betreden van de vertrouwde kerk. Dat bedoelde ze, toen ze in de slachtofferverklaring tijdens de zitting zei: “Psychisch ben ik nog ­stevig, maar mijn situatie voelt soms definitief fataal. Desalniettemin ben ik niet verslagen. Ik hoop ondanks alles dat ik voor velen een opstandingsverhaal kan zijn.”

Opstandingsverhalen

Nu vult ze aan: “Mensen kunnen sterven aan het leven, ook al zijn ze nog in leven. Het leven kan wreed zijn, genadeloos, mensen kunnen er kapot aan gaan. In het pastoraat heb ik geprobeerd mensen het gevoel te geven dat ze er mogen zijn. Mensen zijn soms zo ­verdwaald, zo geschonden dat ze geen wegen meer zien. Als ze uit zo’n dal ­tevoorschijn komen, dan noem ik dat een opstandingsverhaal.”

Voor haar was de aanval, letterlijk op haar leven, ook een vorm van sterven aan het leven. In de eerste week na het misdrijf was ze bang. Bang vooral, dat ze haar vertrouwen in God en mensen zou verliezen, dat ze de weg naar de ‘vindplekken van hoop’ die ze daarvoor altijd ontwaarde, kwijt zou zijn, dat haar identiteit zou zijn veranderd. “Maar ik ben mezelf nog. Daar ben ik ontzettend blij mee. De dragende kracht van het zachte is er ook nog. Dat zijn mijn opstandingsverhalen.”

En God? Die huilt om deze trieste geschiedenis, zegt ze. Hij heeft de aanslag naar haar overtuiging niet gewild, laat staan veroorzaakt. Hij staat er voor haar buiten, behalve dan dat ze meer met Hem in gesprek is dan toen ze nog alles kon.

Tijdens de zitting zei Wassenaar óók te wensen dat haar belager berouw toonde en vergeving vroeg, zodat zij hem zou kunnen vergeven. Maar zijn reactie na haar relaas was: “Ik heb het niet ­gedaan.” De rechtbank ziet die ont­kenning niet als weigering om verantwoordelijkheid te nemen voor zijn daad, maar als ‘ongeloof over zijn eigen gedrag’.

Vergevingsgezind

De dominee: “Ik wilde dat hij erkent dat hij iets fout heeft gedaan. Maar dat moet ik achter me laten. Dat is te veel gevraagd. Nu dat niet zo is, kan ik toch vergeven. Hij is een verdwaald mens. Ik geloof niet dat dit zijn wezen is, dat hij wil moorden. Het ligt er zo aan waar je wieg stond, hoe je omgaat met angst, met sterven aan het leven. Ieder mens is een schepsel van God. Zo wil ik naar mensen blijven kijken.”

“In mijn hart ben ik vergevingsgezind. Ik kan me voorstellen dat die ­houding mensen woedend maakt. Ik zeg ook niet dat iedereen moet vergeven of dat ik een beter mens ben. In de kerk is zoveel slechts met de mantel der liefde bedekt. Zo goedkoop kan vergeving zijn, maar het is voor mij iets heel duurzaams.”

Truin: “Voor jezelf is dit beter, er ligt geen verbittering op je. Anders blijft de dader je dwarszitten.”

Wassenaar: “Als je vergeeft, zie je de dader voor vol aan. Niet alleen als een zielig hoopje mens, maar ook als iemand die verantwoordelijkheid neemt. Het is aan hem die te aanvaarden.”

Allebei vonden ze aanvankelijk dat de pianostemmer niet de gevangenis in zou moeten. TBS met dwangverpleging, wat de rechter hem oplegde, zou hen genoeg zijn. Hij krijgt daarnaast een jaar cel, wat hij met zijn voorarrest al heeft uitgezeten. Een hogere gevan­genisstraf dient volgens de rechtbank ‘geen enkel redelijk doel’.

Agressie

Daar is Wassenaar het helemaal mee eens. En toch vindt ze het belangrijk dat hij bestraft is en begrijpt ze ook dat het OM vindt dat hij acht jaar in de cel moet. “Ik reken hem zijn daad zeker aan. Het kán niet wat hij heeft ­gedaan”, zegt ze met nadruk. “Een straf lost niks op, maar moet een signaal zijn. Hier ligt de grens, dit accepteren we niet. Straf heeft ook een reinigende werking. Je mag weer verder, je bent schoon.”

Dat zij dat eerder anders zagen, kun je naar het idee van huisgenote Truin ‘voortschrijdend inzicht’ noemen. Met agressie of wraak heeft de veranderde opstelling niets te maken, zegt Wassenaar, die gevoelens kent ze niet. Evenmin ­houden hun opvattingen over straf ­verband met het ziekteverloop van de predikante, die alle hoop die ze eerder had om althans een deel van haar werk te hervatten, gedurende dit jaar heeft moeten laten varen.

“Dat is heel hard binnengekomen”, zegt ze. “Het valt me heel zwaar dat ik zo gehandicapt ben. Ik kan niets alleen. Dat Truin me in alles moet helpen is ontzettend moeilijk, zeker als ik zie hoe moe ze zelf nog is. Maar er is altijd een pad om te gaan, ik ben blij dat ik dat houvast heb. Dat mag je nooit goedkoop tegen anderen zeggen, misschien hebben zij dat niet. Ik zeg het alleen omdat ik dit authentiek zo voel.”

Lees ook: 

In Rhenoy begrijpt niemand er iets van: waarom werd de dominee aangevallen? 

Waarom is de predikante van Rhenoy in haar kerk aangevallen en gewond achtergelaten? Het dorp gist naar het antwoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden